Trong không khí Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026, xã Ea Phê rộn ràng với những hoạt động văn hóa mang đậm bản sắc Bru - Vân Kiều. Từ nghi lễ cúng mừng lúa mới, tiếng cồng chiêng, làn điệu dân ca đến những tấm thổ cẩm, ký ức văn hóa của cộng đồng đang được trao truyền trong nhịp sống mới.

Người Bru - Vân Kiều quan niệm mùa màng bội thu hay thất bát, hạt lúa có chắc tròn hay không đều nhờ sự che chở của thần lúa (Yang A-răm) cùng các vị thần sông, thần núi. Vì vậy, Lễ cúng mừng lúa mới từ lâu trở thành nghi thức tâm linh thiêng liêng, dịp để bà con dâng những hạt lúa vàng đầu mùa, tạ ơn thần linh đã ban mưa thuận gió hòa, bảo vệ buôn làng.

Thầy cúng và nghệ nhân rước thần linh về buôn Tà Đỗq (xã Ea Phê) trong Lễ cúng mừng lúa mới.

Tại lễ khai mạc các hoạt động hưởng ứng Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026 do xã Ea Phê vừa tổ chức, tiếng khấn bằng tiếng mẹ đẻ của thầy cúng Hồ Ngọc Chỉu vang lên trầm hùng, như lời đối thoại với tổ tiên. Điểm nhấn của nghi thức là “ái xéo” - cách xin ý kiến thần linh qua hai thanh tre nhỏ. Khi một thanh ngửa, một thanh úp, bà con vui mừng vì tin rằng thần linh đã đồng thuận, phù hộ cho một mùa vụ thuận lợi.

Trong không gian phục dựng Lễ cúng mừng lúa mới, những thanh âm cồng chiêng ngân vang, làn điệu dân ca dìu dặt cùng các bộ thổ cẩm sắc màu, hoa văn mang hơi thở núi rừng đã tạo nên một không gian văn hóa riêng của người Bru - Vân Kiều.

Anh Hồ Quang Tiến, người con của buôn Tà Đỗq cho biết, bà con đã dành cả tháng chuẩn bị tranh, tre, nứa, lá; tìm hiểu, chắt lọc thông tin về các vật dụng truyền thống để giới thiệu với du khách. “Lễ hội năm nay là cơ hội quý để lan tỏa bản sắc văn hóa của người Bru - Vân Kiều. Ai cũng muốn góp một phần công sức để không gian văn hóa chân thực, trọn vẹn nhất”, anh Tiến chia sẻ.

Từ những nỗ lực ấy, văn hóa Bru - Vân Kiều đang “bước ra” khỏi phạm vi buôn Tà Đỗq. Đội cồng chiêng của buôn có thêm không gian biểu diễn, mang tiếng chiêng, lời ca đến nhiều nơi, từ các homestay địa phương đến sân khấu lớn. Qua đó, bà con kể câu chuyện về cội nguồn bằng chính ngôn ngữ và âm nhạc của dân tộc mình.

Người Bru - Vân Kiều ở xã Ea Phê phục dựng Lễ cúng mừng lúa mới của dân tộc mình.

Điều đáng quý ở Ea Phê là văn hóa được bảo tồn từ chính đời sống cộng đồng. Những giá trị truyền thống được đưa lên sân khấu, rồi sự tán thưởng và niềm tự hào từ sân khấu lại trở về buôn làng, tiếp thêm động lực để gìn giữ. Anh Phùng Chí Kiên, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh, ấn tượng với hình ảnh các nghệ nhân vừa đi vừa biểu diễn cồng chiêng dọc các tuyến đường trong buôn. “Âm thanh của cồng chiêng vang vọng giữa buôn làng, đi từ nhà này qua nhà khác. Đoàn người dự hội hòa cùng các nghệ nhân, nối dài những thanh âm đặc trưng trên tuyến đường, mang đến cho du khách một không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống của người Bru - Vân Kiều vừa chân thực, vừa mới mẻ”, anh Kiên nói.

Theo bà Nguyễn Thị Kim Oanh, Chủ tịch UBND xã Ea Phê, địa phương xác định bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với quảng bá hình ảnh quê hương là nhiệm vụ trọng tâm. Từ nghi lễ cúng mừng lúa mới đến tấm thổ cẩm, từ tiếng chiêng giữa buôn làng đến những cách kể chuyện văn hóa trên không gian mạng, bản sắc Bru - Vân Kiều ở Ea Phê đang được gìn giữ bằng chính sức sống của cộng đồng. “Thông qua các sự kiện như Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk, chúng tôi mong muốn tạo không gian để cộng đồng các dân tộc xã Ea Phê tự tin giới thiệu bản sắc, từ đó kết nối bảo tồn di sản văn hóa truyền thống với phát triển du lịch bền vững”, Chủ tịch UBND xã Ea Phê Nguyễn Thị Kim Oanh nói.

Thanh Hường