Khác với hai lần trước, tất cả còn ngổn ngang từ làng quê, thôn xóm lẫn trong tâm trí, thì lần thứ ba này đến các địa phương phía Đông Đắk Lắk, trong tôi là cảm xúc thật sự về một cuộc tái sinh đúng nghĩa nhất của từ này.

Là dân lớn lên ven sông, đã từng chứng kiến mấy mươi mùa bão lũ ở miền Trung nên chuyện lụt trôi nhà, hủy hoại mùa màng… với tôi không hề xa lạ. Nhưng lần này, bước đi trên những vùng quê còn ám mùi bùn non thì mọi thứ rất khó cắt nghĩa.

Đứng trên nền đất còn vương vãi vật dụng chưa kịp thu dọn, lưu dấu nơi đây từng là ngôi nhà, trong đêm nhập nhoạng, ông Trần Văn Khánh chỉ tay về phía ngôi nhà phía trước, giọng chùng xuống: “Bốn cha con tui mỗi người một căn xúm xít quanh đây. Thế rồi lụt tới. Rồi sập. Sập hết cả 4 cái. Bây giờ cả bốn cha con được cất lại nhà rồi. Mừng chảy nước mắt chú ơi!”. Trong đêm, mắt ông như nhòa đi trong ánh điện thắp sáng cho tốp bộ đội đang tranh thủ hoàn thiện những phần việc cuối cùng trước khi bàn giao nhà mới cho gia chủ. 

Nhóm anh em làm báo chúng tôi cũng nhẹ hẫng cả người. Bởi lẽ, trước khi đến đây chúng tôi hình dung sẽ khó thực hiện cho được một chương trình như ý muốn. Ngay cả tôi, người viết kịch bản cho chương trình trực tiếp từ hiện trường “Chiến dịch Quang Trung - Dấu ấn lịch sử” chỉ mới hôm qua thôi, còn rất lúng túng, mơ hồ về câu chuyện sẽ kể, đã tìm được góc tiếp cận đầy sinh động, phản ánh nỗ lực hồi sinh của vùng lũ phía đông tỉnh Đắk Lắk. Tôi rút điện thoại và kịp “note” vội thêm vài ý cho chương trình khi nghe cha con ông Khánh nói với Chính ủy Quân khu 5 - Thiếu tướng Lương Đình Chung rằng: Đại gia đình ông đang sống trong một giấc mơ!

Trung tướng Lê Ngọc Hải- Tư lệnh Quân khu 5 - thăm động viên gia đình người dân vùng lũ Đắk Lắk.

Vâng! một giấc mơ đúng nghĩa nhất! Mới hơn tháng trước, tất cả rơi vào tình cảnh tuyệt vọng tận cùng thì nay mọi người đã tìm lại cảm giác yên ấm trong những ngôi nhà mới, mà ngay cả khi căn nhà cũ chưa sập họ cũng không hề nghĩ đến. Bởi thu nhập, tích lũy của người dân làm ruộng thì con số gần hai trăm triệu để xây nhà là rất khó.

Từ đống đổ nát, màn trời chiếu đất, nay lừng lững là những ngôi nhà có gác cao, hộ nào có điều kiện hơn hoặc vay thêm thì quyết đầu tư luôn một thể, nhờ vậy có căn nhà đổ mê kiên cố.

Nghe chúng tôi trở lại Hòa Thịnh, Bí thư Đảng ủy xã Hòa Thịnh Phương Văn Lành ghé đến thăm. Khác với dáng vẻ mệt mỏi những ngày sau khi nước lũ rút, anh phấn chấn cho biết: Trên địa bàn xã có 67 căn nhà sập đổ hoàn toàn đã được xây mới, toàn bộ nhà hư hỏng cũng đã được sửa chữa lại. Khi tôi hỏi, vài chục ngày trước anh có tin rằng cuộc tái thiết này sẽ về đích? Giọng người bí thư trẻ chợt lặng đi trong gió: “Về nhận công tác tại xã mới được vài ngày thì thiên tai ập xuống... Mọi thứ quá bất ngờ, chưa biết bắt đầu từ đâu thì Thủ tướng Chính phủ vào thị sát. Thế rồi cả xã như đại công trường, bộ đội hành quân về đi xanh cả đường làng…”.

 Chợt nhớ ngày 25/11/2025, khi lũ rút chừng 5 ngày, tôi đến nhà ông Trần Văn Linh ở thôn Mỹ Điền, thu vào điện thoại hình ảnh cả nhà ông đang lúi húi thu dọn những gì còn sót lại sau trận lũ mà lòng chúng tôi trĩu nặng, không biết họ sẽ sinh sống ra sao khi căn nhà hoàn toàn đổ sập... Bây giờ thì ông Linh và những hộ dân thôn Mỹ Điền đã dọn về nhà mới. Nghe nói trên đường vào Suối Lạnh thì ngôi nhà nào kiên cố nhất, đẹp nhất chính là căn nhà của ông.

Nhớ lại hôm lũ vừa rút, gặp chúng tôi, các đồng chí lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk ai nấy cũng đau đáu nỗi lo: Làm sao sớm khôi phục lại cuộc sống, lo cái ăn, chỗ ở cho dân khi bà con đã trắng tay, nguồn lực của tỉnh thì có hạn? Còn Phó Tư lệnh Quân khu 5, Thiếu tướng Trần Thanh Hải, người trực tiếp chỉ huy chiến dịch tại các tỉnh Nam Trung Bộ thì cho rằng: Cái khó nhất thuộc về thẩm quyền ngoài quân đội, bà con trong vùng sạt lở, mất nhà thì tái định cư vào đâu? Quỹ đất nào? Đơn vị nào cung ứng vật liệu xây dựng? Để xử lý các vấn đề này đòi hỏi sự năng động vào cuộc quyết liệt của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương.

Nhìn lại quá trình tiến công vào chiến dịch, Thiếu tướng Trần Thanh Hải khẳng định rằng: Đồng thuận là then chốt, từ việc để người dân tự chọn mẫu nhà, thứ đến là thương thuyết bà con chọn ngày khởi công, bởi trong tâm thức người dân việc coi ngày giờ khai móng, cất nóc đến về nhà mới  là rất quan trọng. Trong khi mệnh lệnh Thủ tướng đưa ra chỉ vỏn vẹn hơn 1 tháng phải hoàn thành, ai cũng có nhà mới để ăn Tết cổ truyền.

Bộ đội giúp dân làm nhà trong "Chiến dịch Quang Trung".

Vượt lên những áp lực ấy, các mũi quân âm thầm xuyên đêm, vượt qua cái lạnh mùa đông, bất kể giờ nghỉ hay ngày Tết Dương lịch, đưa tiến độ Chiến dịch Quang Trung về đích như dự kiến.

Dạo một vòng quanh Hòa Thịnh, Tây Hòa, Sơn Thành, Tuy An Nam… trong những ngày đầu năm 2026, chúng tôi đi hết ngỡ ngàng này đến ngạc nhiên khác… Nhiều, rất nhiều ngôi nhà mới mọc lên. Cũng trên vùng đất ấy, nước mắt họ đã từng rơi xuống vì tang thương, mất mát thì nay trong giọt nước mắt ấy chứa chan sự ấm áp của tình dân tộc, nghĩa đồng bào. 

Tôi lần đọc tệp báo cáo của 8 tỉnh thành phục vụ cho hội nghị của Chính phủ tổng kết Chiến dịch Quang Trung vẫn chưa thể tin được con số 34.700 căn nhà hư hỏng được sửa chữa; 1.597 nhà bị sập, đổ, lũ cuốn trôi được xây dựng mới. Những con số nói lên rất nhiều điều, là bằng chứng sinh động cho nỗ lực vượt khó. Các địa phương từ Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, mỗi nơi một mức độ thiệt hại, nhưng điểm tương đồng đó chính là quyết tâm chính trị, là tổng hợp sức mạnh, ý chí của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân biến điều tưởng chừng không thể thành có thể.

… Sáng đầu năm, biển Tuy Hòa thật đẹp, nắng vàng như ướp mật. Những cơn gió nồng vị biển phả vào phố thị sớm mai như càng gia tăng vị mặn mòi của cuộc sống. Tôi ngước nhìn lên đỉnh tháp Nghinh Phong và lắng nghe, hình như các thớ đá đang thì thầm điều gì đó với sóng biển… Thanh âm cuộc sống thật huyền diệu. Và niềm tin vẫn luôn là thứ giúp con người vững vàng trong cuộc sống.

Hoàng Thái