Thay đổi tư duy từ "nghiên cứu để nghiệm thu" sang "nghiên cứu để ứng dụng", tỉnh Đắk Lắk quyết liệt tháo gỡ khó khăn, gắn kết chặt chẽ mô hình "3 Nhà" (nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp) và đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm khoa học và công nghệ (KH&CN).

Đây được xem là bước chuyển trọng tâm nhằm biến các kết quả nghiên cứu thành động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị.

Nhận diện những "điểm nghẽn"

Giai đoạn 2022–2026, hoạt động KH&CN trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Toàn bộ 60/60 nhiệm vụ cấp tỉnh sau nghiệm thu đã thực hiện giao quyền sử dụng cho các cơ quan, đơn vị tiếp nhận. Các đề tài đã đóng góp nhiều quy trình kỹ thuật nông nghiệp tiên tiến, từ các giống sắn năng suất cao kháng bệnh khảm lá, màng bảo quản nông sản công nghệ nano giúp kéo dài thời gian tươi cho bơ và sầu riêng, đến các bản đồ WebGIS quy hoạch đất nông nghiệp hữu cơ…

Tuy nhiên, tại buổi làm việc mới đây, qua ngày đánh giá tình hình triển khai các nhiệm vụ KH&CN, tỉnh Đắk Lắk đã thẳng thắn nhìn nhận: một số đề tài vẫn chỉ dừng ở quy mô thử nghiệm và thiếu đi các điều kiện hỗ trợ cần thiết để thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn đời sống.

Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất hiện nay là sự tham gia của doanh nghiệp trong quá trình đề xuất, đặt hàng, tiếp nhận và thương mại hóa kết quả nghiên cứu KH&CN còn hạn chế. Ở cấp cơ sở, năng lực tiếp cận, ứng dụng, làm chủ công nghệ còn mỏng do hạn chế về nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí duy trì. Khoảng trống tài chính ở giai đoạn chuyển tiếp từ thử nghiệm sang sản xuất công nghiệp cũng khiến nhiều đề tài tiềm năng khó bứt phá khỏi không gian phòng thí nghiệm.

Ứng dụng công nghệ theo dõi quy trình sản xuất dưa lưới tại vườn ươm thuộc Trung tâm Đổi mới sáng tạo, Sở KH&CN Đắk Lắk.

Bên cạnh đó, cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu chưa thực sự phù hợp với từng lĩnh vực chuyên ngành cũng là nút thắt lớn. Đánh giá về vấn đề này, TS. Trương Thị Hạnh, Phó Giám đốc Chi nhánh Viện Khoa học Kỹ thuật vùng Trung bộ và Tây Nguyên tại Đắk Lắk cho biết, cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học hiện nay cũng là điểm nghẽn, chưa phù hộp, nhất là lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn

Siết chặt kỷ cương ứng dụng và đổi mới tư duy “đặt hàng” 

Để giải quyết dứt điểm các vướng mắc tồn tại, UBND tỉnh Đắk Lắk đã và đang triển khai hàng loạt giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Quán triệt định hướng tháo gỡ triệt để. đồng chí Hồ Thị Nguyên Thảo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Đắk Lắk nhấn mạnh: "Việc đánh giá hiệu quả ứng dụng phải dựa trên tình hình triển khai thực tế, không chỉ căn cứ vào việc đã hoàn thành bàn giao kết quả trên giấy tờ."

Theo đó, tỉnh tiến hành rà soát toàn bộ các nhiệm vụ đã giao, tăng cường gắn kết giữa nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn, nâng cao trách nhiệm của cơ quan đề xuất, đơn vị chủ trì và đơn vị tiếp nhận kết quả; đồng thời, tăng cường theo dõi, đánh giá hiệu quả ứng dụng sau nghiệm thu. Tỉnh sẽ kiên quyết xử lý hoặc dừng khai thác các sản phẩm không còn khả năng ứng dụng.

Sở KH&CN ký kết hợp tác với Trường Đại học Tây Nguyên về đào tại nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển các nhiệm vụ khoa học, công nghệ.

Đặc biệt, đối với mô hình liên kết "3 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp) là giải pháp cốt lõi, làm theo đơn đặt hàng nghiên cứu của thị trường và địa phương nhằm nâng cao tính khả thi, khả năng ứng dụng và hiệu quả đầu tư từ ngân sách nhà nước; ưu tiên các nhiệm vụ KH&CN phục vụ các trụ cột phát triển của tỉnh như: nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp tuần hoàn, công nghiệp chế biến nông - lâm - thuỷ sản, thúc đẩy phát triển kinh tế số, chính quyền số, xã hội số... Hoạt động nghiên cứu KH&CN sẽ gắn kết chặt chẽ với kế hoạch thực hiện 8 bài toán lớn của tỉnh, tuân thủ nguyên tắc "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ kết quả, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền.

Góp ý kiến về định hướng này, TS. Trương Thị Hạnh khuyến nghị: "Cần thay đổi tư duy: không phải bán cái mình có mà tìm cái mình cần. Nghĩa là làm theo đơn đặt hàng, tìm kiếm nhà khoa học liên quan để thực hiện, từ đó thúc đẩy khoa học phát triển. Xuất phát từ thực tế đó, tôi mong muốn tỉnh có cơ chế đặt hàng cụ thể đối với các viện nghiên cứu; đồng thời tiếp tục đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà khoa học cống hiến".

Cùng với công tác rà soát, tỉnh cũng giao nhiệm vụ cho Sở KH&CN lựa chọn từ 5 đến 10 sản phẩm có khả năng nhân rộng cao nhất để xây dựng kế hoạch thương mại hóa giai đoạn 2026–2027, làm rõ cơ chế phối hợp cùng doanh nghiệp, phân định quyền sở hữu trí tuệ và đảm bảo nguồn lực tài chính. Song song đó, khâu đề xuất nhiệm vụ mới kể từ năm 2026 được siết chặt kỷ cương khi bắt buộc phải có cam kết trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị đề xuất về địa chỉ ứng dụng cụ thể và khả năng duy trì sản phẩm.

Việc kiên quyết loại bỏ tư duy "nghiên cứu để nghiệm thu", siết chặt trách nhiệm ứng dụng và chủ động đặt hàng theo nhu cầu thực tiễn chính là "chìa khóa" then chốt để Đắk Lắk khơi thông nguồn lực KH&CN, tạo đà bứt phá mạnh mẽ và bền vững trong giai đoạn mới.

Đỗ Lan