Trong đời sống văn hóa của người Tày, Nùng, các nghi lễ đầu năm giữ vị trí quan trọng, gắn với niềm tin tâm linh và ước vọng về một năm mới bình an, thuận lợi. Trong đó, lễ cúng thổ công được xem là nghi lễ thiêng liêng, đồng thời là nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.

Đối với đồng bào Tày, Nùng, thổ công là vị thần cai quản đất đai của bản làng, bảo vệ và phù hộ cho người dân. Vì vậy, lễ cúng thổ công luôn được cộng đồng coi trọng và gìn giữ qua nhiều thế hệ. Tại xã Tam Giang - nơi có đông người Tày, Nùng sinh sống, bà con vẫn duy trì nghi lễ này một cách trang trọng.

Đặc biệt, vào dịp rằm tháng Giêng hằng năm, khi địa phương tổ chức Lễ hội Văn hóa dân gian Việt Bắc, lễ cúng thổ công được tái hiện trong không gian lễ hội, mang đến cho người dân và du khách cái nhìn sinh động về đời sống tín ngưỡng đặc sắc của cộng đồng cư dân Việt Bắc.

Năm nay, lễ cúng thổ công của đồng bào Tày, Nùng xã Tam Giang được cử hành tại miếu thổ công ở thôn Tam Hiệp. Miếu nằm cạnh một cây đa cổ thụ ở đầu làng - nơi người dân xem là khu vực linh thiêng, phù hộ cho bản làng làm ăn, sinh sống.

Theo lời các bậc cao niên trong thôn kể lại, thuở trước, có một nhóm người đi tìm đất để khai hoang, lập nghiệp. Họ tìm đến và chọn vùng đất này, sau đó vì kiệt sức, họ đã qua đời tại gốc cây đa ở đầu làng. Về sau, người dân trong làng đã lập miếu để thờ cúng.

Thầy cúng và người dân thôn Tam Hiệp (xã Tam Giang) thực hiện nghi lễ cúng thổ công.

Để cử hành nghi lễ, từ sáng sớm, các gia đình trong thôn Tam Hiệp đã tập trung về miếu thổ công tiến hành quét dọn, sửa sang lại không gian thờ tự thật tươm tất.

Bà Triệu Thị Kháo (thôn Tam Hiệp) cho biết, theo truyền thống, mỗi gia đình đều chuẩn bị một mâm lễ chu đáo để mang đến miếu, thường gồm những lễ vật quen thuộc như: gà luộc, thịt heo, xôi, rượu, hương, vàng mã cùng một số loại bánh truyền thống. Những lễ vật giản dị nhưng mang nhiều ý nghĩa, thể hiện lòng thành kính của người dân đối với thần linh và mảnh đất nơi mình sinh sống.

Trong không gian trang nghiêm, làn khói hương lan tỏa quanh miếu, thầy cúng cất những lời khấn cầu về một năm mới bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, người dân khỏe mạnh và cuộc sống ấm no. Sau khi nghi lễ kết thúc, lễ vật được dâng lên thần linh, vàng mã được hóa, mọi người quây quần dưới tán cây đa, cùng ăn uống thụ lộc, trò chuyện, chúc tụng nhau những điều tốt đẹp trước miếu. Người dân tin rằng phần lộc nhận được sau nghi lễ sẽ mang lại may mắn, bình an trong suốt năm mới.

Thực hiện nghi lễ cúng thổ công.

Ông Triệu Văn Lập, Trưởng thôn Tam Hiệp cho biết, thôn hiện có khoảng 120 hộ dân, phần lớn là người Tày, Nùng. Dù rời quê hương đến sinh sống trên vùng đất mới Đắk Lắk, bà con nơi đây vẫn duy trì lễ cúng thổ công như một sợi dây gắn kết với cội nguồn và truyền lại cho các thế hệ sau. Trong những dịp quan trọng, người dân thường làm lễ cúng thổ công để xin phép và cầu mong sự phù hộ. Việc thờ cúng thổ công còn thể hiện sự tri ân, tưởng nhớ những người đầu tiên có công khai khẩn, mở đất lập làng.

Tại thôn Tam Hiệp, hằng năm, lễ cúng thổ công được bà con tổ chức vào các dịp như: Tết Nguyên đán, rằm tháng bảy âm lịch hay những lễ hội quan trọng. Nhiều gia đình khi có việc trọng đại cũng đến miếu thổ công để dâng lễ. Không chỉ mang ý nghĩa sinh hoạt tâm linh, tín ngưỡng đơn thuần mà đây còn là dịp để người dân gặp gỡ, trò chuyện, trao đổi kinh nghiệm trong cuộc sống. Đồng thời góp phần gìn giữ và lan tỏa bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng người Tày, Nùng trên quê hương mới.

Huyền Diệu