Dạy thêm, học thêm không phải là vấn đề mới, nhưng mỗi lần nhắc đến lại trở thành một chủ đề nóng trong xã hội, nhất là mới đây một cựu hiệu trưởng trường THCS tại Hà Nội bị kết án 3 năm tù liên quan đến hoạt động dạy thêm, học thêm... càng gây xôn xao dư luận.

Thực tiễn cho thấy, dạy thêm, học thêm là vấn đề giáo dục phức tạp, luôn gây ra những tranh cãi chưa có hồi kết vì mang hai mặt đối lập. Về mặt tích cực, nếu tổ chức đúng quy định sẽ giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, phát triển tư duy, đạt hiệu quả cao trong học tập, thi cử, đồng thời giúp phụ huynh dễ dàng quản lý con em mình. Còn về mặt tiêu cực, không thể phủ nhận rằng có một số giáo viên đã lợi dụng việc dạy thêm để gây áp lực lên học sinh, ép các em học thêm để đạt điểm tốt hơn trên lớp, làm suy giảm niềm tin của xã hội vào giáo dục.

Tiết học thêm miễn phí nhằm củng cố kiến thức, kỹ năng làm bài cho học sinh lớp 12. Ảnh: T.Hường (minh họa)

Còn nhớ, từ năm 2012, Bộ GD-ĐT đã ban hành Thông tư 17/2012 nghiêm cấm dạy thêm với học sinh tiểu học và học 2 buổi/ngày, đi kèm các mức phạt hành chính từ 1 - 12 triệu đồng theo Nghị định 138/2013/NĐ-CP. Tiếp theo đó là Thông tư số 29 (có hiệu lực đầu năm 2025) được ban hành, cấm dạy thêm ở bậc tiểu học (trừ nghệ thuật, thể thao, kỹ năng sống); cấm giáo viên dạy thêm học sinh mà mình đang dạy chính khóa; việc dạy và học thêm trong nhà trường không được thu tiền; các tổ chức, cá nhân tổ chức dạy thêm, học thêm ngoài nhà trường có thu tiền của học sinh phải đăng ký kinh doanh để chịu sự quản lý theo quy định của Luật Doanh nghiệp... Tuy nhiên, sau 1 năm thực hiện, mục tiêu giảm tải, bảo vệ công bằng và tạo môi trường giáo dục lành mạnh mà mục đích thông tư này đề ra không những chưa đem lại hiệu quả, mà ngược lại nhiều phụ huynh phản ánh chi phí học thêm tăng vọt khi hoạt động dạy thêm, học thêm dồn sang các trung tâm ngoài nhà trường. Chính điều này đã thúc đẩy Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư số 19 sửa đổi, bổ sung Thông tư số 29.

Thông tư số 19 sẽ có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, với quan điểm: không cấm dạy thêm, học thêm chính đáng. Trong đó, điểm đột phá của quy định mới là phân định rõ ranh giới giữa dạy thêm văn hóa và các hoạt động giáo dục bổ trợ (như STEM, AI, kỹ năng sống), đồng thời trao quyền cho hiệu trưởng giới hạn tổ chức dạy thêm không quá 2 tiết/tuần/môn; phân cấp quản lý về UBND xã; thiết lập đường dây nóng ở mọi cấp... Điều này cho thấy, Thông tư số 19 chủ yếu tập trung kiểm soát chặt chẽ để bảo đảm hoạt động dạy thêm, học thêm diễn ra lành mạnh và đúng pháp luật.

Thực tế những năm qua cho thấy, các quy định quản lý về dạy thêm, học thêm dù chặt chẽ đến đâu cũng chỉ là “tảng băng trôi”. Bởi một chính sách tốt không nằm ở quy định trên giấy, mà quan trọng hơn là cách thực hiện trong thực tế. Nhìn từ góc độ cung - cầu thì dạy thêm, học thêm là một sự tồn tại tất yếu vì một lẽ tự nhiên có nhu cầu ắt sẽ có dịch vụ cung cấp. Vấn đề là làm thế nào để việc dạy thêm, học thêm hạn chế được những tác động tiêu cực, tạo công bằng cho học sinh, thuận lợi cho người tham gia giảng dạy và công tác quản lý. Liệu Thông tư số 19 lần này có giải quyết được, hay chỉ là “bịt đầu này lại bung đầu kia”?

Chúng ta không phủ nhận thực tế là một số nhà giáo luôn trăn trở trong việc hỗ trợ, giúp đỡ để học sinh có kết quả học tập tốt hơn thông qua dạy thêm. Song cũng phải thẳng thắn nói một điều, cũng từ việc dạy thêm đã làm xuất hiện những suy tính và hành vi thiếu tích cực trong một bộ phận không nhỏ giáo viên. Minh chứng cho điều này là khi có Thông tư số 29/2024/TT-BGDĐT, các trung tâm dịch vụ về dạy thêm ở các địa phương đã mở ra ồ ạt để “hợp pháp hóa” cho việc dạy thêm, học thêm. Và suy cho cùng, dạy thêm, học thêm là hệ quả tất yếu của áp lực thi cử và sự kỳ vọng quá lớn từ gia đình cũng như nhà trường. Chỉ khi giải quyết được tận gốc rễ những nguyên nhân này, hoạt động dạy thêm, học thêm mới thực sự trở về đúng với giá trị bổ trợ cốt lõi vốn có của nó.

Mạnh Thúy