Đến năm 2030, Việt Nam thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài trong ba nhóm lĩnh vực ưu tiên, gồm: công nghệ chiến lược và chuyển đổi số; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phục vụ phát triển bền vững; cùng một số lĩnh vực chiến lược khác. Đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà khoa học, chuyên gia và nhân tài trong nước, quốc tế.

Đây là mục tiêu của Đề án Chiến lược quốc gia về thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn chiến lược phục vụ phát triển nhanh, bền vững, do Bộ Nội vụ xây dựng theo chỉ đạo của Chính phủ.

Đây là đề án “rất khó, rất lớn”, đòi hỏi tư duy và tầm nhìn chiến lược, bảo đảm thống nhất với hệ thống các nghị quyết của Trung ương về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực, giáo dục, y tế và đổi mới mô hình phát triển đất nước. Thực tế cho thấy, thời gian qua Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách thu hút nhân tài nhưng còn phân tán, thiếu đồng bộ, chưa gắn với các nhiệm vụ chiến lược cụ thể. Việc tuyển chọn chủ yếu dựa trên tiêu chí chung, chưa gắn với sản phẩm đầu ra nên chưa phát huy hiệu quả; khu vực công cũng chưa tạo được sức hút đối với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trình độ cao.

Việt Nam không thiếu nhân tài, nhưng tại sao việc thu hút, sử dụng và phát huy nhân tài còn nhiều hạn chế? Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh: Điều quan trọng nhất là phải thay đổi hoàn toàn tư duy. Nếu không thay đổi tư duy thì rất khó thực hiện thành công chiến lược này. Vì vậy, đề án cần chỉ rõ con đường phát triển nhân tài của đất nước và các cơ chế thực sự đột phá. Khác biệt không nằm ở việc tạo ra mức thu nhập thật cao mà ở cách thiết kế chính sách, tạo dựng môi trường và điều kiện thuận lợi để phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài. Nếu chỉ thu hút mà không tạo điều kiện để nhân tài phát huy năng lực thì cũng không đạt được mục tiêu đề ra. Vì vậy, chiến lược phải được xây dựng theo tư duy hệ sinh thái, bảo đảm sự liên thông từ phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, thu hút, sử dụng, trọng dụng đến phát triển và phát huy nhân tài.

Hiện đề án còn đang trong giai đoạn hoàn thiện, sẽ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định trong thời gian sớm. Để đề án đảm bảo chất lượng thì cần bám sát quan điểm của Đảng về phát triển đất nước nhanh, bền vững; đặt công tác nhân tài trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước và hệ thống các nghị quyết chiến lược của Trung ương để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ. Tập trung vào các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, năng lực tự chủ và sự phát triển quốc gia; ưu tiên trước hết cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - những động lực nền tảng tạo ra các mô hình tăng trưởng mới. Chuyển căn bản từ tư duy quản lý nhân tài theo hành chính sang tư duy phát triển, quản trị và phát huy nguồn nhân lực nhân tài quốc gia; xây dựng hệ sinh thái phát triển nhân tài toàn diện và lấy năng lực, kết quả, hiệu quả cùng giá trị cống hiến làm thước đo chủ yếu. Xây dựng cơ chế mở, liên thông giữa khu vực công và tư, giữa trong nước và ngoài nước; đặc biệt quan tâm thu hút người Việt Nam ở nước ngoài, các chuyên gia, nhà khoa học quốc tế và tạo điều kiện để khu vực tư nhân cùng tham gia phát triển nhân tài...

Phát triển, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài là chủ trương nhất quán, lâu dài của Đảng và Nhà nước. Điều quan trọng là chúng ta phải nhìn thẳng vào nguyên nhân khiến các chính sách thu hút nhân tài trước đây chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, từ đó đề xuất những giải pháp trọng tâm để tháo gỡ điểm nghẽn. Trong đó, đề án cần tập trung giải pháp hoàn thiện thể chế, xây dựng các chính sách vượt trội về tiền lương, tiền thưởng, nhà ở, chăm sóc sức khỏe; nghiên cứu xây dựng “visa nhân tài Việt Nam”, mạng lưới nhân tài Việt Nam toàn cầu; tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động cho nhân tài, đơn giản hóa thủ tục và quản lý bằng kết quả, sản phẩm đầu ra.

Nguyễn Quang