Đắk Lắk được đánh giá là địa phương có dư địa rất lớn để phát triển kinh tế biển hiện đại. Tuy nhiên, việc khai thác quá mức nguồn lợi thủy sản tự nhiên và những vi phạm quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đang tạo ra những điểm nghẽn khiến ngành thủy sản phát triển thiếu bền vững.

Nhiều tiềm năng nghề nuôi biển

Đắk Lắk hiện sở hữu bờ biển dài khoảng 189 km, cùng với trên 21.000 ha đầm, vịnh, bãi triều, cửa sông (như vịnh Xuân Đài, vịnh Vũng Rô, đầm Cù Mông...) thuận lợi cho nuôi trồng nước lợ, nước mặn. Đặc biệt, vùng biển hở và xa bờ khoảng 34.000 km² là dư địa “vàng” để phát triển nuôi biển công nghiệp quy mô lớn.

Nuôi trồng thủy sản bằng lồng, bè trên biển hình thành từ những năm 1990 và đến nay phát triển khá mạnh; đối tượng nuôi chính là tôm hùm, cá biển. Năm 2025, diện tích nuôi trồng đạt 9.578 ha (tăng 9,79% so với năm 2024); sản lượng đạt 40.211 tấn (tăng 0,84%). Công tác sản xuất giống thủy sản có bước cải thiện rõ rệt, góp phần chủ động nguồn giống phục vụ nuôi trồng.

Thực tế tại các vùng biển ven bờ thuộc các xã Tuy An Đông, Tuy An Nam hay khu vực Ô Loan, Sông Cầu…, nghề nuôi trồng thủy sản bằng lồng bè đang mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với đánh bắt thủ công. Đến cuối năm 2025, trên địa bàn có hơn 181.000 lồng nuôi trồng thủy sản, với sản lượng gần 3.500 tấn. Việc chuyển đổi đối tượng nuôi từ tôm hùm bông sang tôm hùm xanh (chiếm 90%) do thời gian nuôi ngắn, chi phí thấp đang là hướng đi đúng đắn giúp bà con giảm rủi ro, tăng thu nhập.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, nghề nuôi tôm hùm, cá biển mang lại hiệu quả kinh tế cao, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng mặt nước biển, tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho ngư dân, phát triển kinh tế địa phương. Đồng thời, cung cấp nguồn hải sản chất lượng cao cho thị trường trong nước và xuất khẩu, đa dạng hóa sản phẩm thủy sản, hướng tới du lịch biển và giảm áp lực đánh bắt tự nhiên, giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng ven biển trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

Ngư dân chuyển cá ngừ đại dương lên bờ khi tàu cập bến.

Phát triển chưa bền vững

Trên thực tế, tiềm năng phát triển kinh tế biển của Đắk Lắk rất lớn nhưng tốc độ tăng trưởng hiện chưa cao, cho thấy dư địa phát triển còn phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, nguồn nước và khả năng mở rộng đầu tư của người nuôi. Một trong những nguyên nhân là do ngành thủy sản địa phương tập trung chủ yếu vào khai thác, hoạt động nuôi trồng chưa phát triển đồng đều, việc áp dụng công nghệ nuôi biển hiện đại còn ít…

Theo Sở Tài nguyên và Môi trường, trong những năm gần đây, ngành thủy sản đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức, đặc biệt là trữ lượng nguồn lợi thủy sản ngày càng bị suy giảm nghiêm trọng, số lượng tàu thuyền đã vượt quá ngưỡng bền vững tối đa. Tính đến tháng 12/2025, toàn tỉnh có 2.556 tàu cá, trong đó đội tàu hoạt động ven bờ chiếm tỷ lệ lớn với 1.293 chiếc (hơn 50%). Thực trạng này cùng với việc còn tồn tại các nghề khai thác tận diệt như lưới kéo, lưới rê... đã gây suy giảm nghiêm trọng nguồn lợi thủy sản, ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái và đến sinh kế lâu dài của cộng đồng ngư dân.

Hiện nay, ngành chức năng đã có nhiều nỗ lực ngăn chặn, nghiêm cấm, xử phạt nhưng tình trạng vi phạm trong hoạt động khai thác thủy sản vẫn còn tồn tại. Trong năm 2025, các cơ quan chức năng tỉnh Đắk Lắk đã xử phạt 36 trường hợp vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, với tổng số tiền xử phạt hơn 860 triệu đồng; chủ yếu là các vi phạm như: sử dụng công cụ kích điện, xung điện, chất nổ để khai thác thủy sản; nhiều phương tiện khai thác sai vùng, xâm phạm khu vực cấm hoặc vùng ven bờ... vi phạm các quy định của IUU.

Theo ông Lê Thanh Vũ, Phó Chủ tịch UBND phường Xuân Đài, khi nguồn lợi suy giảm, thu nhập bấp bênh, một bộ phận ngư dân dễ nảy sinh tâm lý khai thác bằng mọi giá. Đây là nguyên nhân khiến tình trạng vi phạm chống khai thác IUU vẫn còn xảy ra, dù chính quyền và lực lượng chức năng đã tăng cường tuyên truyền, kiểm tra, xử lý.

Thực tiễn cho thấy, việc khai thác tận diệt cũng như vi phạm các quy định IUU không chỉ là vấn đề ý thức chấp hành pháp luật mà còn bắt nguồn sâu xa từ những bất ổn trong sinh kế của ngư dân. Khi nghề khai thác thủy sản chủ yếu dựa vào khai thác tự nhiên, trong bối cảnh nguồn lợi suy giảm, áp lực mưu sinh gia tăng thì nguy cơ vi phạm IUU là hệ lụy khó tránh.

Minh Thuận - Tuyết Hương