Sự bứt phá kim ngạch xuất khẩu của các mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu... không chỉ góp phần tăng trưởng kinh tế của tỉnh mà còn phản ánh rõ sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người nông dân và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để nông sản địa phương đứng vững trên bản đồ toàn cầu, bài toán đặt ra không chỉ dừng lại ở số lượng xuất bán, mà đòi hỏi chiến lược chuyển dịch bền vững từ "xuất khẩu sản lượng" sang "xuất khẩu giá trị" và thương hiệu.

Với diện tích hơn 210.000 ha, sản lượng đạt trên 530.000 tấn/năm, cà phê tiếp tục giữ vững vị thế cây trồng chủ lực của tỉnh, đi đầu trong hành trình đổi mới tư duy sản xuất để chinh phục thị trường thế giới.

Sản xuất hồ tiêu tại Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2/9 Đắk Lắk.

Là một trong những doanh nghiệp (DN) tiêu biểu tham gia sâu vào chuỗi cung ứng cà phê toàn cầu và là đơn vị duy nhất đạt Thương hiệu quốc gia Việt Nam cho sản phẩm cà phê nhân, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2/9 Đắk Lắk (Simexco DakLak) có tổng doanh thu hằng năm đạt hơn 15.000 tỷ đồng; trong đó sản lượng xuất khẩu khoảng 120.000 tấn cà phê và 15.000 tấn hồ tiêu/năm.

Để đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế, công ty đã và đang xây dựng chiến lược dài hơi, bài bản. Tính đến nay, sản phẩm cà phê nhân của công ty đã xuất khẩu đến hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có những thị trường khó tính như: Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Italia, Anh… Ông Lê Đức Huy, Chủ tịch Hội đồng quản trị Simexco DakLak nhấn mạnh: "Để phát triển bền vững, chúng ta phải thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị. Đây chính là hạt nhân để tiến tới một nền nông nghiệp không chỉ xuất khẩu nhiều hơn mà còn xuất khẩu theo chuẩn cao hơn, tạo dựng thương hiệu nông sản xanh, sạch, bền vững trên bản đồ thế giới".

Thực tế tại cơ sở, tư duy sản xuất bền vững ngày càng bén rễ ở từng hộ nông dân. Anh Tạ Duy Thanh (xã Dliê Ya) có gần 3 ha cà phê liên kết với Simexco DakLak để sản xuất cà phê theo hướng bền vững. Tham gia liên kết, người trồng phải bảo đảm quy trình khắt khe từ chăm sóc đến thu hoạch. Anh Thanh cho biết, vườn cây của gia đình phải trồng cây che bóng mát, có thảm cỏ giữ ẩm, giữ nước cho cây, sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh, không sử dụng phân hóa học. Đến mùa thu hoạch, gia đình phải thu hái quả chín đạt trên 95%, nhưng bù lại được công ty thu mua với giá cao hơn nên lợi nhuận cao hơn.

Tương tự, sầu riêng Đắk Lắk đang từng bước khẳng định vị thế tại các thị trường tiêu thụ lớn, đặc biệt là Trung Quốc, bài toán đặt ra cho các DN và hợp tác xã (HTX) xuất khẩu không chỉ là gia tăng sản lượng mà quan trọng là kiểm soát chặt chẽ mã số vùng trồng và an toàn thực phẩm. Ông Trần Văn Thắng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Xanh (xã Krông Pắc) cho biết: "Mã số vùng trồng không đơn thuần là thủ tục hành chính để thông quan, mà là "tấm hộ chiếu" khẳng định uy tín, chất lượng, tính minh bạch của sầu riêng Đắk Lắk trên trường quốc tế. Nếu coi nhẹ hoặc gian lận mã số, hậu quả không chỉ là một lô hàng bị trả về mà toàn bộ ngành hàng sẽ mất uy tín, thậm chí bị tước quyền xuất khẩu”.

Theo TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia kinh tế, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách Tài chính - Tiền tệ quốc gia, mặc dù sở hữu nhiều nông sản giá trị cao như cà phê, sầu riêng, hồ tiêu nhưng ngành nông nghiệp Đắk Lắk vẫn chưa được khai thác tương xứng. Tỷ lệ chế biến sâu còn thấp, phần lớn xuất khẩu thô.

Nguyên nhân lớn nằm ở hạ tầng logistics còn nhiều hạn chế: khoảng cách xa cảng biển, hệ thống kho vận, kho lạnh bảo quản chưa đồng bộ khiến chi phí vận chuyển cao. Trong bối cảnh đó, việc sớm hoàn thiện các dự án hạ tầng chiến lược, đặc biệt là tuyến cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột có ý nghĩa sống còn. Tuyến đường này sẽ giúp rút ngắn khoảng cách địa lý, giảm chi phí thời gian và logistics, tạo hành lang kết nối trực tiếp vùng nguyên liệu với cảng biển quốc tế.

Để nông sản Đắk Lắk vươn xa hơn nữa trên trường quốc tế, TS. Cấn Văn Lực đề xuất tỉnh cần quyết liệt triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược. Trong đó, trọng tâm là đẩy mạnh đầu tư công nghiệp chế biến sâu để gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm; hỗ trợ DN nâng cao năng lực sản xuất và đặc biệt là chuẩn hóa quy trình "xanh - số".

Xu hướng tiêu dùng nông sản toàn cầu hiện nay ngày càng xem trọng yếu tố sạch, xuất xứ rõ ràng và sản xuất bền vững. Do đó, người dân, HTX và DN buộc phải thay đổi cách thức kinh doanh, gắn trách nhiệm trực tiếp với toàn bộ vòng đời sản phẩm từ khâu gieo trồng, thu hoạch, bảo quản đến khi xuất khẩu và đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Làm được như vậy, nông sản Đắk Lắk mới thực sự định danh thành công thương hiệu trên bản đồ thế giới.

Thế Hùng