Ngày 5/10/1930, Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên ra đời tại xóm Đồng Bé, thôn Phước Long, xã Xuân Long, huyện Đồng Xuân, nay thuộc thôn Long Bình, xã Đồng Xuân, tỉnh Đắk Lắk. Từ hạt nhân ban đầu với 9 đảng viên, phong trào cách mạng ở Phú Yên từng bước phát triển, đặt nền móng cho quá trình xây dựng Đảng bộ địa phương.

Hạt giống cách mạng đầu tiên

Phú Yên là vùng đất giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Qua các thời kỳ lịch sử, các thế hệ người dân nơi đây hun đúc nên tinh thần đoàn kết, nghĩa tình, phẩm chất cần cù, sáng tạo, kiên cường trước khó khăn, thử thách.

Khi thực dân Pháp xâm lược, cùng với nhân dân cả nước, người dân Phú Yên liên tục đứng lên đấu tranh. Nhiều phong trào yêu nước diễn ra sôi nổi, thể hiện khát vọng độc lập, tự do. Tuy nhiên, do thiếu đường lối cách mạng đúng đắn và một tổ chức đủ sức tập hợp, lãnh đạo quần chúng, các phong trào chưa đạt được mục tiêu đề ra.

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh, nguyên lãnh đạo tỉnh; lãnh đạo các ban, ngành tham quan Nhà truyền thống Di tích lịch sử cấp quốc gia Nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên.

Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930, mở ra bước ngoặt của cách mạng Việt Nam. Tại Phú Yên, cùng với quá trình truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, phong trào yêu nước tiếp tục phát triển, tạo tiền đề về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của tổ chức đảng.

Trong quá trình đó, đồng chí Phan Lưu Thanh, người con quê Phú Yên, tích cực hoạt động, gây dựng cơ sở cách mạng. Sau khi được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam tại Chi bộ Thị Nghè, Sài Gòn, tháng 8/1930, đồng chí trở về La Hai theo nhiệm vụ được giao, đẩy mạnh tuyên truyền, giác ngộ quần chúng, tập hợp những người ưu tú, chuẩn bị thành lập tổ chức đảng tại địa phương.

Ngày 5/10/1930, tại nhà đồng chí Phan Lưu Thanh ở xóm Đồng Bé, thôn Phước Long, xã Xuân Long, huyện Đồng Xuân, Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên được thành lập với 9 đảng viên, do đồng chí Phan Lưu Thanh làm bí thư.

Sự kiện diễn ra chỉ 8 tháng sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, đánh dấu bước chuyển quan trọng của phong trào cách mạng ở Phú Yên. Từ đây, phong trào cách mạng địa phương có Đảng trực tiếp lãnh đạo, từng bước đẩy mạnh tuyên truyền, vận động quần chúng, xây dựng cơ sở và phát triển lực lượng.

Từ hạt nhân cách mạng đầu tiên ở Đồng Xuân, các tổ chức cơ sở đảng tiếp tục được xây dựng, phong trào cách mạng ngày càng lan rộng. Tháng 1/1931, Tỉnh ủy lâm thời Phú Yên được thành lập, do đồng chí Phan Lưu Thanh làm bí thư. Đây là bước phát triển mới, tạo cơ sở để Đảng bộ tỉnh lãnh đạo nhân dân tham gia các cao trào cách mạng 1930 - 1931, phong trào dân chủ 1936 - 1939 và cao trào đấu tranh giải phóng dân tộc, tiến tới thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Trong những năm tháng đấu tranh gian khổ, các thế hệ cán bộ, đảng viên luôn giữ vững tinh thần tiên phong, kiên trung, gắn bó với nhân dân. Sự đoàn kết, đồng lòng giữa Đảng và Nhân dân trở thành nguồn sức mạnh để vượt qua thử thách, làm nên truyền thống cách mạng của quê hương.

Phát huy truyền thống, khơi dậy khát vọng phát triển

Trải qua 96 năm, Di tích lịch sử cấp quốc gia Nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên đã trở thành một địa chỉ đỏ, lưu giữ dấu mốc quan trọng trong lịch sử cách mạng của địa phương. Dự án tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử cấp quốc gia Nơi thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên được triển khai với kinh phí hơn 8 tỷ đồng và khánh thành nhân dịp kỷ niệm 96 năm thành lập Chi bộ, thể hiện sự tri ân, trân trọng đối với những giá trị lịch sử cách mạng do các thế hệ đi trước vun đắp.

Trong 96 năm qua, dưới ngọn cờ của Đảng, truyền thống kiên trung, bất khuất, đoàn kết và đổi mới đã được các thế hệ cán bộ, đảng viên và nhân dân Phú Yên - Đắk Lắk tiếp nối qua từng giai đoạn. Hôm nay, tinh thần ấy được thể hiện bằng hiệu quả công việc và những chuyển biến trong đời sống nhân dân.

Tại xã Đồng Xuân, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị được gắn với phát triển kinh tế - xã hội. Cán bộ, đảng viên tập trung bám cơ sở, nắm tình hình, giải quyết công việc từ địa bàn dân cư. Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Đồng Xuân Nguyễn Trung Tâm cho biết, 9 tháng năm 2026, địa phương cơ bản hoàn thành các nhiệm vụ đề ra. An sinh xã hội được bảo đảm; cải cách hành chính, chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ổn định; hoàn thành 100% chỉ tiêu giao quân. Công tác phát triển đảng viên đạt 55/54 chỉ tiêu, bằng 101,85% kế hoạch.

Cùng với đó, xã tập trung bảo vệ, phát triển rừng, xây dựng nông thôn mới, quảng bá sản phẩm OCOP và nâng cao đời sống người dân. Những kết quả cụ thể ở cơ sở đang góp phần nối dài giá trị của truyền thống cách mạng bằng những việc làm thiết thực hôm nay.

Từ một vùng đất giàu truyền thống cách mạng, Đồng Xuân đang hòa vào không gian phát triển mới của Đắk Lắk sau sáp nhập, nơi hội tụ lợi thế Tây Nguyên, đồng bằng và Biển Đông. Đây là điều kiện để tỉnh khai thác hiệu quả hơn tiềm năng đất đai, rừng, biển, nông nghiệp, du lịch và các giá trị văn hóa, lịch sử.

96 năm sau ngày Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên ra đời, từ 9 đảng viên tiên phong năm xưa, ngọn lửa cách mạng vẫn được tiếp nối bằng hành động, ý chí và khát vọng vươn lên, trở thành động lực để Đắk Lắk mở ra những bước phát triển mới.

Hà My