Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, tạo động lực thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững. Tỉnh Đắk Lắk đang tập trung dịch chuyển mô hình tăng trưởng từ sản lượng sang chất lượng, giá trị gia tăng, đưa tri thức khoa học trở thành động lực then chốt cho kinh tế địa phương.

Gắn đổi mới sáng tạo với nhu cầu thực tiễn

Minh chứng rõ nét nhất là mô hình ứng dụng khoa học kỹ thuật công nghệ cao trồng dưa lưới trong nhà màng theo tiêu chuẩn VietGAP tại Vườn ươm đổi mới sáng tạo tỉnh thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo tỉnh.

Trên diện tích 1.500 m² nhà màng, Trung tâm ĐMST tỉnh đã làm chủ quy trình công nghệ từ thiết kế hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước, sử dụng giống chất lượng cao đến bón phân trùn quế và các loại phân sinh học, triển khai thành công 2 - 3 vụ/năm. Mô hình không chỉ giải quyết hiệu quả bài toán rủi ro biến đổi khí hậu, sâu bệnh mà còn cho năng suất cao, chu kỳ ngắn (62 - 75 ngày), sản phẩm chất lượng, đạt độ an toàn và có giá trị thương phẩm cao.

Quan trọng hơn, kết quả này không dừng lại trong khuôn khổ thực nghiệm, trung tâm đã hoàn thiện toàn bộ quy trình kỹ thuật để chuyển giao rộng rãi cho nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp (DN) trên địa bàn tỉnh.

Thực tế cho thấy, việc ứng dụng giống mới, công nghệ bảo quản, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc có thể mở ra hướng đi mới cho các ngành hàng chủ lực của tỉnh. Thay vì chủ yếu tiêu thụ nguyên liệu thô hoặc nông sản tươi, DN và HTX cần chú trọng nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Doanh nghiệp khoa học công nghệ giới thiệu các sản phẩm nghiên cứu đổi mới sáng tạo tại Hội thảo khoa học “Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tỉnh Đắk Lắk giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở KH-CN tỉnh Đắk Lắk Bùi Thanh Toàn nhấn mạnh: “ĐMST không phải là những khẩu hiệu hay khái niệm xa rời thực tế mà phải hiện diện ngay trên từng nương rẫy cà phê, từng vườn sầu riêng, hồ tiêu, bơ, từng cánh đồng lúa, từng lồng bè nuôi cá, tôm hùm; phải nằm trong quy trình chế biến của từng HTX, từng DN; và phải đi vào từng dịch vụ công phục vụ người dân, DN”.

Tuy nhiên, theo ông Toàn, một trong những điểm nghẽn lớn của hệ sinh thái ĐMST hiện nay là sự liên kết chưa chặt chẽ giữa các chủ thể. Một số kết quả nghiên cứu chưa tìm được con đường thương mại hóa; DN, HTX còn gặp khó khi tìm kiếm chuyên gia, giải pháp công nghệ phù hợp; trong khi nhiều ý tưởng khởi nghiệp thiếu không gian ươm tạo và nguồn lực hỗ trợ để phát triển.

Để tháo gỡ những vướng mắc này, tỉnh đã ban hành ba kế hoạch hành động trọng tâm trong tháng 7 và tháng 8/2026, gồm Kế hoạch số 312/KH-UBND về phát triển hệ thống ĐMST và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo; Kế hoạch số 344/KH-UBND về triển khai mô hình liên kết “3 nhà”; và Kế hoạch số 370/KH-UBND về phát triển khoa học và công nghệ tỉnh giai đoạn 2026 - 2030.

Trên cơ sở đó, ngành KH-CN tỉnh đang thúc đẩy tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý nhà nước, các viện nghiên cứu, trường đại học và DN; chuyển hoạt động nghiên cứu theo hướng xuất phát từ nhu cầu thực tế, chú trọng khả năng ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm; phát huy vai trò của DN trong chuỗi giá trị và hình thành những mô hình hợp tác có tính khả thi.

Doanh nghiệp giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái

ĐMST chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi giải quyết được những bài toán cụ thể của thị trường và sản xuất. Vì vậy, bên cạnh vai trò kiến tạo cơ chế, chính sách của Nhà nước và tri thức KHCN của các viện/trường, DN cần chủ động xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu và tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển giao công nghệ.

Ông Nguyễn Đăng Phong, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Xuất nhập khẩu Đăng Phong cho rằng: “ĐMST trước hết phải bắt đầu từ thay đổi tư duy, nhận thức, xác định đúng nhu cầu thị trường và lựa chọn công nghệ phù hợp”. Theo ông Phong, nếu DN chỉ tập trung cải tiến thiết bị để sản xuất những mặt hàng đã dần lỗi thời, không còn được thị trường ưa chuộng, nguồn lực đầu tư có thể bị lãng phí mà hiệu quả kinh doanh không được cải thiện. Do đó, DN cần nhìn lại bài toán sản phẩm, đánh giá nhu cầu khách hàng và xu hướng thị trường trước khi lựa chọn giải pháp công nghệ.

Điều này cho thấy ĐMST không đơn thuần là đầu tư máy móc hiện đại hay áp dụng công nghệ mới, mà còn bao gồm đổi mới phương thức quản trị, tổ chức sản xuất, phát triển sản phẩm và tiếp cận thị trường.

Ứng dụng công nghệ trong sản xuất bơm chìm tại Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Xuất nhập khẩu Đăng Phong.

Để thúc đẩy quá trình này, vai trò kết nối của các tổ chức trung gian, sự liên kết chặt chẽ và hiệu quả 3 nhà: Nhà nước - Nhà khoa học (thông qua Nhà trường, Viện nghiên cứu) - Nhà DN; quan tâm công tác chuyển giao, hoàn thiện và thương mại hóa các kết quả khoa học.

"Sở KH-CN sẽ chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo, kết nối và đồng hành phục vụ; tham mưu hoàn thiện các cơ chế tài chính, chính sách đặt hàng nghiên cứu, hỗ trợ ươm tạo và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Sở cũng tổ chức các thỏa thuận hợp tác, trong đó cụ thể hóa thành nhóm công tác, chương trình ươm tạo và dự án chuyển giao công nghệ với lộ trình, nguồn lực và sản phẩm đầu ra rõ ràng", Giám đố Sở KH-CN Bùi Thanh Toàn nhấn mạnh.

Đỗ Lan