Chiều 6/2, tại phường Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk), Báo Tiền Phong tổ chức Tọa đàm “Thủy điện và bài toán phát triển bền vững hậu bão lũ lịch sử”.

Sự kiện thu hút sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành, đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp nhằm đánh giá thực trạng và tìm giải pháp ứng phó thiên tai cực đoan đối với các công trình thủy điện.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong điều hành buổi tọa đàm.

Theo thông tin tại tọa đàm, Việt Nam vừa trải qua một năm thiên tai khốc liệt khi gần 3/4 đất nước hứng chịu mưa lũ lịch sử. Số liệu thống kê cho thấy, năm 2025 thiên tai đã làm 468 người chết và mất tích, thiệt hại kinh tế ước tính gần 100.000 tỷ đồng.

Trong bối cảnh đó, các công trình thủy điện đang đứng trước những thách thức chưa từng có tiền lệ khi các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra với tần suất cao và cường độ mạnh hơn. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy tiếp cận: coi an toàn con người và hệ sinh thái là ưu tiên hàng đầu trong vận hành thủy điện; các quy trình vận hành hồ chứa không thể chỉ dựa vào số liệu lịch sử mà cần được cập nhật thường xuyên theo các kịch bản khí hậu mới, có tính đến những tình huống cực đoan nhất.

Các đại biểu tham dự buổi tọa đàm

Tại buổi tọa đàm, các đại biểu đã tập trung thảo luận về vai trò của thủy điện trong việc điều tiết lũ và những khó khăn trong quy trình vận hành xả lũ khi xảy ra mưa lũ dị thường. Đồng thời, đánh giá khả năng ứng phó của các bộ, ngành, địa phương trước các hình thái thiên tai ngày càng phức tạp; chất lượng công tác dự báo, cảnh báo sớm; mức độ chủ động phòng tránh của người dân tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi lũ lụt…

Hiện nay, tổng lượng tài nguyên nước của Việt Nam ước khoảng 804 tỷ m³/năm, song phân bố rất không đều theo thời gian và không gian. Riêng 3 tháng mùa mưa chiếm hơn 72% tổng lượng nước, trong khi 9 tháng mùa khô chỉ còn khoảng 27%. Sự chênh lệch lớn này là lý do phải hình thành hệ thống hồ chứa để điều tiết nguồn nước.

Ông Nguyễn Tài Sơn, Phụ trách Ban An toàn đập, Hội Đập lớn Việt Nam thông tin về tình hình lượng nước và vận hành hồ đập.

Trong đợt lũ vừa qua, lưu vực sông Ba có 11 bậc thang thủy điện, trong đó 5 công trình có hồ chứa tương đối lớn gồm: Krông H’năng, Sông Hinh, Ayun Hạ và Ka Nak. Khi lũ vượt quá khả năng thiết kế, việc vận hành hồ là bài toán rất khó khăn. 

Các đại biểu cho rằng: ở góc độ chuyên môn, thủy điện không phải là "vị cứu tinh" tuyệt đối nhưng chắc chắn không phải là "thủ phạm" gây lũ. Thực tế, hồ chứa là công cụ kỹ thuật chiến lược có khả năng cắt giảm từ 60-90% đỉnh lũ, tạo ra "giờ vàng" quý giá cho hạ du sơ tán. Hiện tượng "lũ chồng lũ" thường bị hiểu lầm, thực chất nó bắt nguồn từ các hình thái thiên tai cực đoan liên tiếp.

Ông Nguyễn An Phú, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk phát biểu ý kiến.

Các đại biểu thống nhất rằng, phát triển thủy điện bền vững không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là trách nhiệm xã hội. Giải pháp trọng tâm được đề xuất bao gồm: cập nhật kịch bản vận hành hồ chứa theo dữ liệu khí hậu mới; tăng cường phối hợp liên ngành; và đẩy mạnh số hóa trong công tác dự báo, truyền tin đến từng hộ dân vùng hạ du.

Bên cạnh đó, các đại biểu sẽ chia sẻ thực trạng, kinh nghiệm trong nước và quốc tế về ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), hệ thống thông tin địa lý (GIS), hệ thống hỗ trợ ra quyết định (DSS) trong quản lý, vận hành hồ chứa và dự báo, cảnh báo ngập lụt; từ đó rút ra những bài học thực tiễn phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Ông Nguyễn Văn Minh, người dân ở phường Tuy Hòa (tỉnh Đắk Lắk) bày tỏ ý kiến đối với vấn đề ứng phó mưa lũ.

Phát biểu kết luận tọa đàm, Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong cho rằng: Cuộc tọa đàm là diễn đàn quan trọng để các bên nhìn thấy bức tranh toàn cảnh của hệ thống thủy điện Việt Nam. Đồng thời, từ những đề xuất, các khuyến nghị chính sách và kỹ thuật của các chuyên gia, cán bộ quản lý ngành, cơ quan Báo Tiền Phong sẽ tổng hợp báo cáo gửi cơ quan chuyên môn nắm bắt nhằm đưa ra các giải pháp, chính sách phù hợp vừa bảo đảm an ninh năng lượng gắn liền với sinh kế bền vững của cộng đồng trong bối cảnh thiên tai ngày càng khó lường.

Minh Thuận