(E-Magazine) Giải pháp cho hệ sinh thái sầu riêng Đắk Lắk phát triển bền vững

Ngành hàng sầu riêng Việt Nam, trong đó có Đắk Lắk, trước mắt, cần triển khai hiệu quả Nghị quyết số 36 của Chính phủ về đơn giản hóa thủ tục liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói; chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, phân cấp gắn với trách nhiệm. Việc cấp mã phải nhanh nhưng không buông lỏng quản lý; đồng thời xử lý nghiêm hành vi gian lận, mượn hoặc sử dụng sai mã.

Do đó, Đắk Lắk cần tập trung tổ chức thực hiện ngay từ việc quy hoạch và tổ chức sản xuất lại vùng sản xuất trên cơ sở đó để tạo điều kiện thuận lợi nhất trong vấn đề cấp mã số vùng trồng cũng như tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thực sự trong chuỗi giá trị. Lấy chất lượng, uy tín làm nền tảng cho các vấn đề tổ chức trong quá trình ngành hàng của sản xuất.

Đồng thời, tăng đầu tư vào bảo quản, kho lạnh, cấp đông, chế biến sâu và logistics; đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong toàn chuỗi. Cùng với đó, cần đa dạng hóa thị trường, giữ vững thị trường Trung Quốc bằng chất lượng, uy tín và khả năng cung ứng ổn định; khai thác cơ hội từ thị trường Ấn Độ, các thị trường tiềm năng và thị trường trong nước.

Để ngành hàng sầu riêng Đắk Lắk phát triển bền vững và bứt phá về chiều sâu, tỉnh cần tập trung: lập bản đồ nông hóa thổ nhưỡng, quy hoạch vùng trồng gắn với cơ cấu giống đa dạng, phù hợp sinh thái; có chính sách thu hút doanh nghiệp, HTX và nông dân tham gia chuỗi giá trị, thắt chặt liên kết ngang - dọc để đáp ứng chuẩn mực thị trường; kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ khâu canh tác quy mô lớn, xử lý sau thu hoạch cho đến đẩy mạnh xúc tiến thương mại và ứng dụng công nghệ cao. Tỉnh cũng tăng cường quản lý đồng bộ chất lượng quả sầu riêng theo chuỗi giá trị; tăng cường hoạt động đào tạo, tập huấn, chuyển giao kỹ thuật nhằm cập nhật thông tin khoa học kỹ thuật mới, công nghệ số, công nghệ cao…

Dù sở hữu lợi thế vượt trội về quy mô, năng suất nhưng ngành hàng này vẫn đối mặt với nhiều điểm nghẽn then chốt. Không ít doanh nghiệp, người dân mới dừng ở tư duy coi mã số là "tấm vé" xuất khẩu ngắn hạn mà chưa coi trọng việc duy trì tiêu chuẩn kỹ thuật hay tuân thủ quy định truy xuất nguồn gốc của thị trường nhập khẩu. Bên cạnh đó, chuỗi liên kết từ canh tác đến tiêu thụ, xuất khẩu vẫn còn mỏng và thiếu tính bền vững.

 

Để khắc phục thực trạng này, tỉnh cần xây dựng vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn gắn với quản lý, giám sát chặt chẽ các mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đã được cấp. Song song đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và hiệp hội trong khâu thu mua, chế biến, tiêu thụ sẽ là “chìa khóa” ngăn chặn tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng, ép giá hay ùn ứ nông sản trong mùa thu hoạch cao điểm.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, áp dụng thí điểm Hệ thống truy xuất nguồn gốc, kết hợp đầu tư công nghệ bảo quản lạnh và chế biến sâu cũng chính là hướng đi chiến lược để sầu riêng Đắk Lắk gia tăng giá trị, khẳng định sức cạnh tranh bền vững trên thị trường quốc tế.

Để xây dựng một chuỗi liên kết sầu riêng bền vững, niềm tin và sự chia sẻ hài hòa về lợi ích giữa người trồng với doanh nghiệp là yếu tố then chốt. Dù mẫu mã bắt mắt hơn, chất lượng cơm sầu riêng tại các vùng trồng đang có dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng do thói quen chạy theo sản lượng, hạn chế quy trình chăm sóc đất đai, trong khi chất lượng cốt lõi mới là điều người tiêu dùng tìm kiếm.

Thực trạng này đòi hỏi một hệ sinh thái kết nối sâu rộng, không chỉ dừng lại ở nông dân và doanh nghiệp mà cần có sự vào cuộc sát sao của chính quyền, nhà khoa học và lực lượng Khuyến nông Quốc gia. Việc chuẩn hóa quy trình canh tác cho từng vùng, đổi mới công nghệ bảo quản và nâng cấp hệ sinh thái của từng doanh nghiệp sẽ là nền tảng nâng tầm nông sản. Chỉ khi các bên cùng cam kết đồng hành và kiến tạo giá trị chung, ngành hàng sầu riêng tỷ đô mới có thể phát triển bứt phá và vững bền.

Để cây sầu riêng phát triển bền vững, đạt chất lượng cao, trở thành thương hiệu quốc gia, giải pháp trọng tâm là tăng cường quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kết hợp xây dựng chuỗi liên kết giá trị khép kín giữa người trồng - HTX - doanh nghiệp - nhà khoa học - cơ quan quản lý nhà nước.

HTX đề xuất các cơ quan quản lý nhà nước tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính trong thiết lập mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói; siết chặt công tác tiền kiểm, hậu kiểm; hỗ trợ kiểm định vật tư đầu vào cũng như thành lập các trung tâm kiểm nghiệm ngay tại những vùng nguyên liệu lớn. Đặc biệt, cần thiết lập cơ chế phối hợp và chế tài hiệu quả, đồng bộ giữa các sở, ngành, địa phương với cơ quan Trung ương nhằm đảm bảo tính minh bạch, thống nhất và hỗ trợ kịp thời cho nông dân cùng doanh nghiệp.

Đồng thời, HTX mong muốn đẩy mạnh liên kết hợp tác đầu tư với các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu để xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, chuẩn hóa quy trình truy xuất nguồn gốc, canh tác theo hướng sinh học, hữu cơ; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nông nghiệp tuần hoàn và giảm phát thải.

Thực hiện: Minh Thuận – Võ Phê

Trình bày: Mạnh Hùng