Dự án mang tên “Bảo tàng Văn hóa Việt Nam - 54 dân tộc chung một mái nhà” của nhóm tác giả Lý Phương Hạnh, Đàm Hà Kiều Ngân và Y Bảo Nhân Niê Kdăm, học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar (xã Quảng Phú) đã gây ấn tượng mạnh tại Cuộc thi Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng tỉnh Đắk Lắk lần thứ 13 năm 2025.

Với dự án đoạt giải ba này, các em không chỉ mang văn hóa của 54 dân tộc vào một mô hình trực quan mà còn "số hóa" di sản, thể hiện trách nhiệm của thế hệ trẻ với nguồn cội một cách phù hợp với xu thế của thời đại.

Sáng tạo từ đôi tay, đột phá bằng công nghệ

Dưới bàn tay khéo léo của các em, 54 hình nhân đại diện cho 54 dân tộc hiện lên đầy sắc sảo trên tấm bản đồ đất nước hình chữ S. Với những khối đất sét màu nâu, xanh, vàng… được nhào nặn công phu, mỗi hình nhân chỉ cao hơn 10 cm nhưng lại toát lên thần thái riêng biệt: từ nụ cười của thiếu nữ Êđê trong bộ váy áo truyền thống, nét rắn rỏi của chàng trai Ba Na, hay sự rực rỡ trong trang phục của người Mông...

Để có được sự chính xác này, nhóm tác giả đã dành hàng tuần liền tra cứu tư liệu lịch sử và nhân học, bảo đảm mỗi chi tiết hoa văn trên đất sét đều tôn trọng nguyên bản văn hóa.

Dự án “Bảo tàng Văn hóa Việt Nam - 54 dân tộc chung một mái nhà” của nhóm tác giả Lý Phương Hạnh, Đàm Hà Kiều Ngân và Y Bảo Nhân Niê Kdăm, học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar (xã Quảng Phú).

Không chỉ dừng lại ở việc tạo hình đất sét thủ công, các em còn khéo léo đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và mã QR vào để tra cứu thông tin của từng dân tộc. Khi sử dụng điện thoại thông minh quét các mã này, dữ liệu sẽ hiện ra. Thay vì đọc những dòng văn bản khô khan, người xem sẽ được thưởng thức các video ngắn do chính học sinh tự sáng tạo, thể hiện nội dung, quay phim và dàn dựng.

Các thông tin về đặc thù dân tộc, nét văn hóa đặc sắc, phong tục tập quán, nơi cư trú… đều được tái hiện sinh động chỉ qua một cú chạm. Ngoài ra, nhóm còn tích hợp AI để tạo ra các "đại sứ ảo". Khi tương tác, AI sẽ tự động thuyết minh bằng giọng đọc truyền cảm về lịch sử, ngôn ngữ và những nét đặc thù trong đời sống của dân tộc đó. 

“Chúng em muốn dùng công nghệ để bảo tồn những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. Trải nghiệm từ bản đồ số hóa này, người xem không chỉ tiếp nhận kiến thức về địa lý, mà còn được thắp lửa để yêu văn hóa truyền thống của 54 dân tộc anh em”, em Đàm Hà Kiều Ngân, dân tộc Tày, học sinh lớp 9, đại diện nhóm tác giả chia sẻ.

Khi mỗi học sinh là "đại sứ văn hóa"

Thầy Nguyễn Huy Hoan, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar cho biết, nhà trường luôn khuyến khích học sinh sáng tạo gắn liền với văn hóa, bản sắc dân tộc mình. Dự án này không chỉ là một bài tập thực hành về ứng dụng các kỹ năng số các em đã được tiếp thu trong nhà trường mà còn là một bài học trực quan về tinh thần, trách nhiệm với văn hoá dân tộc ngay khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường.

Quét mã QR để tra cứu thông tin của từng dân tộc.

Trong không gian trường dân tộc nội trú - nơi hội tụ của học sinh thuộc nhiều dân tộc khác nhau, bản đồ số hóa này đã trở thành điểm kết nối. Các em học sinh dân tộc Tày kể cho bạn người Êđê nghe về hội Lồng Tồng, về các món ăn truyền thống của dân tộc mình; còn học trò người Mường giải thích cho bạn người Kinh về ý nghĩa của Lễ khai hạ… Cứ thế, tình yêu quê hương đất nước cứ thấm dần qua từng hoạt động sáng tạo.

Em Lý Phương Hạnh, dân tộc Nùng, học sinh lớp 8, một thành viên của nhóm, chia sẻ: "Khi bắt tay vào làm, chúng em đã dùng AI để hỗ trợ tìm kiếm và chọn lọc tư liệu nhanh hơn, sau đó tự tay nặn từng bộ trang phục để giữ đúng hồn cốt truyền thống. Ngoài ra, chúng em còn rủ nhiều bạn khác cùng tham gia trong các video để trình bày nội dung, giới thiệu văn hóa đặc sắc của dân tộc mình”.

Dự án bản đồ số “Bảo tàng Văn hóa Việt Nam - 54 dân tộc chung một mái nhà” của học sinh Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THCS Cư M’gar không đơn thuần là một sản phẩm khoa học kỹ thuật, mà còn là một lời khẳng định: thông qua khả năng sáng tạo, các em luôn biết cách giữ gìn hồn cốt của dân tộc bằng những tư duy mới mẻ, dễ tiếp nhận, có sức lan tỏa trong cộng đồng. Đây không chỉ là một dự án dự thi sáng tạo mà còn là một thông điệp mạnh mẽ về việc gìn giữ bản sắc dân tộc trong dòng chảy toàn cầu hóa.

Đỗ Lan