Từ ngày 1/3, Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 (được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 10/12/2025) chính thức có hiệu lực. Với việc ban hành và áp dụng luật này, Việt Nam hiện là một trong số ít quốc gia ban hành văn bản chính sách pháp luật chuyên biệt về trí tuệ nhân tạo (AI) ở cấp độ luật do Quốc hội thông qua.

Luật xác định nguyên tắc cơ bản trong hoạt động AI là: Lấy con người làm trung tâm; bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và an ninh quốc gia; trí tuệ nhân tạo phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm con người. Theo Bộ trưởng Bộ KH-CN Nguyễn Mạnh Hùng, đây cũng là nguyên tắc được quán triệt trong quá trình xây dựng luật khi xác định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, quyết định cuối cùng trong những vấn đề quan trọng của xã hội vẫn phải do con người đảm trách.

Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 được Quốc hội khóa XV, Kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 10/12/2025, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2026. Ảnh: TTXVN

Gồm 8 chương và 35 điều, luật quy định các chính sách của Nhà nước đối với hoạt động trí tuệ nhân tạo; phạm vi ứng dụng AI trong các ngành, lĩnh vực; xác định các hành vi bị nghiêm cấm khi sử dụng AI… Luật cũng tạo nền tảng cho việc phát triển trí tuệ nhân tạo như: các quy định về phát triển hạ tầng trí tuệ và bảo đảm chủ quyền trí tuệ nhân tạo quốc gia; quy định ban hành Chiến lược quốc gia về AI; hỗ trợ phát triển hệ sinh thái và thị trường AI; xác định cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với AI; phát triển nguồn nhân lực AI… Đặc biệt, luật quy định xây dựng Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và quản lý AI phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; hỗ trợ doanh nghiệp trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo…

Song song với quy định về các chính sách hỗ trợ phát triển AI, luật cũng quy định rất rõ về đạo đức và trách nhiệm trong hoạt động trí tuệ nhân tạo. Trong đó, luật đặt ra yêu cầu Bộ trưởng Bộ KH-CN phải ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia và việc xây dựng khung đạo đức phải tuân thủ các nguyên tắc tôn trọng quyền con người, quyền công dân, không gây hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và đời sống tinh thần của con người, phải thúc đẩy hạnh phúc, thịnh vượng và sự phát triển bền vững của con người...

Bên cạnh đó, luật yêu cầu phân loại và quản lý hệ thống trí tuệ nhân tạo theo rủi ro...

Có thể nói, đây là văn bản luật được xây dựng và ban hành đáp ứng rất kịp thời yêu cầu cuộc sống khi công nghệ AI đang phát triển rất nhanh chóng và ngày càng được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Cũng rất nhanh để đưa luật vào cuộc sống, ngày 3/3/2026 Chính phủ đã ban hành Quyết định số 367/QĐ-TTg về Kế hoạch triển khai thi hành Luật Trí tuệ nhân tạo nhằm xác định cụ thể nội dung công việc, thời hạn, tiến độ và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan; bảo đảm triển khai kịp thời, đồng bộ, thống nhất, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời nâng cao nhận thức về Luật và trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong việc thi hành.

Điều này cho thấy rõ sự tiến bộ trong công tác xây dựng pháp luật của nước ta; không chỉ ở tiến độ nhanh chóng, theo kịp với tốc độ phát triển của cuộc sống mà còn ở tính nhân văn khi xác định đúng tính chất của AI là để phục vụ cuộc sống con người chứ không thể thay thế con người. Qua đó, như Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đã nhấn mạnh, luật được ban hành để vừa mở đường cho phát triển, vừa chủ động quản trị rủi ro, nhất là những rủi ro phương hại đến quyền con người và an ninh quốc gia.

Hồng Hà