Một điểm đáng lưu ý, được nhiều người quan tâm trong Thông tư số 10/2026/TT-BGDĐT của Bộ GD-ĐT ban hành Quy chế văn bằng, chứng chỉ của hệ thống giáo dục quốc dân (có hiệu lực thi hành từ ngày 15/4/2026) là Bộ GD-ĐT xây dựng cơ sở dữ liệu văn bằng, chứng chỉ dùng chung toàn quốc để phục vụ cấp văn bằng, chứng chỉ số, lưu trữ dữ liệu đã cấp và công khai thông tin về cấp văn bằng, chứng chỉ.

Đặc biệt, việc cập nhật, công khai thông tin được áp dụng cả với văn bằng, chứng chỉ đã cấp trước khi Thông tư có hiệu lực. Thông tin trích xuất từ cơ sở dữ liệu có giá trị pháp lý như thông tin trong sổ gốc; thông tin tra cứu từ cơ sở dữ liệu hoặc trên ứng dụng VNeID được sử dụng thay cho bản sao từ sổ gốc và có giá trị xác minh văn bằng, chứng chỉ.

Có thể nói, việc xây dựng "kho dữ liệu số" văn bằng, chứng chỉ dùng chung toàn quốc là bước tiến trong ứng dụng công nghệ để lưu trữ, quản lý văn bằng, chứng chỉ, không chỉ tạo thuận lợi cho người học, các cơ quan quản lý khi cần trích xuất, xác minh thông tin mà còn góp phần hạn chế tình trạng bằng cấp giả vẫn nhức nhối lâu nay.

Ảnh minh họa

Theo đó, thay vì tốn thời gian và  cả tiền bạc cho việc "sao y bản chính" hoặc xin cấp "bản sao từ sổ gốc", giờ đây người dân khi cần thiết có thể sử dụng thông tin về văn bằng, chứng chỉ tra cứu từ cơ sở dữ liệu hoặc trên ứng dụng VNeID. Các đơn vị tuyển dụng, cơ quan nhà nước có thể xác minh tính hợp pháp của văn bằng chỉ bằng vài thao tác tra cứu, thay vì phải gửi công văn xác minh đến các cơ sở giáo dục. Chưa kể, việc yêu cầu cập nhật cả các văn bằng cũ vào hệ thống sẽ giúp rà soát, chuẩn hóa và ngăn chặn các trường hợp sử dụng bằng cấp không hợp lệ. Việc có kho dữ liệu số cũng giúp chúng ta không còn phải lo lắng trong trường hợp chẳng may bị mất mát, hư hỏng văn bằng do thiên tai, hỏa hoạn hoặc thất lạc, bởi có thể dễ dàng tra cứu, trích xuất từ cơ sở dữ liệu khi cần thiết.

Nhìn rộng ra, giải pháp này còn góp phần xây dựng hệ sinh thái công dân số của Việt Nam. Bởi khi văn bằng, chứng chỉ được tích hợp lên VNeID, kết nối trực tiếp với Định danh điện tử, có thể giúp các thủ tục liên thông (như thi nâng ngạch, xét tuyển học hàm, học vị hoặc làm hồ sơ du học) trở nên đơn giản hơn. Thông tin được cập nhật liên tục và dùng chung toàn quốc sẽ góp phần giúp ngành giáo dục có cái nhìn tổng thể về trình độ nguồn nhân lực để hoạch định chính sách vĩ mô.

Bên cạnh đó, Quy chế còn có nhiều đổi mới về quy trình cấp, quản lý văn bằng chứng chỉ như thay việc cấp bằng tốt nghiệp THCS bằng xác nhận hoàn thành chương trình THCS trong học bạ; giao hiệu trưởng cấp bằng tốt nghiệp THPT; bổ sung bằng trung học nghề; bổ sung hình thức văn bằng số, chứng chỉ số.

Quy chế cũng quy định rút ngắn thời hạn cấp bằng tốt nghiệp THCS (giấy) từ 75 ngày xuống còn 30 ngày; thời hạn cấp văn bằng, chứng chỉ số là 5 ngày kể từ ngày có quyết định công nhận tốt nghiệp. Các thủ tục liên quan được quy định theo hướng cắt giảm giấy tờ, tăng khai thác và chia sẻ dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu liên quan; ưu tiên giải quyết trên môi trường điện tử; không yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trên các hệ thống dữ liệu của cơ quan nhà nước.

Quy chế mới này khi có hiệu lực sẽ thay thế toàn bộ các quy định trước đây vốn được ban hành rải rác ở nhiều văn bản khác nhau, tạo thuận lợi rất lớn cho người học, các cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý.

Hồng Hà