Ở các buôn làng Êđê, M'nông, J'rai..., nghệ nhân không chỉ biết đánh chiêng, kể sử thi, dệt vải mà họ còn là "pho từ điển sống", là cầu nối đưa văn hóa ngàn đời của cha ông, của dân tộc hòa vào dòng chảy hiện đại.

Nghệ nhân Ưu tú Y Xuân Niê (buôn Kwăng A, phường Cư Bao) vừa đánh cồng chiêng vừa biết diễn tấu các nhạc cụ dân tộc như: thổi kèn đing năm, hát dân ca ayray... Đam mê cồng chiêng, từ nhỏ ông Y Xuân đã theo những người lớn trong buôn làng học cách đánh chiêng. Cứ thế, qua thời gian, ông có thể đánh thành thục rất nhiều bài chiêng dùng trong các dịp lễ hội và ngày hội của buôn làng. Từ kinh nghiệm của bản thân, ông đã truyền dạy cho nhiều lớp trẻ trong và ngoài buôn. Với những đóng góp đó, năm 2019, ông Y Xuân vinh dự được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể.

Nghệ nhân Ưu tú Y Xuân Niê (thứ hai từ trái sang) biểu diễn cồng chiêng tại ngày hội của buôn làng.

Bà H’Lil Mlô (buôn Tring 2, phường Buôn Hồ) cũng là một Nghệ nhân Ưu tú với nhiều đóng góp trong sưu tầm, trình diễn, truyền dạy dệt thổ cẩm, nấu rượu cần. Ở một góc nhà dài của mình, bao năm qua bà luôn miệt mài dệt thổ cẩm bên khung cửi. Với bà, mỗi hoa văn trên tấm áo, tấm khăn không đơn thuần là trang trí, đó là những biểu tượng về thiên nhiên, chim muông và cả những quan niệm về vũ trụ.

Đóng góp lớn nhất của bà H’Lil có thể kể đến là việc bà đã đứng ra vận động chị em trong buôn thành lập tổ hợp tác cùng sản xuất thổ cẩm để vừa góp phần bảo tồn văn hóa vừa đào tạo nghề, tạo việc làm, tăng thu nhập. Bằng sự kiên nhẫn vô bờ bến, bà đã dạy thế hệ trẻ trong các buôn làng rằng, mỗi đường kim mũi chỉ là một lời nhắc nhở về nguồn cội, là niềm tự hào về bản sắc dân tộc mà dù đi đâu, về đâu cũng không được phép lãng quên.

Nghệ nhân H Nưn Mlô giới thiệu những sản phẩm thổ cẩm của mình và chị em trong buôn làm ra.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Trần Hồng Tiến, toàn tỉnh có 3.749 nghệ nhân các loại hình di sản; trong đó, có 1.015 nghệ nhân trẻ. Đến nay, đã có 55 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu nghệ nhân ưu tú (có 14 nghệ nhân ưu tú đã mất); đang trình 46 bộ hồ sơ đề nghị công nhận nghệ nhân nhân dân và nghệ nhân ưu tú đợt 4 năm 2025. Việc công nhận danh hiệu nghệ nhân ưu tú không chỉ là vinh dự cho bản thân các nghệ nhân mà còn là niềm tự hào của cộng đồng; góp phần tôn vinh những cống hiến của họ, đồng thời khích lệ, động viên các nghệ nhân tích cực tham gia bảo tồn, truyền dạy những di sản văn hóa phi vật thể tại cộng đồng.

Ngày nay, trong dòng chảy của công nghệ số, khi nhiều loại hình giải trí hiện đại hiện diện giữa buôn làng, vai trò của nghệ nhân càng trở nên quan trọng. Họ chính là những người giữ gìn, bảo tồn và phát huy di sản văn hóa bằng cách truyền dạy cho lớp trẻ biết giữ gìn, trân trọng văn hóa của ông bà.

Tam Giang