Ngày 28/1/1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Hồ Chí Minh trở về Tổ quốc, đặt chân lên mảnh đất Pác Bó (Cao Bằng). Sự kiện lịch sử này không chỉ đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Người, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới, có ý nghĩa quyết định đối với cách mạng Việt Nam.

Pác Bó - nơi khởi nguồn của bước ngoặt chiến lược

Những năm cuối thập niên 30, đầu thập niên 40 của thế kỷ XX, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ và lan rộng đã làm rung chuyển trật tự thuộc địa trên phạm vi toàn cầu. Ở Đông Dương, thực dân Pháp suy yếu nghiêm trọng; phát xít Nhật từng bước xâm nhập, chiếm đóng và cấu kết thống trị, đẩy nhân dân Việt Nam vào cảnh áp bức “một cổ hai tròng”. Trong bối cảnh đó, mâu thuẫn dân tộc phát triển đến mức gay gắt nhất, trở thành mâu thuẫn chủ yếu, chi phối toàn bộ đời sống chính trị - xã hội. Yêu cầu giải phóng dân tộc vì thế trở thành nhiệm vụ trực tiếp, cấp bách, không thể trì hoãn.

Chính trong hoàn cảnh lịch sử ấy, sự trở về của Hồ Chí Minh và việc Người lựa chọn Pác Bó làm nơi hoạt động thể hiện tư duy chiến lược sắc bén. Pác Bó không chỉ là nơi đứng chân an toàn mà là điểm tựa để thực hiện một sự thay đổi chiến lược toàn diện về mục tiêu, nhiệm vụ và phương thức cách mạng. Từ đây, Hồ Chí Minh trực tiếp lãnh đạo cách mạng trong nước, gắn kết lý luận cách mạng giải phóng dân tộc với thực tiễn Việt Nam, tạo tiền đề cho những quyết sách mang tính quyết định.

Sự thay đổi chiến lược cách mạng và quyết định lịch sử của Đảng

Tháng 5/1941, dưới sự chủ trì trực tiếp của Nguyễn Ái Quốc, Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương họp tại Pác Bó. Trên cơ sở phân tích sâu sắc tình hình thế giới, tình hình Đông Dương và thực tiễn cách mạng trong nước, Hội nghị đã đi đến một quyết định có ý nghĩa lịch sử: xác định đúng tính chất của cách mạng Đông Dương là cách mạng dân tộc giải phóng, trong đó nhiệm vụ giải phóng dân tộc, giành độc lập cho đất nước được xác định là nhiệm vụ trước tiên, hàng đầu.

Ngày 28/1/1941, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc từ Trung Quốc về nước và ở tại Pác Bó (Cao Bằng) trực tiếp lãnh đạo cách mạng. Tranh: Trịnh Phòng

Đây là sự thay đổi chiến lược có ý nghĩa quyết định trong đường lối cách mạng của Đảng. Từ chỗ xác định cách mạng Đông Dương là cách mạng tư sản dân quyền với hai nhiệm vụ phản đế và điền địa, Đảng khẳng định rõ rằng, trong điều kiện lịch sử lúc bấy giờ, cách mạng cần tập trung giải quyết vấn đề cấp bách nhất là giải phóng dân tộc. Khi độc lập chưa giành được thì mọi quyền lợi khác của các giai cấp, tầng lớp đều không có điều kiện thực hiện.

Trên cơ sở đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, Đảng nêu cao ngọn cờ dân tộc, tập hợp và phát huy sức mạnh của toàn dân. Đây là bước chuyển có ý nghĩa đặc biệt, vừa bảo đảm tính đúng đắn về chiến lược, vừa tạo cơ sở để mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn cách mạng trong giai đoạn quyết định.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (Việt Minh) được thành lập. Đây là hình thức tổ chức mặt trận mang đậm tính chất dân tộc, có sức hiệu triệu rộng rãi đối với đồng bào cả nước. Dưới ngọn cờ độc lập dân tộc, Việt Minh đã tập hợp, đoàn kết mọi lực lượng yêu nước, không phân biệt giai cấp, tôn giáo hay xu hướng chính trị, cùng hướng tới mục tiêu chung là đánh đuổi đế quốc xâm lược, giành độc lập, tự do cho dân tộc.

Lần đầu tiên trong lịch sử cách mạng Việt Nam, một mặt trận dân tộc thống nhất được xây dựng trên cơ sở đặt lợi ích dân tộc lên trên hết, quy tụ sức mạnh của toàn dân dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng. Đây là nhân tố có ý nghĩa quyết định, tạo nên nền tảng chính trị - xã hội vững chắc cho sự phát triển của phong trào cách mạng trong cả nước.

Từ chuẩn bị lực lượng đến thắng lợi Cách mạng Tháng Tám

Trên cơ sở đường lối đúng đắn và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được xây dựng thông qua Mặt trận Việt Minh, cách mạng Việt Nam bước vào giai đoạn chuẩn bị lực lượng một cách toàn diện, lâu dài và có chiều sâu. Trong những năm 1941-1945, các tổ chức cứu quốc được củng cố và phát triển rộng khắp; căn cứ địa cách mạng từng bước được hình thành; lực lượng vũ trang cách mạng không ngừng trưởng thành, tạo thế và lực vững chắc cho tổng khởi nghĩa.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 không phải là kết quả của sự ngẫu nhiên hay may mắn, mà là thành quả tất yếu của cả một quá trình chuẩn bị chiến lược lâu dài, đồng thời thể hiện rõ năng lực lãnh đạo, tổ chức thực tiễn và nghệ thuật nắm bắt thời cơ của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, bộ máy thống trị ở Đông Dương rơi vào khủng hoảng sâu sắc, Đảng ta đã kịp thời phát động tổng khởi nghĩa, đưa nhân dân cả nước vùng lên giành chính quyền trong thời gian ngắn, với tổn thất ít nhất.

Nếu Pác Bó là nơi hình thành và hoàn chỉnh những quyết sách chiến lược mang tính sống còn của cách mạng Việt Nam, thì Quảng trường Ba Đình là nơi kết tinh và hiện thực hóa những quyết sách ấy bằng thắng lợi cách mạng vĩ đại. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời long trọng đọc Tuyên ngôn Độc lập, khẳng định trước quốc dân và thế giới sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Cuộc mít tinh phát động khởi nghĩa giành chính quyền do Mặt trận Việt Minh tổ chức tại Nhà hát Lớn Hà Nội ngày 19/8/1945. Ảnh: Tư liệu

Giá trị lịch sử và bài học đối với thực tiễn hôm nay

Hành trình từ Pác Bó đến Quảng trường Ba Đình là mạch phát triển logic, tất yếu của lịch sử, phản ánh sự thống nhất giữa tư duy chiến lược đúng đắn, tổ chức thực tiễn khoa học và hành động cách mạng quyết đoán của toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và sự ra đời của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa không chỉ mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc, mà còn khẳng định giá trị bền vững của con đường cách mạng Việt Nam đã lựa chọn.

Những bài học được đúc kết từ thực tiễn lịch sử ấy tiếp tục giữ nguyên ý nghĩa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhất là bài học về tư duy độc lập, tự chủ; về xác định đúng mục tiêu chiến lược; về phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; và về vai trò lãnh đạo quyết định của Đảng. Đó cũng là những vấn đề cốt lõi đặt ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng lãnh đạo và hiệu quả tổ chức thực hiện.

Kỷ niệm 85 năm Ngày Bác Hồ trở về nước diễn ra trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta phấn khởi chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Nhìn lại chặng đường lịch sử từ Pác Bó đến Quảng trường Ba Đình để thêm thấm thía giá trị của tư duy chiến lược đúng đắn, của sự lãnh đạo sáng suốt và của sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc - những nhân tố tiếp tục giữ vai trò nền tảng trong tiến trình phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đinh Duy Linh