Trong dòng chảy lịch sử cách mạng Việt Nam, đồng chí Phạm Văn Đồng (1906 - 2000) hiện thân là một nhà trí thức uyên bác, một nhà chiến lược tài ba và trên hết là người học trò xuất sắc, gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh. 

Nhà lãnh đạo ưu tú - nhà lý luận chính trị và văn hóa xuất sắc

Sinh ngày 1/3/1906 trong một gia đình trí thức ở xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi (nay là xã Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi), đồng chí Phạm Văn Đồng đã sớm giác ngộ cách mạng, biết đến Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và tìm hiểu tư tưởng cách mạng của Người thông qua sách báo được truyền bá vào Việt Nam lúc bấy giờ như: Báo “Người cùng khổ”, “Nhân đạo”, “Tạp chí thư tín quốc tế”…

Bước ngoặt trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Phạm Văn Đồng là vào năm 1926, đồng chí tham dự lớp đào tạo cán bộ ở Quảng Châu (Trung Quốc) do Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trực tiếp tổ chức, giảng dạy. Ý chí cách mạng, lý tưởng cộng sản và tinh thần yêu nước của Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã ảnh hưởng sâu sắc tới tình cảm và lý tưởng của Phạm Văn Đồng. Từ một thanh niên yêu nước, đồng chí đã trở thành một chiến sĩ cách mạng chân chính.

Vượt qua sự săn lùng của kẻ địch trong những năm tháng hoạt động bí mật; gần 7 năm thử thách khắc nghiệt trong lao tù đế quốc thực dân; những khó khăn, thiếu thốn và khốc liệt của chiến tranh không làm nản chí người chiến sĩ cộng sản Phạm Văn Đồng. Được làm việc bên cạnh Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, được Người chỉ dẫn, đồng chí trở thành một trong những nhà lãnh đạo tài năng của Đảng trong quá trình đấu tranh giải phóng dân tộc.

Đồng chí Phạm Văn Đồng tại Hội nghị Giơ-ne-vơ năm 1954 với cương vị Phó Thủ tướng. Ảnh: TTXVN

Sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, đồng chí Phạm Văn Đồng được Đảng và Bác Hồ tin tưởng giao phó nhiều trọng trách quan trọng trong Chính phủ. Trên cương vị Phó Thủ tướng, rồi Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, đồng chí hết sức quan tâm tới công tác củng cố bộ máy chính quyền nhà nước. Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân và vì dân, đồng chí nhấn mạnh: “Nguyên tắc tổ chức của Nhà nước chúng ta là nguyên tắc tập trung dân chủ. Dân chủ và tập trung là hai mặt không thể thiếu và phải mật thiết liên quan với nhau, kết hợp chặt chẽ với nhau”. Trong hơn 30 năm đứng đầu Chính phủ, đồng chí luôn trăn trở, nghiên cứu lý luận và thực tiễn, xây dựng tiền đề, tạo lập và phát triển một chính quyền của dân, do dân, vì dân, xây dựng xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa phù hợp với bản sắc của dân tộc Việt Nam.

Trong lãnh đạo kinh tế, đồng chí luôn đòi hỏi mọi cán bộ phải làm việc thật sự hiệu quả, có năng suất và chất lượng cao, phải thực hành tiết kiệm, chống tham ô, lãng phí, quan liêu. Ngay từ khi đất nước giành được độc lập, ở cương vị Bộ trưởng Bộ Tài chính đầu tiên của Chính phủ lâm thời, đồng chí đã có nhiều chủ trương sáng suốt giải quyết những vấn đề khó khăn về tài chính lúc bấy giờ. Trên cương vị Phó Thủ tướng rồi Thủ tướng Chính phủ trong hai cuộc kháng chiến, đồng chí luôn hướng tới tổ chức bộ máy nhà nước gọn nhẹ, ít tốn kém, hoạt động hiệu quả; tích cực lãnh đạo phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục, y tế; đảm bảo cuộc sống của nhân dân; huy động sức người, sức của cho kháng chiến và kiến quốc. Sau khi đất nước thống nhất, cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội, đồng chí luôn trăn trở trước những khó khăn của nền kinh tế, chỉ đạo mở cơ chế mới trong sản xuất kinh doanh, từng bước xóa bỏ cơ chế quan liêu bao cấp. Đó là bước khởi đầu quan trọng của tư duy đổi mới đất nước.

Quán triệt quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác cán bộ, đồng chí cho rằng Đảng phải chăm sóc cán bộ, đảng viên “như người làm vườn, vừa vun xới cho cây, cho hoa, vừa phải nhổ cỏ trừ sâu, và nhổ cỏ phải nhổ tận gốc, diệt sâu phải diệt từ trứng. Có như thế hoa mới càng đẹp, quả mới càng ngon”. Trăn trở trước tệ quan liêu, tham nhũng, tiêu cực, đồng chí cho rằng phải “quét dọn mọi rác rưởi và dơ bẩn”, “có như vậy chúng ta mới có môi trường và cơ hội thuận lợi để làm tốt các công tác khác”. Ý thức trách nhiệm và những quan điểm chỉ đạo của đồng chí Phạm Văn Đồng là rất xác đáng và có ý nghĩa thời sự to lớn đối với công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng trong mọi giai đoạn. 

Bên cạnh đó, đồng chí Phạm Văn Đồng có nhiều cống hiến trong việc phát huy giá trị tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh vào chỉ đạo phát triển văn hóa, giáo dục, khoa học của đất nước. Những lời nhắc nhở, chỉ dẫn của đồng chí vẫn còn nguyên giá trị định hướng trong giai đoạn hiện nay. 

Với nhiều bài viết, tác phẩm hệ thống tri thức, kinh nghiệm, nghiên cứu một cách toàn diện về con người Hồ Chí Minh; về tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; về vị trí, vai trò tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới, đồng chí Phạm Văn Đồng được xem là một trong những người đặt nền tảng cho chuyên ngành Hồ Chí Minh học ở Việt Nam. 

Dấu ấn trong lĩnh vực ngoại giao

Tài năng và cống hiến của đồng chí Phạm Văn Đồng còn thể hiện rất rõ nét trong lĩnh vực ngoại giao. 

Thủ tướng Phạm Văn Đồng và các chuyên gia Liên Xô tại Việt Nam. Ảnh tư liệu

Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, đồng chí được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Quốc hội cử làm Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thăm thân thiện nước Pháp, sau đó là Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam trong cuộc đàm phán với phía Pháp tại Hội nghị Phông-ten-nơ-blô. Năm 1954, với tư cách Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Ngoại giao, đồng chí Phạm Văn Đồng là Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ ta tại Hội nghị Giơ-ne-vơ bàn về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam và Đông Dương. Đối thoại trực tiếp với những nhà ngoại giao kỳ cựu của Liên Xô, Trung Quốc, Mỹ, Anh, Pháp, tên tuổi đồng chí Phạm Văn Đồng nổi lên trên chính trường ngoại giao quốc tế cũng bắt đầu từ hội nghị quốc tế quan trọng này. Những phát biểu đanh thép, những cuộc trả lời phỏng vấn sắc sảo tại Hội nghị Giơ-ne-vơ của đồng chí đến nay vẫn được bạn bè quốc tế nhắc đến, là niềm tự hào của ngành ngoại giao Việt Nam và dân tộc Việt Nam.

Với tài năng của mình, đồng chí được Đảng, Nhà nước tin tưởng giao trọng trách Thủ tướng Chính phủ kiêm Bộ trưởng Ngoại giao, Trưởng ban Đối ngoại Trung ương trong những năm 1955 - 1961. 

Trong những năm tháng cùng Trung ương Đảng và Chính phủ lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với cương vị Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ, đồng chí đã tham gia tích cực và có nhiều cống hiến trong việc hoạch định chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước Việt Nam, đấu tranh trên mặt trận ngoại giao. Đồng chí đã nhiều lần là trưởng đoàn đi thăm chính thức các nước xã hội chủ nghĩa anh em, tham dự nhiều hội nghị quốc tế quan trọng. 

Với những quan điểm có tính nguyên tắc, tài thuyết phục và tình cảm chân thành, trong các hoạt động ngoại giao, đồng chí Phạm Văn Đồng đã nhận được những tình cảm thân thiết, sự kính trọng và cảm phục của nhiều chính khách, bạn bè quốc tế. Đúng như đánh giá của Đảng và Nhà nước ta: “Đồng chí là nhà ngoại giao tài năng, có uy tín trên thế giới, nhìn xa trông rộng, tinh tế và linh hoạt, kiên cường và mềm dẻo, ứng xử nhanh nhạy, sáng tạo, luôn thể hiện lập trường chính trị sáng suốt trước thời cuộc và phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh”.

Hồng Hà 

(Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương)