Nếu con đường cách mạng Việt Nam hiện đại là một hành trình thì cột mốc đầu tiên của hành trình đó chính là Pác Bó.

Sau 30 năm bôn ba nước ngoài tìm đường cứu nước, mùa xuân 1941 Bác Hồ về lại Việt Nam. Pác Bó là vùng đất được Người chọn để khởi đầu cho cách mạng Việt Nam. Mùa xuân này là tròn 85 năm kể từ ngày Bác trở về Tổ quốc, đánh dấu một cột mốc lịch sử cho cách mạng Việt Nam.

Hai cột mốc - một suối nguồn…

Chúng tôi đã nhiều lần lên với Pác Bó, và cứ mỗi lần lên đây, leo mấy trăm bậc đá đến bên cột mốc 108 trên biên giới Việt - Trung lại nghe âm vọng câu thơ của Tố Hữu: “Bác đã về đây Tổ quốc ơi/ Nhớ thương hòn đất ấm hơi Người”.

Khi Bác cúi mình hôn nắm đất quê hương sau ròng rã 30 năm đi tìm đường cứu nước, hẳn ước nguyện của Người khi ấy đã chất chứa những khát khao cháy bỏng về một ngày mai dân tộc thoát vòng nô lệ, non sông nước Việt trở nên hùng cường, giàu mạnh. Để rồi 5 năm sau đó, ngày 2/9/1945, trên quảng trường Ba Đình, “ông Ké - già Thu” cúi hôn nắm đất ngày nào đã trở thành Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt quốc dân đồng bào dõng dạc tuyên bố trước toàn thế giới: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy”.

Lần này, chúng tôi đến thôn Pác Bó, xã Trường Hà (tỉnh Cao Bằng) hơi muộn. Và đã lên đến đây, dù muộn đến mấy thì cũng phải đến được hang đá Cốc Bó, nơi che chở Bác Hồ khi Người về nước sau những năm tháng bôn ba hải ngoại tìm đường cứu nước.

Ánh điện trong hang Cốc Pó hắt lên trần hang, soi rõ một dòng chữ Hán “Nhất cửu tứ nhất niên, nhị nguyệt, bát nhật” (ngày 8 tháng 2 năm 1941). Dòng chữ ấy đánh dấu ngày Bác Hồ chuyển từ ngôi nhà của ông Lý Quốc Súng ra ở hang đá. Hồi ký của ông Lê Quảng Ba, một trong 5 người tháp tùng Bác Hồ về nước hôm ấy kể lại rằng, khi về Pác Bó vào ngày 28/1/1941, Bác được bố trí ở nhà ông Lý Quốc Súng (còn gọi là ông Máy Lỳ - gọi theo tên con gái của ông), 10 ngày sau thì chuyển ra hang đá này và Bác đã đánh dấu lại ngày tháng trên vách hang.

Khu di tích lịch sử Pác Bó. Ảnh: baocaobang.vn

Khởi đi từ một hang đá lạnh lẽo giữa núi rừng biên ải, hành trình của đất nước cũng được đánh dấu bằng những cột mốc. Cột mốc biên giới 108 đánh dấu bước chân trở về của Người thì hôm nay, ngay Pác Bó, một cột mốc khác được dựng lên ngay di tích được đánh dấu là cột mốc Km số 0 của đường Hồ Chí Minh với chiều dài 3.200 km chạy dài từ đây vào tận mũi Cà Mau.

Khởi đi từ một lạch nguồn chảy ra từ lòng núi, con suối ấy đã theo những mạch nguồn cách mạng tới ngàn sông muôn bể. Thật lạ kỳ là những lần lên đây, cho dù có nhiều đoàn khách lên đến hàng trăm người nhưng vẫn không làm tan đi vẻ trầm mặc hoang sơ của núi rừng.

Những dư ảnh của một con người vĩ đại như vẫn còn lưu mãi trong khu rừng được mệnh danh là “cái nôi cách mạng” ấy; trong hang đá hoang sơ với tấm phản Người ngả lưng đêm đêm hay dấu tích nền nhà của ông Lý Quốc Súng nơi Bác từng trú ngụ, trong câu chuyện của bà cụ già tuổi bách niên Hoàng Thị Khìn đi đưa cơm cho “ông Ké” hay trên mảnh ruộng những người dân đang vào mùa gặt hái...

“Địa chỉ đỏ” ngày càng thêm… xanh!

Còn nhớ, trong một chuyến về nguồn cách đây 15 năm, chúng tôi chứng kiến Pác Bó vẫn còn quá thiếu thốn. Hạ tầng Khu di tích lịch sử Pác Bó cũng đơn sơ chỉ với một nhà trưng bày không lớn lắm; tầng dưới là nơi cán bộ, nhân viên khu di tích làm việc, tầng trên là nhà trưng bày. Bên cạnh là gian nhà nhỏ làm “Nhà thờ Bác Hồ”.

Dịp đó, để tổ chức một đêm giao lưu văn nghệ của đoàn hành trình về nguồn với bà con dân bản, chúng tôi phải ra tận huyện thuê âm thanh, ánh sáng mà chất lượng thì quá kém. Để phục vụ ăn uống cho đoàn, ban tổ chức phải thuê cả một đội nấu bếp từ thành phố vào nấu ăn tại chỗ. Kết thúc đêm giao lưu văn nghệ, cả đoàn hơn 100 người ở lại Pác Bó không làm sao có đủ chỗ ngủ dù đã huy động cả nhà dân gần đó.

Ký ức như một cuốn phim chiếu chậm trong tâm trí chúng tôi trong lần trở lại này. Và thật bất ngờ, Pác Bó hôm nay khác quá!

Từ trung tâm tỉnh Cao Bằng, xe chúng tôi chạy thênh thang trên con đường trải nhựa phẳng lì, rộng rãi chứ không còn là con đường nhọc nhằn ổ voi, ổ gà rải đá cấp phối ngày nào. Tuyến xe buýt từ phố vào khu di tích vào ra ngày vài lượt, hơn 50 km chỉ khoảng một giờ đồng hồ. Hai bên đường nhà dân san sát, nhiều ngôi nhà 2 - 3 tầng mọc lên.

Ngay tại trung tâm khu di tích là những công trình mới được xây dựng khang trang xứng tầm bởi Pác Bó được xếp hạng là “Khu di tích quốc gia đặc biệt quan trọng”. Một nhà điều hành được xây mới nối liền với nhà trưng bày khá lớn; trước mặt là vườn hoa, quảng trường rộng. Ngay mé sườn đồi cạnh quảng trường là biểu tượng cột mốc số 0 đường Hồ Chí Minh. Đền thờ Bác Hồ được dựng trên đỉnh đồi cao nhất, khang trang và uy nghiêm, ngày ngày du khách, người dân trong vùng và cả những người dân bên kia biên giới vẫn đến dâng hương tưởng nhớ…

Giám đốc Ban Quản lý các di tích quốc gia đặc biệt tỉnh Cao Bằng cho biết có gần 2/3 người dân thôn Pác Bó tham gia các hoạt động dịch vụ du lịch, từ nhân viên, bảo vệ, lái xe điện, bán hàng lưu niệm, kinh doanh ăn uống, giải khát. Các ki-ốt bán hàng ăn uống, đồ lưu niệm đều được ưu tiên cho các hộ dân thôn Pác Bó đấu thầu để kinh doanh, mang lại thu nhập ổn định.

Trường Hà - nơi có Khu di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó là một trong 4 xã đầu tiên của huyện đạt chuẩn “nông thôn mới” từ khi chưa thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đường ô tô đã thảm nhựa vào tận từng xã; đời sống người dân đã khá hơn trước rất nhiều. Những gì mà người dân Pác Bó đã chở che cho cách mạng thuở ban đầu, giờ đây được đáp đền một cách trọn vẹn.

Lê Đức Dục