Thuở xa xưa, từ việc di cư tìm nơi an cư, các bộ lạc M’nông, Êđê, Bahnar, Xê Đăng, J’rai, Kơ Ho, Mạ… đã gặp Tây Nguyên - miền núi rừng vô cùng giàu có sản vật, một thiên đường của thời kỳ săn bắt, hái lượm. Từ đây, những cộng đồng gắn bó với rừng, sống dựa vào rừng bắt đầu hình thành…

Trong không gian sinh tồn ấy, đồng bào các dân tộc Tây Nguyên đã xây đắp một hệ giá trị văn hóa dựa trên nền tảng rừng và nền kinh tế nông nghiệp nương rẫy. Rừng và đất rừng vừa là tài nguyên, vừa là không gian cố kết cộng đồng, vừa quy định ngưỡng hành vi của cư dân miền thượng.

Từ khi có Đảng, đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên đã cùng cả nước đánh đuổi các kẻ thù chung và đi lên Chủ nghĩa xã hội, vượt qua những hình thái xã hội tuần tự. Đó là một bước đột phá vĩ đại, một cuộc cách mạng thay đổi toàn diện. Sự biến động xã hội theo chiều hướng phát triển đã tạo cho họ những nhu cầu mới, đó là nhu cầu hiểu biết, thay đổi tư duy, phát huy sự năng động, sáng tạo. Tính chủ động được cải thiện mạnh mẽ, đồng bào đã vượt qua những nhận thức bảo thủ, cực đoan để cùng cả nước hội nhập, phát triển.

Cán bộ người dân tộc thiểu số Tây Nguyên về báo công trước tượng đài Bác Hồ ở tỉnh Gia Lai.

Cũng giống như người Việt, ông bà trong các buôn làng dân tộc thiểu số Tây Nguyên cũng luôn dạy cháu con mình về ý thức tự lực, tự cường, biết học hỏi, vươn lên làm chủ cuộc sống. Trong không gian văn hóa đại ngàn có rất nhiều những dòng luật tục, những điệu dân ca, những lời nói lối của thế hệ ông cha trao truyền cho con cháu trong các tộc người. Đó là những lời dạy giản dị cũng chính là minh triết dạy thế hệ sau cố gắng rèn chí, luyện người để làm chủ cuộc sống. Trong lời Mprơ (hát kể) của người M’nông có đoạn: “Biết học cái mới mới tồn tại/ Biết hỏi nhau mới sống được/ Biết thích nghi mới phát triển/ Biết chạy đua mới biết thắng thua/ Đua hơn người mới giữ được đất rừng/ Có thông minh mới đi lên/ Có tài đức mới giữ được giống nòi…”. Trong câu hát Ndrĩ Nring (dân ca Mạ) cũng dạy: “Phải dệt cho khéo để có tấm chăn đẹp/ Phải khéo quay guồng để có sợi chỉ đẹp/ Phải nói có hay để trở thành một người quan trọng”. Người Kơ Ho cũng hát: “Đói thì ăn rau, ăn cháo đừng ăn cắp, Ya Ngoan của mẹ ơi! Nếu con muốn qua một con suối thì phải bắc cầu, muốn leo nhà cao thì phải bắc thang, con muốn giàu có thì phải siêng năng cần cù lao động…”.

Thanh niên dân tộc Kơ Ho sản xuất rau trong nhà kính.

Từ ngày nước nhà thống nhất, đồng bào các dân tộc thiểu số Tây Nguyên thực sự được giải phóng khỏi “đêm trường” đói nghèo, lạc hậu; được làm công dân của một nước độc lập; được phát triển bình đẳng giữa cộng đồng các dân tộc anh em. Nhà nước tổ chức cho đồng bào định canh định cư, từ bỏ tập quán du canh du cư; ổn định cuộc sống, vươn lên làm giàu. Khai thác có hiệu quả tiềm năng đất đai, tiếp cận thành công kinh tế thị trường nên trên vùng đất này đã xuất hiện nhiều tỷ phú người dân tộc thiểu số. Đồng bào từng bước loại bỏ tư tưởng thụ động, trông chờ, ỷ lại; phát huy ý chí tự lực, tự cường trong công cuộc xóa đói, giảm nghèo, xây dựng cuộc sống của chính họ. Nhiều cộng đồng cùng thay đổi nhận thức, tiếp cận tư duy kinh tế hiện đại, tổ chức cuộc sống ngày càng văn minh, tiến bộ.

Đồng bào chế biến các món ăn truyền thống phục vụ du khách.

Ở vùng đồng bào thiểu số Tây Nguyên ngày nay có rất nhiều cá nhân đã thành công khi họ tự chuyển hóa nhận thức, thay đổi nếp nghĩ, cách làm, xây dựng nguồn sinh kế bền vững. Đặc biệt, những tấm gương các bạn trẻ người dân tộc thiểu số sản xuất, kinh doanh thành công đã góp phần lan tỏa những cảm hứng tích cực đối với cộng đồng. Không ly hương, những người trẻ ấy tự tin bám trụ và lập nghiệp thành công ở nơi chốn mà họ sinh ra. Trên hành trình đó, họ đã vượt qua những rào cản cố hữu về tâm lý và tập quán mưu sinh lạc hậu. Họ đã biết cách phát huy di sản văn hóa ông cha để làm du lịch thành công; khai thác những tiềm năng, thế mạnh của địa phương để tổ chức kinh doanh, vừa làm giàu cho gia đình vừa hỗ trợ cộng đồng.

Ngay chính giữa buôn làng mình, họ lớn lên từng ngày về ý chí lập nghiệp, thay đổi tư duy và phương thức làm ăn để tạo lập một cuộc sống giàu có, hạnh phúc.

Uông Thái Biểu