Khát khao một cuộc sống mới no ấm hơn, đồng bào Tày, Nùng ở các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn đã di cư vào sinh sống ở thôn 4, xã Cư Êwi (cũ) nay là xã Ea Ning hơn 25 năm nay. Trong hành trang mang theo lên quê hương mới không thể thiếu tiếng đàn tính, điệu hát then truyền thống của cha ông...

Những ngày đầu từ miền núi phía Bắc vào cao nguyên Đắk Lắk sinh sống, điệu then, đàn tính trở thành người bạn tâm tình để giúp họ vơi bớt nỗi nhớ quê. Nét đẹp văn hóa truyền thống ấy cứ thế được nuôi dưỡng, góp phần làm phong phú cho bức tranh văn hóa đa sắc của các dân tộc anh em trên cao nguyên Đắk Lắk.

Thành viên lớn tuổi trong Câu lạc bộ Hát then, đàn tính Cư Êwi, xã Ea Ning truyền dạy cách đánh đàn tính cho lớp trẻ.

Khi cuộc sống dần ổn định, được sự quan tâm của chính quyền địa phương, những người lớn tuổi trong thôn như bà Nông Thị Nở, ông Đàm Văn Hồng, ông Hoàng Ngọc Mạc, ông Hà Văn Tiến… tích cực tuyên truyền, vận động bà con tham gia tập luyện để thành lập câu lạc bộ. Năm 2017, Câu lạc bộ Hát then, đàn tính Cư Êwi ra đời với 15 thành viên và trở thành ngôi nhà chung trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Tày, Nùng tại đây.

Bà Nông Thị Nở là một trong những thành viên biết nhiều điệu đàn tính và thuộc nhiều bài hát then trong câu lạc bộ. Bà Nở kể rằng, từ nhỏ, bà thường xuyên được nghe những điệu then của mẹ rồi dần dần yêu mến giai điệu mộc mạc, ngân vang ấy. Năm 11, 12 tuổi, bà đã học đánh đàn tính và thuộc nhiều bài hát then. Lúc lớn, bà thường xuyên được mời tham gia giao lưu, biểu diễn trong ngày lễ, Tết, mừng thọ…

Còn theo ông Phan Văn Tiến, hát then thường được trình diễn trong hội hè và các dịp lễ truyền thống của người dân tộc Tày, Nùng. Nó không chỉ là một hình thức giải trí mà còn mang tính tín ngưỡng, gắn kết cộng đồng, giao tiếp với thần linh và tổ tiên. Lời hát then nguyên bản là những câu chữ được dân gian chắt lọc, mài giũa; vừa là những câu thơ trữ tình, giàu tính nhạc, vừa là lời khuyên răn, khích lệ, cầu may mắn, an lành, vừa là những kinh nghiệm về đối nhân xử thế... Ngày nay, những làn điệu then được cải biên để phù hợp hơn với cuộc sống cũng như văn hóa đương đại.

Các thành viên Câu lạc bộ Hát then, đàn tính Cư Êwi, xã Ea Ning tập luyện các tiết mục để chào đón năm mới 2026.

Mang theo nét đẹp văn hóa, tín ngưỡng và những điều gửi gắm trong từng tiếng đàn tính, điệu hát then, câu lạc bộ đã trở thành nơi trao truyền niềm đam mê và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Đến nay, câu lạc bộ đã thu hút được 30 người tham gia sinh hoạt, tập luyện, biểu diễn trong các chương trình, hoạt động văn hóa, lễ, Tết.

Chị Hoàng Thị Nhật Lệ (26 tuổi), thành viên câu lạc bộ chia sẻ: “Được truyền dạy cách đánh đàn tính, lời hát then, điệu múa truyền thống của dân tộc, tôi thấy được vẻ đẹp của quê hương và quyết tâm không để Di sản “Thực hành then của người Tày, Nùng, Thái Việt Nam” đã được UNESCO công nhận năm 2019 bị mai một”.

Để di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được gìn giữ, lưu truyền tại quê hương mới, các thành viên trong câu lạc bộ đã kiên trì tổ chức sinh hoạt định kỳ, tìm tòi, truyền dạy các làn điệu then cổ gắn liền với nghi lễ tâm linh và cả các bài then mới ca ngợi Đảng, Bác Hồ, tình yêu quê hương đất nước, cuộc sống ấm no trên vùng đất mới. Sự tiếp nối của các thế hệ trong Câu lạc bộ Hát then, đàn tính Cư Êwi là minh chứng, là sự khẳng định cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống đồng bào phía Bắc trên vùng đất cao nguyên. 

Nguyễn Xuân