(E-Magazine) Giữ biển để phát triển, phát triển để giữ biển - Kỳ cuối: Hiện thực hóa khát vọng quốc gia biển mạnh

Sáng Chủ nhật đầu tháng, bãi biển Vũng Rô rộn ràng theo một cách khác. Không phải những chuyến tàu cập bến hay hoạt động mua bán, mà là hình ảnh người dân cùng thu gom rác, làm sạch bờ biển. Người mang bao tải, người nhặt từng chai nhựa, mảnh rác mắc lại bên ghềnh đá. Những việc làm giản dị ấy đang trở thành một phần trong nỗ lực giữ gìn không gian biển từ cộng đồng.

Tại xã Hòa Xuân, các hoạt động “Ngày Chủ nhật xanh”, “Tuyến đường không rác”, “Khu dân cư xanh - sạch - đẹp” được duy trì thường xuyên. Ông Nguyễn Phể, thôn Vũng Rô, cho biết ngoài dọn rác trên bờ, người dân còn dùng thuyền, ghe vớt rác trên vịnh Vũng Rô. “Khi mọi người cùng có ý thức, cảnh quan sạch hơn, cuộc sống cũng thoải mái và văn minh hơn”, ông chia sẻ.

Từ những việc làm cụ thể ấy cho thấy, bảo vệ môi trường không phải phần việc làm sau khi kinh tế phát triển, mà cần được đặt ngay trong quá trình kiến tạo không gian biển. Đây là yêu cầu quan trọng khi Đắk Lắk đứng trước cơ hội mở rộng và phát triển các ngành kinh tế biển.

Phát triển kinh tế biển không thể tách rời bảo vệ hệ sinh thái, nguồn lợi thủy sản, chủ động ứng phó biến đổi khí hậu, nước biển dâng và thiên tai. Cộng đồng không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn phải trở thành chủ thể tham gia bảo vệ, tạo dựng giá trị không gian biển.

Tinh thần ấy đang được thể hiện tại Làng Lò, phường Hòa Hiệp - một trong những đại diện của Việt Nam tham gia đề cử giải thưởng “Làng du lịch tốt nhất thế giới” của Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism). Đây là cơ hội quảng bá cảnh quan, văn hóa, đời sống của làng biển truyền thống, đồng thời đặt ra yêu cầu gìn giữ những giá trị làm nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Phường Hòa Hiệp định hướng phát triển Làng Lò thành làng du lịch tiêu biểu, lấy cộng đồng và không gian sống của cư dân vùng biển làm nền tảng. Những mái nhà cũ, con hẻm nhỏ, không gian sinh hoạt cộng đồng, nghề truyền thống và nhịp sống gắn với biển được bảo tồn, đồng thời trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng.

Cùng với phát triển du lịch, bảo vệ môi trường được chú trọng. Các cơ sở homestay, người dân và du khách duy trì vệ sinh ven biển hằng tuần, tổ chức đổi rác lấy quà, trồng và chăm sóc cây xanh. Anh Lê Ngọc Tùng, một doanh nghiệp kinh doanh lưu trú tại Làng Lò, cho rằng môi trường phải được xem là một phần của sản phẩm du lịch. Khi người dân trực tiếp tham gia và hưởng lợi từ du lịch, họ sẽ có thêm động lực bảo vệ không gian sống, cảnh quan và các giá trị văn hóa của làng biển.

Khát vọng trở thành quốc gia biển mạnh không được đo bằng chiều dài bờ biển hay quy mô từng dự án, mà bằng khả năng biến lợi thế biển thành sức mạnh tổng hợp. Với Đắk Lắk, đó là tư duy phát triển từ cao nguyên ra biển, lấy biển làm động lực mở rộng không gian kinh tế và cao nguyên làm hậu phương cho kinh tế biển.

Tư duy ấy đòi hỏi kết nối các ngành, các vùng; kết nối cảng biển với vùng sản xuất, công nghiệp với logistics, du lịch với văn hóa, kinh tế với quốc phòng - an ninh, phát triển với bảo tồn. Khi được đặt trong một chỉnh thể, biển không còn là điểm cuối của hành trình hàng hóa từ cao nguyên mà có thể trở thành cửa ngõ đưa sản phẩm Đắk Lắk ra thị trường trong nước và quốc tế.

Đồng chí Đỗ Hữu Huy, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh, cho biết với khoảng 50 km bờ biển, diện tích gần 21.000 ha, Khu Kinh tế Nam Phú Yên được định hướng phát triển thành trung tâm công nghiệp - logistics hiện đại, kết nối hàng hóa giữa duyên hải và Tây Nguyên.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, giá trị sản xuất công nghiệp tại khu vực đạt 5.000 tỷ đồng, tăng 14,14%; kim ngạch xuất khẩu đạt 132 triệu USD, tăng 15,83%. Ban Quản lý cấp mới và điều chỉnh 13 dự án, tổng vốn đầu tư 3.173,85 tỷ đồng. Lũy kế, Khu kinh tế Nam Phú Yên và các khu công nghiệp phía Đông tỉnh thu hút 134 dự án, tổng diện tích đất đăng ký 1.472 ha; tỷ lệ lấp đầy bình quân tại 5 khu công nghiệp đang hoạt động đạt khoảng 95,68%.

Những kết quả này cho thấy kinh tế biển đang từng bước chuyển từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang hình thành hệ sinh thái công nghiệp - cảng biển - logistics - năng lượng - đô thị - dịch vụ, tạo giá trị gia tăng và sức cạnh tranh mới.

Để tăng cường kết nối cao nguyên với biển, tỉnh ưu tiên hoàn thiện hạ tầng giao thông, logistics. Trong đó đầu tư cao tốc Buôn Ma Thuột - Tuy Hòa, nghiên cứu đường sắt Buôn Ma Thuột - Tuy Hòa, nâng cấp Cảng hàng không Buôn Ma Thuột, hạ tầng Khu kinh tế Nam Phú Yên và nghiên cứu cảng cạn Buôn Ma Thuột. Cùng với đó là phát triển hạ tầng số, công nghệ chế biến, các trung tâm nghiên cứu - phát triển và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành chuỗi giá trị liên kết từ cao nguyên ra biển.

Để đi xa hơn, bên cạnh hạ tầng cứng, Đắk Lắk cần một “hạ tầng mềm” đủ mạnh - từ thể chế, dữ liệu, công nghệ đến nguồn nhân lực. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh, muốn phát triển kinh tế biển hiện đại phải có nguồn nhân lực tương xứng. Vì vậy, tỉnh cần chú trọng các ngành đào tạo phục vụ kinh tế biển mới; tăng liên kết giữa cơ sở giáo dục, doanh nghiệp và cơ quan quản lý; đưa nhu cầu nhân lực về logistics, cảng biển, chế biến sâu, công nghệ biển, du lịch và năng lượng vào quy hoạch đào tạo.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hưng Hòa, Giám đốc Công ty TNHH Nguyễn Hưng, cho rằng liên kết giữa doanh nghiệp và ngư dân là điều kiện quan trọng để nâng giá trị sản phẩm biển. Doanh nghiệp mong muốn có thêm cơ chế khuyến khích đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến sâu, logistics lạnh và xây dựng thương hiệu thủy sản.

Đây cũng là hướng đi cần ưu tiên nếu Đắk Lắk muốn chuyển lợi thế biển thành giá trị kinh tế cao. Không gian ven biển cần được quy hoạch để thu hút các dự án công nghệ hiện đại, sử dụng tài nguyên tiết kiệm, tạo việc làm chất lượng cao và kết nối với chuỗi sản xuất toàn tỉnh. Cùng với đó, cần lựa chọn nhà đầu tư theo hướng ưu tiên dự án tạo giá trị gia tăng lớn, sử dụng công nghệ sạch, đóng góp ngân sách và có khả năng hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh.

Phát triển biển không thể chỉ tính bằng số kilomet đường giao thông, số tàu cập cảng hay số dự án được cấp phép. Thước đo quan trọng hơn là giá trị gia tăng tạo ra từ biển, chất lượng việc làm, sức cạnh tranh của doanh nghiệp, mức sống cộng đồng ven biển và khả năng bảo đảm môi trường, tài nguyên cho các thế hệ tương lai.

Khi biển được nhìn bằng tầm nhìn dài hạn, quản trị bằng tư duy hiện đại và phát triển trên nền tảng xanh, bền vững, lợi thế địa lý sẽ không chỉ tạo tăng trưởng hôm nay mà còn mở ra không gian phát triển cho mai sau. Biển khi ấy không chỉ là không gian kinh tế, mà trở thành nơi hội tụ sức dân, năng lực doanh nghiệp và trí tuệ con người, tạo động lực để Đắk Lắk vươn mạnh từ cao nguyên ra biển, góp phần cùng cả nước hiện thực hóa khát vọng xây dựng một quốc gia biển mạnh.

Nội dung: Huỳnh Hà Hồ

Trình bày: Mạnh Hùng