Kỳ 1: Tái cấu trúc không gian quản trị từ cơ sở

Từ Kết luận số 34-KL/TW của Bộ Chính trị, Chỉ thị số 21/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ đến Nghị định số 185/2026/NĐ-CP của Chính phủ, chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố đang được triển khai với tinh thần khẩn trương, đồng bộ trên phạm vi cả nước. Với 68,9% thôn, buôn, tổ dân phố thuộc diện sắp xếp theo quy định, Đắk Lắk đang triển khai cuộc tái cấu trúc quy mô lớn nhất ở cấp cơ sở, bước vào quá trình xây dựng mô hình quản trị mới tinh gọn hơn, hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển và vận hành chính quyền địa phương hai cấp trong giai đoạn mới.

Chủ động phương án, triển khai đồng bộ

Tại xã biên giới Ea Bung, nơi có hơn 13 km đường biên giới tiếp giáp Campuchia, chủ trương sắp xếp thôn được triển khai với tinh thần chủ động và thận trọng.

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, Ea Bung hiện có 12 thôn với 21 dân tộc cùng sinh sống. Qua rà soát, có tới 10/12 thôn không đạt tiêu chuẩn theo quy định. Theo phương án được xây dựng, số lượng thôn sẽ giảm từ 12 xuống còn 6, đồng nghĩa với việc giảm một nửa số đầu mối quản lý ở cơ sở. Quá trình triển khai được thực hiện bằng việc lấy ý kiến rộng rãi trong hệ thống chính trị và cộng đồng dân cư. Chủ tịch UBND xã Ea Bung Đỗ Duy Toại cho biết, địa phương xác định công tác tuyên truyền, vận động phải đi trước một bước để người dân hiểu rõ mục đích và lợi ích lâu dài của việc sắp xếp. Nhờ đó, quá trình lấy ý kiến diễn ra thuận lợi, nhận được sự đồng thuận cao từ nhân dân.

Đảng viên Chi bộ thôn Tân Thành 1, xã Krông Pắc biểu quyết thống nhất phương án sắp xếp, sáp nhập thôn.

Còn tại xã Krông Pắc, toàn xã có 42/58 thôn, buôn không bảo đảm tiêu chuẩn theo quy định. Theo phương án dự kiến, sau sắp xếp số lượng thôn, buôn giảm xuống còn 22 đơn vị. Theo Chủ tịch UBND xã Krông Pắc Lại Đức Đại, việc sắp xếp ở địa phương không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn gắn với định hướng phát triển lâu dài. Với quy mô dân số trên 69.000 người và tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, địa phương đang hướng tới mục tiêu xây dựng phường trong tương lai. Cho nên quá trình tổ chức lại các thôn, buôn, địa phương cũng tính toán điều chỉnh quy hoạch đồng bộ hơn, từ hệ thống giao thông, thiết chế văn hóa đến bố trí các công trình hạ tầng phục vụ dân sinh. Đây cũng là cơ sở để địa phương chủ động phân bổ nguồn lực đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030.

Có thể thấy việc sắp xếp thôn, buôn không đơn thuần là giảm số lượng đơn vị dân cư mà đang từng bước hình thành những cộng đồng có quy mô hợp lý hơn, tạo thuận lợi cho quản lý, đầu tư và phát triển.

Yêu cầu mới từ mô hình quản trị mới

Tại xã Sông Hinh, địa phương dự kiến giảm từ 33 thôn, buôn xuống còn 12 đơn vị. Sau sắp xếp, quy mô dân cư của mỗi thôn sẽ lớn hơn nhiều so với trước đây. Điều đó cũng đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với đội ngũ cán bộ cơ sở.

Ông Bá Minh Hiếu, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Hinh cho rằng, cán bộ thôn, buôn chính là lực lượng gần dân nhất, trực tiếp đưa chủ trương, chính sách đến với người dân và phản ánh tâm tư, nguyện vọng của nhân dân tới chính quyền. Trong điều kiện hiện nay, vai trò của đội ngũ này không còn dừng lại ở việc tổ chức họp dân hay triển khai các nhiệm vụ hành chính thông thường.

Khi chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, cán bộ cơ sở còn phải hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tiếp cận các nền tảng số và thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường điện tử. Điều đó đồng nghĩa với việc các tiêu chí lựa chọn cán bộ thôn, buôn cũng phải thay đổi. Bên cạnh uy tín trong cộng đồng, khả năng vận động quần chúng, cán bộ cơ sở cần có trình độ chuyên môn phù hợp, có kỹ năng công nghệ thông tin và khả năng thích ứng với phương thức quản trị hiện đại.

Cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội xã Sông Hinh rà soát lại phương án sắp xếp các thôn trên địa bàn xã.

Cùng với việc lựa chọn đội ngũ mới, bài toán bố trí cán bộ dôi dư sau sắp xếp cũng được các địa phương đặc biệt quan tâm. Nhiều cán bộ không chuyên trách ở thôn, buôn đã có nhiều năm gắn bó với cơ sở, am hiểu địa bàn và có kinh nghiệm thực tiễn phong phú. Vì vậy, bên cạnh việc thực hiện đầy đủ các chế độ, chính sách theo quy định, nhiều địa phương đang nghiên cứu phương án bố trí, sử dụng những người có năng lực, tâm huyết tiếp tục tham gia các hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở. Tinh thần chung được đặt ra không phải là giảm cơ học số lượng con người mà là cơ cấu lại đội ngũ theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn.

Tại xã Xuân Lãnh, phương án hợp nhất các thôn Lãnh Cao, Lãnh Tú và Lãnh Trường sẽ hình thành một cộng đồng mới với quy mô 687 hộ dân. Điều người dân quan tâm không chỉ là tên gọi của đơn vị mới mà còn là khả năng quản lý, điều hành và dẫn dắt cộng đồng của đội ngũ cán bộ sau sắp xếp. Ông Nguyễn Văn Hưng (thôn Lãnh Cao) chia sẻ. “Bà con chúng tôi ủng hộ chủ trương của Nhà nước vì thấy rõ lợi ích lâu dài. Tuy nhiên, sau sáp nhập địa bàn sẽ rộng hơn, số hộ dân đông hơn nên người dân mong những người được lựa chọn làm cán bộ thôn phải có trách nhiệm, công tâm và có khả năng tập hợp, đoàn kết bà con để cùng phát triển”.

Cùng với yêu cầu mới đối với đội ngũ cán bộ phù hợp với yêu cầu chung của quá trình tái cấu trúc ở cơ sở, việc sắp xếp còn mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả quản trị ngay từ cấp gần dân nhất. Một cộng đồng lớn hơn đồng nghĩa với hệ thống hạ tầng được đầu tư tập trung, khả năng huy động nguồn lực lớn hơn. Hoạt động văn hóa, xã hội và các phong trào quần chúng cũng có điều kiện phát triển mạnh mẽ.

Tại các địa bàn biên giới như Buôn Đôn, Ia Lốp, Ia Rvê hay Ea Bung, việc tổ chức lại các thôn, buôn còn mang ý nghĩa đặc biệt trong tăng cường năng lực quản lý địa bàn, xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân và phát huy vai trò các mô hình tự quản đường biên, cột mốc và huy động tốt hơn lực lượng nòng cốt ở cơ sở tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ. Ở các khu vực đô thị hóa nhanh như Buôn Ma Thuột, Tân Lập hay Tuy Hòa, việc sắp xếp tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quản lý dân cư bằng dữ liệu số, phát triển hạ tầng đô thị và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Kỳ 2: Khơi mạch nguồn văn hóa trong không gian mới

Lê Hà - Nguyễn Lê