Đó là chia sẻ của Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết tại Lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII vừa diễn ra tại Hà Nội.

Theo đồng chí Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, văn hóa, tri thức và sách luôn là nền tảng tinh thần của xã hội, trong đó sách giữ vai trò kết tinh trí tuệ, lưu giữ, truyền bá và bồi đắp những giá trị tốt đẹp của dân tộc và nhân loại qua các thế hệ.

Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết trao 2 giải A cho các tác giả, dịch giả, đại diện NXB, đơn vị liên kết có sách đạt giải. Ảnh: Việt Linh

Đảng và Nhà nước luôn nhất quán coi phát triển văn hóa, tri thức và con người là động lực quan trọng của tăng trưởng bền vững. Nhiều chủ trương, nghị quyết lớn đã khẳng định vai trò của văn hóa trong xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, lấy con người làm trung tâm, coi tri thức, sáng tạo và khơi dậy khát vọng cống hiến là động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững.

Trong bối cảnh thế giới bước vào thời kỳ phát triển mới với kinh tế tri thức, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ về nguồn lực con người, về tri thức và sức mạnh mềm văn hóa, vai trò của sách và văn hóa đọc càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Bởi đọc sách không chỉ đơn thuần là một hành vi tiếp nhận thông tin mà còn là một biểu hiện của tri thức, của nhu cầu khám phá, học hỏi không ngừng trong mỗi cá nhân. Công nghệ phát triển mạnh mẽ đã mở ra nhiều cơ hội mới cho việc phát triển văn hóa đọc như đọc sách điện tử, nghe sách nói, tham gia các câu lạc bộ đọc sách online đang ngày càng phổ biến. Chính điều này đã làm cho thói quen đọc của giới trẻ có sự dịch chuyển: ít đọc sách giấy hơn, thay vào đó là ebook và các nền tảng trực tuyến.

Không thể phủ nhận rằng ngày nay, khi cần tra cứu thông tin, người trẻ không còn đến thư viện hay hiệu sách như trước, mà ưu tiên Google, mạng xã hội hay các nền tảng sách điện tử. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là văn hóa đọc đang mất đi giá trị, mà là đang thay đổi hình thức tồn tại. Hiện nay, việc đọc không nhất thiết giới hạn trên sách mà còn tận dụng các phương tiện công nghệ để phù hợp với cuộc sống hiện tại. Chính vì thế, vấn đề không nằm ở hình thức đọc truyền thống hay hiện đại mà là ở chiều sâu tiếp cận và thái độ đối với tri thức.

Những năm qua, nhiều tổ chức, cá nhân và cơ quan nhà nước đã triển khai hàng loạt dự án, chiến dịch khuyến đọc như: Ngày hội đọc sách, Thư viện thông minh, Đọc sách cùng con, Tủ sách gia đình/dòng họ, Tủ sách lớp học…; đồng thời hướng dẫn cách đọc, nhất là các phương pháp đúng khi tiếp xúc với văn hóa phẩm, sách báo “bẩn” để giúp người đọc vẫn đủ tỉnh táo để nhận biết, phân định đúng - sai, hay - dở.

Gìn giữ và phát triển văn hóa đọc trong thời đại công nghệ số không phải là dễ dàng, song không phải là không thể khi những giá trị sống được truyền tải nhanh hơn, bạn đọc dễ tiếp cận. Mục tiêu này đòi hỏi mở rộng không gian đọc tại gia đình, nhà trường, cộng đồng, đặc biệt hướng tới thế hệ trẻ, biến đọc sách thành thói quen lâu dài. Trong đó, gia đình là môi trường đầu tiên nuôi dưỡng tình yêu sách. Thực tiễn cho thấy, việc cha mẹ thường xuyên đọc sách cùng con, dành thời gian và không gian cho việc khơi gợi tình yêu đọc sách chính là nền tảng hình thành thói quen tốt này. Nhà trường cần đổi mới phương pháp giảng dạy, khuyến khích học sinh đọc thêm các loại sách ngoài sách giáo khoa, tổ chức các hoạt động như Ngày hội đọc sách, Thư viện xanh, Thư viện di động đưa sách về các trường học... để học sinh thấy đọc sách là một trải nghiệm bổ ích, thú vị. Xã hội cần có những chính sách phát triển hệ thống thư viện công cộng, xây dựng các mô hình, phong trào đọc sách trong cộng đồng, nhất là đối với vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo...

Văn hóa đọc chính là biểu hiện của một xã hội coi trọng học tập, coi trọng sự phát triển trí tuệ và nhân cách. Phát triển mạnh mẽ văn hóa đọc là nền tảng cốt lõi nâng cao tri thức và chất lượng nhân lực, cần trở thành nhu cầu tự thân và nếp sống đẹp. Đây là một hành trình dài, có tính liên tục, sẽ thành công nếu được cộng đồng chung tay và mỗi cá nhân giữ thói quen đọc sách, hun đúc tình yêu sách. Từ đó góp phần xây dựng nhân cách, giáo dục lối sống và khơi nguồn sáng tạo cho mỗi cá nhân, đóng góp xây dựng xã hội ngày càng văn minh, giàu mạnh.

Thúy Hằng