Từ năm 2023, tại các lễ hội không còn hoạt động đua voi mà thay vào đó là những hoạt động thân thiện với voi. Với những quản tượng ở vùng đất Lắk, Buôn Đôn, hội đua voi vẫn sâu đậm trong ký ức...

Trong tâm trí quản tượng Y Sa Nốp (xã Buôn Đôn), voi H’Khun là người bạn từ thuở thiếu thời và đã cùng anh tham gia nhiều cuộc đua voi trong các kỳ Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột trước đây. Xem H'Khun như một thành viên trong gia đình, anh hiểu rõ tính cách và cả tâm trạng vui, buồn hay giận dỗi của voi qua hành động, cách đi đứng hay lúc ăn uống.

Theo Y Sa Nốp, hội đua voi không đơn thuần là một cuộc thi, cũng không phải chỉ là màn trình diễn mà là sự phô diễn kỹ năng điều khiển điêu luyện, nơi quản tượng và voi hòa làm một. Bao nhiêu năm gắn bó với những cuộc đua, bây giờ không còn được tham gia đường đua, không thể nói là không buồn. Ngày trước, cứ gần đến mùa lễ hội là cả gia đình nôn nao, phấn khởi chuẩn bị rèn luyện, bồi bổ, người cùng voi say sưa luyện tập mong muốn voi H’Khun sẽ giành chức vô địch...

“Hồi đó vui lắm, khi bắt đầu vào cuộc đua, voi được lệnh xếp thành hàng và quỳ phục trước vạch xuất phát để chuẩn bị thi đấu. Sau hiệu lệnh là một hồi tù và ngân lên, người điều khiển sẽ thúc voi tiến lên phía trước đồng thời tăng tốc thật nhanh để về đích sớm. Tiếng voi chạy rầm rập hòa cùng tiếng cổ vũ, reo hò của khán giả tạo nên không khí náo nhiệt, hân hoan cả một vùng. Bên cạnh thể hiện sức bền ở những đoạn đường thẳng, các chú voi còn phải di chuyển linh hoạt trên những con đường dốc, bơi qua những đoạn sông... Những hình ảnh đó vẫn luôn in đậm mãi trong tâm trí tôi”, anh Y Sa Nốp bộc bạch.

Đàn voi tham gia Hội Voi Buôn Đôn trong chương trình Lễ hội Cà phê buôn Ma Thuột năm 2025. Ảnh: Đ.Triều

Với ông Y Soh Hra, những lần tham gia hội đua voi cùng voi cái Bun Nang của gia đình là kỷ niệm khó quên trong cuộc đời làm quản tượng. Bây giờ, mỗi khi đến kỳ Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột, ông lại nhớ những âm thanh náo nhiệt, tiếng bước chân chạy rầm rập của đàn voi làm rung chuyển cả mặt đất và tiếng cổ vũ, reo hò phấn khích của khán giả...

Bây giờ, thay vì tập luyện cho cuộc đua, hằng ngày ông dắt voi vào Khu du lịch Cầu treo Buôn Đôn để du khách cho voi ăn, tương tác, chụp ảnh kỷ niệm. Trong Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột hai năm trở lại đây, voi cái Bun Nang của gia đình ông cùng những voi khác ở Đắk Lắk tham gia những hoạt động thi trang điểm, du lịch thân thiện...

Với người M’nông hay Êđê, voi không phải là vật nuôi, càng không phải là công cụ giải trí. Voi là thành viên của gia đình, là một biểu tượng của buôn làng.

Nhưng, trước tình trạng đàn voi nhà ngày càng già yếu và thưa thớt, để bảo tồn đàn voi, những lễ hội voi mang tính cạnh tranh, đối kháng, gây sức ép lên voi dần được thay thế bằng mô hình du lịch thân thiện như: Lễ cúng sức khỏe cho voi, hội thi trang điểm cho voi, cuộc thi hình ảnh đẹp về voi, voi làm du lịch thân thiện, tiệc buffet cho voi... Không còn những màn đua voi kịch tính, căng thẳng, không còn những chuyến cưỡi voi lội nước, vượt sông vắt kiệt sức lực của những "người bạn khổng lồ", dù là điều nuối tiếc trong lòng các quản tượng và nhiều người song đây là việc cần thiết.

Anh Y Sa Nốp tâm sự: "Voi nó già rồi, cũng như con người, không đua nữa thì nó được sống thong thả hơn. Cái nghĩa giữa người và voi là mãi mãi".

Hình ảnh lễ hội đua voi là ký ức oai hùng vẫn sẽ được kể lại, được lưu truyền qua nhiều thế hệ giữa Tây Nguyên đại ngàn...

Thúy Hồng