Đường tồn kho nhiều, đầu ra bị thu hẹp nên sức tiêu thụ thấp và giá đường giảm là khó khăn lớn nhất mà ngành mía đường đang đối mặt.

Sức ép cạnh tranh

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, 7 tháng đầu năm 2025, các nhà máy đường trên cả nước chỉ bán được 506.000 tấn đường sản xuất từ mía. Đến hết tháng 8/2025 có khoảng 470.000 tấn đường tồn kho và tổng lượng đường tồn kho chuyển sang niên vụ 2025 - 2026 khoảng 153.000 tấn. Cùng với đó, đến quý 4/2025, giá đường trên thị trường Việt Nam đã giảm 3.000 đồng/kg, xuống mức thấp nhất so với các nước trong khu vực.

Nguyên nhân của những khó khăn này là do đầu ra bị thu hẹp khi trên thị trường đường nhập lậu từ Thái Lan tràn vào với số lượng lớn. Thêm nữa, các công ty nước giải khát chuyển từ dùng đường mía làm nguyên liệu sang si rô bắp (HFCS - một chất tạo ngọt) khiến việc tiêu thụ đường giảm.

Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam (xã Sơn Hòa) hiện có vùng nguyên liệu hơn 30.850 ha tại Đắk Lắk và Gia Lai, chiếm khoảng 65% diện tích trồng mía của tỉnh Đắk Lắk. Ông K.V.S.R Subbaiah, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghiệp KCP Việt Nam cho biết, thông thường mỗi vụ, lượng đường còn lại trong kho của công ty chỉ 5% nhưng vụ ép 2024 - 2025, đường tồn kho lên đến 30%.

Nông dân thu hoạch mía vụ 2025 - 2026.

“Từ cuối năm 2024 đến nay, những thay đổi về chính sách thuế (thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt) và đường nhập lậu tràn vào khiến việc tiêu thụ của các doanh nghiệp mía đường trong nước bị ảnh hưởng nặng”, ông K.V.S.R Subbaiah cho biết thêm.

Một mối lo khác là thời hạn áp dụng thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp sản phẩm đường từ Thái Lan theo Quyết định số 1578/QĐ-BCT, ngày 15/6/2021 của Bộ Công Thương sẽ hết hiệu lực vào ngày 16/6/2026. Khi các biện pháp này không còn, giá đường trong nước được dự báo tiếp tục chịu áp lực giảm và mức độ cạnh tranh với đường nhập khẩu sẽ gay gắt hơn.

Đồng hành hỗ trợ

Theo đại diện Công ty Cổ phần Mía đường Đắk Lắk (xã Ea Bung), năm 2021, trong bối cảnh đường Thái Lan ồ ạt vào thị trường Việt Nam, việc áp thuế suất cao đối với đường nhập khẩu được xem là biện pháp phòng vệ kịp thời, giúp ngành mía đường trong nước tránh nguy cơ suy giảm nghiêm trọng. Việc mở rộng các biện pháp chống lẩn tránh thương mại trong giai đoạn sau đó cũng góp phần ổn định sản xuất.

Tuy nhiên, đến cuối tháng 5/2025, khi lượng đường tồn kho tại nhiều nhà máy chiếm hơn 70% tổng sản lượng, áp lực đối với doanh nghiệp mía đường lại gia tăng. Trước tình hình này, Bộ Công Thương đã tiến hành rà soát cuối kỳ các biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với đường nhập khẩu nhằm xem xét tiếp tục có chính sách phù hợp hỗ trợ ngành đường trong nước.

Tháng 12/2025, Hiệp hội Mía đường Việt Nam đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tình hình khẩn cấp của ngành mía đường niên vụ 2025 - 2026 và kiến nghị các biện pháp hỗ trợ ngành đường. Tháng 1/2026, Văn phòng Thủ tướng Chính phủ có văn bản gửi đến các bộ, ngành, địa phương yêu cầu triển khai quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả các biện pháp xử lý.

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh khảo sát hoạt động của các công ty mía đường trong tỉnh.

Đắk Lắk hiện có hơn 46.000 ha mía, đứng thứ hai cả nước (sau Gia Lai). Cây mía không chỉ góp phần xóa đói giảm nghèo mà còn giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Vì vậy, những biến động của ngành mía đường tác động trực tiếp đến đời sống người dân và sự ổn định của vùng nguyên liệu.

Trước thực tế này, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk đang tổ chức khảo sát, nắm bắt tình hình hoạt động của ngành mía đường trên địa bàn để kịp thời đề xuất, kiến nghị với Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhằm củng cố chuỗi liên kết sản xuất mía đường. 

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lê Đào An Xuân cho biết, đoàn đã kiến nghị với Bộ Công Thương tiếp tục xem xét chính sách thuế chống bán phá giá đối với đường nhập khẩu.

Thời gian tới, đoàn sẽ đề xuất xây dựng cơ chế kiểm soát việc sử dụng HFCS nhằm bảo đảm sức khỏe người tiêu dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Đoàn đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ ổn định vùng sản xuất của các doanh nghiệp bị ảnh hưởng sau bão lũ và quan tâm hạ tầng thủy lợi để sản lượng mía đạt năng suất cao.

Sở Công Thương tập trung kiểm soát xuất xứ hàng hóa, hoạt động chống gian lận thương mại, chính sách tiêu hủy hàng hóa nhập lậu. Ban Kinh tế ngân sách HĐND tỉnh trong quá trình xây dựng các chính sách của địa phương cần quan tâm đến ngành mía đường, trước mắt là chính sách phục hồi khó khăn sau bão lũ đối với doanh nghiệp mía đường…

Minh Duyên