Không chỉ tôn vinh nông sản chủ lực, Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026 đặt ra yêu cầu cốt lõi: nâng tầm giá trị mỗi trái sầu riêng bằng chất lượng, mã vùng trồng và uy tín thương hiệu. Đây là nền tảng để tạo sinh kế bền vững cho người nông dân và đưa thương hiệu Sầu riêng Đắk Lắk vươn xa.

Từ trái ngọt đến giá trị của người trồng

Ở những vùng chuyên canh sầu riêng của Đắk Lắk, phía sau một trái chín đạt chuẩn là chuỗi công việc kéo dài nhiều tháng. Người trồng theo dõi thời tiết, chăm đất, dưỡng cây, kiểm soát sâu bệnh, tính ngày thu hoạch; hợp tác xã tổ chức liên kết; cơ sở đóng gói phân loại; doanh nghiệp thu mua, vận chuyển và tìm đầu ra. Vì thế, tôn vinh sầu riêng trước hết là ghi nhận đúng công sức, tri thức và trách nhiệm của những người làm nên chất lượng sản phẩm.

Tinh thần ấy được thể hiện rõ khi Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026 đặt người nông dân vào vị trí trung tâm. Nhà vườn không chỉ mang sản phẩm đến trưng bày, mà còn có không gian giới thiệu khu vườn, chia sẻ kinh nghiệm canh tác và trực tiếp gặp gỡ người mua. Khi câu chuyện của người sản xuất được kể cùng đặc điểm thổ nhưỡng, quy trình chăm sóc và tiêu chuẩn chất lượng, trái sầu riêng không còn là mặt hàng mua bán theo mùa vụ mà nó mang theo dấu ấn vùng trồng và uy tín của người làm ra sản phẩm.

Ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng Quản trị  HTX Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc giới thiệu với đoàn khách đến từ Hà Nội về quy trình trồng và chăm sóc sầu riêng đạt chuẩn.

Sự tôn vinh ấy không dừng ở cảm xúc hay lời tri ân. Giá trị thiết thực nhất đối với người trồng là đầu ra ổn định, mức giá tương xứng và khả năng tham gia bền vững vào chuỗi cung ứng. Các phiên đấu giá tại vườn, hoạt động bán hàng trực tuyến và kết nối doanh nghiệp trong khuôn khổ lễ hội gợi mở thêm cách tiếp cận thị trường. Ở đó, chất lượng, mã số vùng trồng, khả năng truy xuất và tính minh bạch trở thành căn cứ xác lập giá trị, thay vì chỉ phụ thuộc vào diễn biến mua bán từng thời điểm.

Ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc chia sẻ, điều các HTX mong chờ không chỉ là những hợp đồng được ký trong ngày hội, mà còn là giá trị lâu dài từ việc xây dựng thương hiệu, khẳng định vị thế sầu riêng Đắk Lắk và cải thiện đời sống, thu nhập của người dân sau lễ hội. Mong muốn ấy cũng là thước đo thực chất đối với một sự kiện tôn vinh nông sản: dư âm không chỉ nằm ở lượng khách hay không khí sôi động, mà phải được chuyển hóa thành cơ hội cho người sản xuất.

Muốn vậy, người trồng phải đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Tuân thủ quy trình canh tác, sử dụng vật tư nông nghiệp có trách nhiệm, ghi chép nhật ký sản xuất, bảo đảm an toàn thực phẩm và duy trì chất lượng ổn định giữa các mùa vụ không còn là lựa chọn.

Đó là điều kiện để bảo vệ thu nhập của nhà vườn và uy tín chung của vùng sản xuất. Chỉ một mắt xích thiếu trách nhiệm cũng có thể làm suy giảm niềm tin mà nhiều nông dân, HTX và doanh nghiệp đã dày công gây dựng.

Từ ngày hội đến một hệ sinh thái sầu riêng bền vững

Điểm nhấn cần được nhìn nhận sâu hơn từ lễ hội sầu riêng năm nay là nỗ lực mở rộng câu chuyện, từ quảng bá một loại trái cây đến xây dựng hệ sinh thái ngành hàng. Diễn đàn “Hệ sinh thái sầu riêng bền vững”, với khoảng 600 đại biểu, tập trung vào những vấn đề cốt lõi như: mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng, chế biến sâu, logistics và yêu cầu của thị trường xuất khẩu là các mắt xích quyết định sức cạnh tranh của sầu riêng Đắk Lắk.

Thực tế cho thấy, sản lượng lớn mới chỉ là lợi thế ban đầu. Để chuyển hóa lợi thế ấy thành giá trị bền vững, vùng nguyên liệu phải được tổ chức theo tiêu chuẩn; thông tin từ vườn trồng đến cơ sở đóng gói phải minh bạch; chất lượng giữa các lô hàng phải được kiểm soát; khâu bảo quản, vận chuyển phải hạn chế tổn thất; thị trường tiêu thụ cần được mở rộng. Nếu chỉ chú trọng thu hoạch và bán quả tươi, ngành hàng vẫn dễ bị tác động bởi mùa vụ, chi phí logistics và biến động ở một số thị trường.

Người dân xã Quảng Phú thu hoạch sầu riêng. Ảnh: Thế Hùng

Bởi vậy, chế biến sâu là hướng đi cần được thúc đẩy mạnh hơn. Khi sầu riêng được phát triển thành nhiều dòng sản phẩm có thời hạn bảo quản dài, phù hợp với các phân khúc tiêu dùng khác nhau, áp lực tiêu thụ quả tươi trong thời gian ngắn sẽ giảm. Giá trị của vùng nguyên liệu cũng được mở rộng sang các khâu chế biến, bao bì, thương mại, dịch vụ. Đây là cơ sở để tạo thêm việc làm, nâng giá trị gia tăng, giúp ngành hàng chống chịu tốt hơn trước biến động thị trường.

Cùng với đó, thương hiệu không thể chỉ được tạo nên bằng truyền thông. Một thương hiệu nông sản bền vững phải được bảo chứng bằng chất lượng đồng đều, khả năng truy xuất và cách ứng xử có trách nhiệm của mọi chủ thể trong chuỗi. Người trồng giữ chuẩn từ khu vườn; HTX làm tốt vai trò liên kết; cơ sở đóng gói tuân thủ quy định; doanh nghiệp minh bạch trong thu mua, chế biến và phân phối; cơ quan quản lý duy trì kiểm tra, hướng dẫn và cảnh báo rủi ro. Khi từng chủ thể cùng bảo vệ uy tín chung, tên gọi “Sầu riêng Đắk Lắk” mới thực sự trở thành cam kết với người tiêu dùng.

Lễ hội cũng cho thấy dư địa kết nối sầu riêng với văn hóa, du lịch và sản phẩm OCOP. Giá trị của sự kết nối này nằm ở khả năng tạo ra trải nghiệm có chiều sâu. Một chuyến tham quan vườn ý nghĩa hơn khi du khách hiểu cách người dân chăm cây, nhận biết sản phẩm đạt chuẩn và cảm nhận bản sắc cộng đồng. Khi đó, mỗi nhà vườn trở thành điểm giới thiệu sản phẩm, mỗi câu chuyện canh tác trở thành một phần của thương hiệu địa phương, còn lợi ích từ mùa sầu riêng được lan tỏa sang dịch vụ và du lịch.

Chị Nguyễn Mai Hương, du khách đến từ Hà Nội cho hay: “Đây là lần đầu tôi được tham quan một vườn sầu riêng ở xã Krông Pắc, được chủ vườn giới thiệu về vùng đất “thủ phủ sầu riêng”, chia sẻ khó khăn, rủi ro trong quá trình gắn bó với loại trái cây này. Qua đó, tôi cảm nhận được công sức, tâm huyết, niềm tự hào của người nông dân. Điều này khiến tôi không chỉ say mê hương vị thơm ngọt của sầu riêng, mà còn yêu thích cả vùng đất này”.

Thanh Xuân - Khang Anh