Từ tiếng cồng chiêng, những ngôi nhà dài, nghề thủ công truyền thống đến ẩm thực và tri thức dân gian… văn hóa bản địa đang mở ra nhiều hướng phát triển sản phẩm du lịch cho Đắk Lắk.

Khai thác những giá trị ấy không chỉ tạo sức hấp dẫn riêng cho điểm đến mà còn giúp cộng đồng có thêm sinh kế từ vốn văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Vốn văn hóa tạo sản phẩm du lịch

Đắk Lắk có lợi thế phát triển du lịch trải nghiệm nhờ sự phong phú của văn hóa bản địa. Vùng đất phía Tây là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng dân tộc như Êđê, M’nông, Gia Rai, Ba Na, Xơ Đăng cùng người Tày, Nùng, Mông, Thái… từ các tỉnh miền núi phía Bắc đến lập nghiệp. Mỗi cộng đồng có tiếng nói, phong tục, kiến trúc, ẩm thực và tri thức dân gian riêng.

Vốn văn hóa không chỉ nằm trong các di sản được ghi danh hay lễ hội mà còn hiện diện trong đời sống thường ngày, từ các nghi lễ, nghề truyền thống, chế biến món ăn đến kinh nghiệm canh tác và những câu chuyện được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đây là nguồn chất liệu để các địa phương xây dựng sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng.

Tại xã Liên Sơn Lắk, bên cạnh cảnh quan Hồ Lắk, đời sống văn hóa của đồng bào M’nông đã góp phần tạo sức hấp dẫn cho điểm đến. Du khách đến đây không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh quan thiên nhiên mà có thể trải nghiệm cho voi ăn, nghe nài voi kể chuyện chăm sóc voi, nghỉ trong nhà dài truyền thống; đặc biệt, cùng chủ nhà chuẩn bị bữa cơm đồng bào và tìm hiểu sinh hoạt của người dân. Từ lưu trú, ăn uống đến hướng dẫn trải nghiệm, văn hóa bản địa đang góp phần hình thành chuỗi dịch vụ, tạo thêm nguồn thu cho cộng đồng.

Du khách thích thú chụp hình và cho voi ăn khi đến du lịch Hồ Lắk.

Ông Nguyễn Anh Tú, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Liên Sơn Lắk cho biết, địa phương có nhiều tiềm năng phát triển du lịch gắn với hệ sinh thái tự nhiên và các giá trị văn hóa M’nông như: Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, nghề dệt thổ cẩm, làm gốm, kiến trúc nhà dài và nghệ thuật diễn tấu dân gian. Xã đã tổ chức các lớp truyền dạy nghệ thuật diễn tấu, dệt thổ cẩm, làm gốm, đan lát; phục dựng lễ hội truyền thống và hỗ trợ trang phục, cồng chiêng cho các đội văn nghệ... Loại hình du lịch cộng đồng từng bước được hình thành trên cơ sở kết hợp văn hóa với cảnh quan Hồ Lắk.

Bên cạnh văn hóa buôn làng, tri thức sản xuất của người dân cũng mở ra hướng phát triển du lịch trải nghiệm. Với Đắk Lắk, cây cà phê không chỉ là ngành hàng nông nghiệp chủ lực mà còn gắn với lịch sử phát triển kinh tế và kinh nghiệm canh tác của người dân. Những vườn cà phê có thể trở thành điểm đến để du khách tìm hiểu quy trình trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế, rang xay và thưởng thức cà phê, qua đó kết nối sản xuất nông nghiệp với dịch vụ du lịch.

Tham gia chương trình trải nghiệm từ vườn đến tách cà phê, anh Nguyễn Văn Thanh Ngọc (TP. Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Với những du khách ở tỉnh thành khác đến và lần đầu được trải nghiệm du lịch văn hóa cà phê tôi rất ấn tượng, bởi đây là loại hình du lịch không phải nơi nào cũng có. Đằng sau một ly cà phê được uống, chúng tôi biết thêm nhiều câu chuyện về đất đỏ bazan, điều kiện khí hậu, cách chăm sóc, thu hái, sơ chế, rang và pha chế…”.

Tương tự, nghề dệt, làm gốm, chế biến món ăn truyền thống cũng có thể trở thành những chương trình trải nghiệm cho du khách. Đây cũng là cách để cộng đồng phát huy nghề truyền thống và tăng thu nhập từ hoạt động đón khách.

Đưa văn hóa truyền thống vào hành trình trải nghiệm

Để văn hóa đến gần công chúng, các chương trình trình diễn nghi lễ, biểu diễn cồng chiêng, âm nhạc và văn hóa các dân tộc cũng được tổ chức thường xuyên để phục vụ nhân dân và du khách.

Thời gian qua, tại Bảo tàng Đắk Lắk, thay vì chỉ tham quan không gian trưng bày, du khách còn được giao lưu với nghệ nhân, tìm hiểu nghề thủ công, thưởng thức ẩm thực và tham gia các hoạt động gắn với đời sống của nhiều cộng đồng dân tộc. Đó không chỉ là lễ cúng nhà mới, lễ ăn cơm mới, lễ kết nghĩa anh em, cúng bến nước của người Êđê... mà còn nhiều hoạt động trải nghiệm về văn hóa các dân tộc khác đang sinh sống trên địa bàn tỉnh. Qua những chương trình này, du khách, công chúng vừa được tiếp cận văn hóa bằng nhiều giác quan, từ quan sát, lắng nghe và trực tiếp thực hành.

Du khách đến từ Lào Cai hòa mình cùng những điệu múa xoang của các cô gái Êđê trong chuyến du lịch trải nghiệm ở Đắk Lắk.

Tham gia tái hiện lễ ăn cơm mới của dân tộc Êđê tại Bảo tàng Đắk Lắk, nghệ nhân Y Krưh Niê (xã Cuôr Đăng) chia sẻ: “Được mang văn hóa của dân tộc mình giới thiệu đến người dân và du khách tôi rất vui. Văn hóa của tổ tiên để lại là báu vật, muốn giữ nó cho con cháu mai sau thì trước hết phải để nhiều người, nhiều nơi biết đến. Qua việc tái hiện những nghi lễ này, mong rằng du khách sẽ tìm đến Đắk Lắk nhiều hơn”.

Thực tế cho thấy, nhu cầu của du khách trong những hành trình du lịch hiện nay không chỉ dừng ở việc tham quan cảnh đẹp hay chụp ảnh tại các điểm đến. Nhiều người muốn tìm hiểu đời sống địa phương, khám phá phong tục, học cách làm một món ăn, trải nghiệm nghề thủ công hoặc tham gia những hoạt động gắn với sinh hoạt cộng đồng. Đây cũng chính là hướng phát triển du lịch gắn với khai thác văn hóa bản địa mà tỉnh Đắk Lắk đã và đang triển khai để kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Thúy Hồng