(E-Magazine) Nghị quyết 80 – Đánh thức sức mạnh văn hóa Đắk Lắk - Kỳ 1: Đặt văn hóa ngang tầm chính trị, kinh tế, xã hội 

Đắk Lắk là vùng đất giàu bản sắc, nơi hội tụ nhiều di sản, không gian văn hóa và cộng đồng các dân tộc, việc Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, đưa văn hóa trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của đất nước đã mở ra hướng đi mới giúp địa phương vừa giữ gìn những giá trị cốt lõi, vừa đánh thức tiềm năng, sáng tạo những giá trị mới, để văn hóa thực sự sống trong cộng đồng và đồng hành cùng quá trình phát triển.

Từ cách nhìn văn hóa chủ yếu là lĩnh vực cần bảo tồn, gìn giữ, Đắk Lắk đang từng bước chuyển sang cách tiếp cận xem văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển. Khi những giá trị văn hóa được nhận diện đúng và đặt trong mối quan hệ với kinh tế, du lịch, giáo dục và đời sống cộng đồng, “vốn quý” ấy có thể tạo thêm những giá trị mới cho vùng đất.

Đắk Lắk sở hữu kho tàng văn hóa phong phú được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó là hệ thống di sản vật thể, phi vật thể; không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, sử thi; lễ hội, nghi lễ truyền thống; nghề thủ công, ẩm thực cùng những tri thức dân gian về thiên nhiên, sản xuất và đời sống.

Mỗi giá trị đều chứa đựng câu chuyện về lịch sử, con người và bản sắc của vùng đất. Tuy nhiên, không phải giá trị nào cũng đang được phát huy tương xứng với tiềm năng. Có di sản được bảo tồn nhưng chưa thực sự sống trong cộng đồng; có giá trị mới dừng ở phục dựng, trình diễn. Không gian văn hóa ở một số nơi cũng đứng trước nguy cơ thu hẹp khi đời sống thay đổi nhanh chóng, trong khi lớp trẻ ngày càng ít cơ hội tiếp cận và thực hành những giá trị truyền thống.

Trong yêu cầu phát triển mới, bảo tồn vì thế không thể chỉ dừng ở việc “giữ”. Quan trọng hơn là làm cho văn hóa tiếp tục được thực hành, trao truyền, sáng tạo và hiện diện trong đời sống đương đại. Tinh thần này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam khi xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển.

 

Với Đắk Lắk, đây không chỉ là sự thay đổi trong nhận thức mà còn mở ra hướng tiếp cận mới trong hoạch định chính sách. Đầu tư cho văn hóa không đơn thuần nhằm đáp ứng nhu cầu tinh thần mà còn góp phần xây dựng con người, cộng đồng, môi trường xã hội lành mạnh; đồng thời tạo ra sản phẩm, dịch vụ và những giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Tư duy mới được cụ thể hóa bằng những chỉ tiêu rõ ràng trong Chương trình hành động số 14-CTr/TU về phát triển văn hóa Việt Nam trên địa bàn tỉnh.

Những mục tiêu ấy cho thấy văn hóa đang được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với các lĩnh vực phát triển khác, thay vì đứng riêng như một lĩnh vực mang tính bảo tồn đơn thuần.

Để tư duy mới đi vào thực tiễn, Đắk Lắk đã triển khai nhiều giải pháp, từ ban hành chương trình hành động đến thành lập ban chỉ đạo về phát triển văn hóa tỉnh. Cách tiếp cận cũng được mở rộng, gắn văn hóa với giáo dục, du lịch, kinh tế, xây dựng cộng đồng và chuyển đổi số.

Trong giáo dục, văn hóa được đặt trong yêu cầu trao truyền giá trị cho thế hệ trẻ; trong du lịch, di sản trở thành không gian trải nghiệm và tạo sinh kế. Với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc bảo tồn tiếng nói, chữ viết, nghề truyền thống, lễ hội, nghi lễ, nghệ thuật dân gian và tri thức bản địa từng bước được gắn với nâng cao đời sống cộng đồng.

Một yếu tố quan trọng để những mục tiêu ấy đi vào thực chất là nguồn lực. Tỉnh định hướng bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn; đồng thời huy động nguồn lực xã hội cho bảo tồn di sản, phát triển hạ tầng văn hóa và công nghiệp văn hóa.

Chuyển đổi số cũng mở ra không gian mới cho việc bảo tồn và phát huy di sản. Bản đồ số di sản, thư viện số, bảo tàng số và việc ứng dụng công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp di sản vượt ra khỏi không gian vật lý, tiếp cận công chúng rộng hơn, nhất là thế hệ trẻ.

Từ những giá trị đặc trưng của từng địa phương, nhiều cách làm mới đang được hình thành. Tại xã Ea Knuếc, những giá trị văn hóa bản địa từng bước được gắn với du lịch cộng đồng, trải nghiệm đời sống và giới thiệu sản vật địa phương.

Điều quan trọng không nằm ở việc tổ chức thêm một hoạt động văn hóa, mà ở cách nhìn về chính giá trị văn hóa. Một lễ hội nếu chỉ phục vụ trình diễn sẽ khó tạo ra giá trị lâu dài; một nghề truyền thống nếu chỉ được lưu giữ trong không gian trưng bày cũng khó tồn tại bền vững. Khi văn hóa được đưa trở lại đời sống, người dân trở thành chủ thể, du khách trở thành người trải nghiệm và các giá trị truyền thống có thêm cơ hội tạo sinh kế, bảo tồn mới thực sự gắn với phát triển.

Với lợi thế về không gian văn hóa đa dạng, nơi giao thoa giữa nhiều cộng đồng dân tộc, Đắk Lắk có điều kiện để biến những giá trị đặc trưng thành lợi thế riêng. Nhưng để làm được điều đó, trước hết cần khơi thông nguồn lực từ chính cộng đồng – nơi văn hóa được sinh ra và tiếp tục được trao truyền.

(Còn nữa)

Kỳ 2: Khơi thông nguồn lực, tạo "cú hích" phát triển từ văn hóa

Nội dung: Như Quỳnh – Thúy Hồng

Trình bày: Công Định