Đắk Lắk được xem là vùng đất hội tụ, kết tinh và lan tỏa bản sắc của cộng đồng đa dân tộc. Mỗi miền quê, mỗi vùng đất đều mang trong mình những dòng chảy văn hóa riêng, cùng hòa quyện tạo nên một bức tranh đa sắc, giàu sức sống…

Bản hòa ca văn hóa nơi phên giậu Tổ quốc

Giữa đại ngàn Tây Nguyên, Buôn Đôn hiện lên không chỉ với danh xưng “xứ sở của voi”, mà còn là miền đất đặc biệt - nơi hội tụ, đan xen và lan tỏa những giá trị văn hóa của cộng đồng đa dân tộc. Trên dải biên giới dài hơn 45,5 km tiếp giáp Vương quốc Campuchia, vùng đất này mang trong mình sứ mệnh vừa giữ gìn phên giậu quốc gia, vừa gìn giữ một kho tàng văn hóa.

Xã biên giới Buôn Đôn hôm nay là mái nhà chung của 15 dân tộc anh em gồm cộng đồng các dân tộc Êđê, M’nông, Lào, Tày, Nùng… quần cư, gắn bó qua nhiều thế hệ. Ở đây, sự đa dạng không tạo nên khoảng cách, mà trở thành chất keo kết dính, hình thành một không gian văn hóa nhiều lớp, giàu bản sắc nhưng thống nhất trong tinh thần cộng đồng.

Hội voi được tổ chức tại xã biên giới Buôn Đôn, thu hút đông đảo du khách gần xa.

Dấu ấn văn hóa hiện diện trong từng nhịp sống. Đó là sắc màu thổ cẩm rực rỡ trên những nếp nhà dài, là âm vang cồng chiêng ngân nga giữa đại ngàn, là những nghi lễ thiêng như cúng sức khỏe cho voi, cúng bến nước; hay những ngày hội mang đậm bản sắc như Hội voi Buôn Đôn, Tết Bunpimay của người Lào. Mỗi cộng đồng mang đến một sắc thái riêng, nhưng tất cả cùng góp phần dệt nên một bức tranh văn hóa hài hòa, sống động.

Điều làm nên nét đặc biệt của Buôn Đôn không chỉ nằm ở sự đa dạng, mà còn ở cách các giá trị ấy được hòa quyện trong đời sống thường nhật. Không hiếm những gia đình có nhiều thành phần dân tộc cùng sinh sống: Tày - Nùng - Kinh, hay Lào - Êđê - Gia Rai…

Câu chuyện của anh Bun Bơ Lào (ở buôn Trí) là một minh chứng. Là người Lào, anh kết hôn với chị Hoàng Thu Hường - người Tày từ miền Bắc vào lập nghiệp. Trong gia đình anh, dòng chảy văn hóa còn phong phú hơn khi ông bà ngoại là người M’nông, anh chị em dâu rể mang nhiều dân tộc khác nhau. Không chỉ chung sống hòa thuận, họ còn cùng nhau gìn giữ và truyền dạy ngôn ngữ, phong tục truyền thống. Những mái nhà như anh chị đã và đang âm thầm nuôi dưỡng một thế hệ mới, những con người mang trong mình nhiều "dòng chảy" văn hóa nhưng vẫn chung một cội nguồn.

Không dừng lại ở bảo tồn, Buôn Đôn đang từng bước biến lợi thế văn hóa thành động lực phát triển. Chính quyền địa phương chú trọng định hướng du lịch gắn với bản sắc, khuyến khích người dân gìn giữ lễ hội truyền thống, nghề thủ công và cảnh quan. Ông Nguyễn Cảnh Tùng, Chủ tịch UBND xã Buôn Đôn, chia sẻ: “Văn hóa không chỉ là di sản cần bảo tồn, mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng để phát triển địa phương. Với Buôn Đôn, mỗi lễ hội, mỗi phong tục, mỗi nếp sinh hoạt của đồng bào các dân tộc đều là một "tài sản sống". Chúng tôi xác định việc gìn giữ bản sắc phải gắn liền với nâng cao sinh kế cho người dân, thông qua phát triển du lịch, quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Buôn Đôn. Đây cũng là nền tảng để Buôn Đôn phát triển bền vững, giữ vững an ninh biên giới và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của khối đại đoàn kết các dân tộc”.

Trong nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, Buôn Đôn vẫn giữ được vẻ đẹp riêng có. Ở đó, mỗi dân tộc là một thanh âm, mỗi phong tục là một gam màu, cùng hòa quyện tạo nên bản sắc chung đầy sức hút.

Ea Ly đa dạng văn hóa các dân tộc

Là nơi sinh sống của 21 dân tộc anh em, sự đa dạng văn hóa mang đến những dấu ấn riêng cho xã Ea Ly - vùng đất được xem là mang đến hy vọng cho các dân tộc đến từ các tỉnh phía Bắc.

Cách đây hơn 30 năm, vùng đất Ea Ly còn hoang sơ, thưa người. Những cánh rừng thiêng bao quanh những ngọn núi, khiến cho những người đặt chân đến đây cảm thấy e ngại. Tuy nhiên, trải qua chặng đường phát triển, đặc biệt là sự di cư của các dân tộc thiểu số Tày, Nùng, Sán Dìu ở các tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng mang đến màu sắc mới cho xã Ea Ly.

Theo UBND xã Ea Ly, với đức tính chịu thương, chịu khó, vượt qua sự khắc nghiệt của thời tiết, người dân đã biến vùng đất hoang sơ này thành những vựa cây ăn quả, cây công nghiệp, tạo ra sự thay đổi đời sống của từng hộ dân, cộng đồng dân tộc và bộ mặt xã Ea Ly. 

Lễ hội Lồng Tồng của người Tày, Nùng ở xã Ea Ly.

Nói về văn hóa lễ hội, không thể không nhắc đến lễ hội Lồng Tồng (xuống đồng). Theo đồng bào dân tộc Tày, Nùng, lễ hội truyền thống này có ý nghĩa trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân. Hoạt động này tái hiện trọn vẹn những nghi thức thiêng liêng cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, nhà nhà ấm no, người người hạnh phúc. Không gian lễ hội được tổ chức bài bản, đúng nghi lễ, thể hiện sự trân trọng đối với các giá trị văn hóa truyền thống lâu đời.

Điều đáng nói, lễ hội cũng thu hút sự tham gia các dân tộc khác đang sinh sống tại địa phương, đặc biệt là các dân tộc thiểu số bản địa như Êđê. Các hoạt động múa cồng chiêng, hát then và uống rượu cần, thu hút hàng trăm người dân và du khách đến với Ea Ly, tạo không gian giao lưu văn hóa giữa các dân tộc, mang đến những món ăn tinh thần đầy ý nghĩa cho người dân nơi đây.

Ông Nay Y Tôn, Chủ tịch UBND xã Ea Ly, cho biết: “Xã Ea Ly sở hữu tiềm năng du lịch sinh thái, cảnh quan thiên nhiên với nhiều đồi núi, khe suối tự nhiên có thể khai thác và phát triển kinh tế. Trong lộ trình ấy, nền tảng văn hóa và sự đa dạng của các dân tộc thiểu số sinh sống tại địa phương đóng vai trò quan trọng tạo điểm nhấn cho nhiều người đến với Ea Ly. Chúng tôi sẽ phát huy lợi thế này để phát triển kinh tế - xã hội, giúp địa phương ngày càng phát triển”.

Quỳnh Anh - Nhật Huy