Việc hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia không chỉ tạo một đầu mối quản lý thống nhất mà còn mở ra cơ hội tập trung, lồng ghép nguồn lực, tăng tính chủ động cho cơ sở để phát huy nguồn lực được hiệu quả bền vững hơn.

Khơi thông dòng vốn

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, các chương trình có những tiêu chí, đối tượng, quy trình, phương thức tổ chức thực hiện khác nhau; nguồn lực phân tán; việc phối hợp, lồng ghép còn hạn chế trong khi một số dự án, tiểu dự án triển khai và giải ngân chưa đạt yêu cầu.

Theo khảo sát của Đoàn ĐBQH tỉnh về việc triển khai các CTMTQG giai đoạn 2021 - 2025 tại một số địa phương, những hạn chế này được thể hiện khá rõ. Công tác tham mưu, tổ chức thực hiện có thời điểm còn lúng túng khi cơ chế, chính sách thay đổi; việc cụ thể hóa một số nội dung chưa kịp thời. Chất lượng một số mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất chưa đồng đều, hướng dẫn kỹ thuật, kiểm tra sau hỗ trợ có lúc chưa thường xuyên. Đặc biệt, nguồn lực còn phân tán trong khi nhu cầu đầu tư tại địa bàn rộng, nhiều hộ nghèo và vùng đồng bào DTTS còn rất lớn.

Cán bộ thôn Cư Blang (xã Pơng Drang) sâu sát cơ sở lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân.

Thực tiễn quản lý nguồn lực đòi hỏi sự linh hoạt và tính kịp thời. Tại Đắk Lắk, qua rà soát giai đoạn 2021 - 2025, tổng số vốn kết dư từ các dự án đã quyết toán, hoàn thành, không còn nhiệm vụ chi là hơn 71.163 tỷ đồng.

Nhằm tối ưu hóa dòng vốn, UBND tỉnh đã lập tờ trình và trong tháng 7 vừa qua, HĐND tỉnh đã ban hành nghị quyết thông qua phương án phân bổ kế hoạch vốn đầu tư phát triển được phép kéo dài thời gian thực hiện và giải ngân sang năm 2026 để thực hiện 32 dự án khởi công mới, với tổng số vốn hơn 66.576 tỷ đồng; đồng thời UBND tỉnh phân bổ 4,587 tỷ đồng (ngân sách tỉnh) cho 76 dự án chuyển tiếp trong giai đoạn 2021 - 2025 có nhu cầu vốn để tiếp tục thực hiện và thanh toán khối lượng hoàn thành, quyết toán. Và yêu cầu các chủ đầu tư phải giải ngân hết số vốn này trước ngày 31/12/2026 cho thấy áp lực lớn, buộc phải có cơ chế phân cấp đủ mạnh để tháo gỡ điểm nghẽn.

Từ thực tế đó, việc hợp nhất các CTMTQG thành một chương trình tổng thể được kỳ vọng sẽ tạo ra sự thay đổi căn bản trong cách phân bổ và sử dụng nguồn lực.

Để chính sách bén rễ vào đời sống

Đánh giá về nghị quyết mới của Quốc hội, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh, việc hợp nhất các CTMTQG là “một bước chuyển đổi hết sức to lớn”, kỳ vọng sự thay đổi này sẽ đem lại hiệu quả và những giá trị tích cực hơn trong quá trình triển khai.

Từ nguồn lực các chương trình mục tiêu quốc gia đầu tư, diện mạo nông thôn xã Cư Pui đã đổi thay rõ rệt.

Giá trị của nghị quyết mới không nằm ở việc “gộp” các chương trình về mặt tên gọi, mà ở khả năng tạo ra một phương thức quản trị mới. Nếu trước đây các chương trình cùng hướng tới mục tiêu nâng cao đời sống người dân nhưng được tổ chức theo những cơ chế riêng thì nay, việc hợp nhất hướng tới xử lý những điểm giao thoa, giảm chồng chéo, thu gọn đầu mối và tăng khả năng phối hợp giữa các lĩnh vực. Và khi đã có một chương trình tổng thể thì cần đi cùng một cơ chế vận hành thống nhất, một phương pháp triển khai thống nhất để địa phương dễ thực hiện và phát huy hiệu quả. Theo phương án triển khai nghị quyết mới, khoảng 70 văn bản hướng dẫn tại 4 chương trình hiện nay dự kiến được tích hợp vào 1 nghị quyết của Chính phủ. Tinh thần xuyên suốt là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

Từ góc độ thực tiễn cơ sở, điều được chờ đợi không chỉ là có thêm nguồn vốn, mà quan trọng hơn là nguồn vốn phải được vận hành thông suốt. Một cơ chế thống nhất, phương thức triển khai thống nhất và sự phân cấp hợp lý sẽ giúp rút ngắn thời gian qua các khâu trung gian, hạn chế tình trạng vốn về chậm nhưng thời gian thực hiện ngắn, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động xử lý những nhu cầu phát sinh từ thực tế.

Kỳ vọng về nghị quyết mới, Chủ tịch UBND xã Cư Pui Huỳnh Duy Trung nhận định việc hợp nhất các chương trình sẽ mở ra nhiều thuận lợi hơn nữa. Cái được lớn nhất của việc hợp nhất là thu gọn đầu mối quản lý và tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, mạch lạc, sẽ khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo về dự án hay sự lúng túng ở cơ sở khi phải áp dụng nhiều văn bản hướng dẫn cùng lúc. Khi chương trình được tích hợp và cơ chế phân cấp, phân quyền cho cấp xã được đẩy mạnh, địa phương sẽ hoàn toàn chủ động, linh hoạt điều hành nguồn lực đúng thực tế, cắt giảm được rất nhiều thủ tục xin điều chỉnh chủ trương như trước đây.

Nhìn nhận yêu cầu quan trọng nhất trong thực hiện chính sách giảm nghèo hiện nay là chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo sinh kế bền vững, ông Huỳnh Duy Trung cho rằng, điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với cách thức triển khai chương trình mới: nguồn lực cần được tập trung vào những mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và lợi thế của từng vùng; đồng thời gắn hỗ trợ với hướng dẫn kỹ thuật, đào tạo, kiểm tra, giám sát và khả năng tự phát triển của người dân. Khi các nguồn lực được lồng ghép, địa phương sẽ có thêm dư địa để kết hợp đầu tư hạ tầng với phát triển sinh kế, giáo dục, y tế, văn hóa và giảm nghèo, thay vì thực hiện từng phần việc một cách rời rạc…

Lan Phương - Quỳnh Như