Giữa nhịp chuyển mình của du lịch hiện đại, hai chàng trai M’nông - Y Xim Ndu (ở xã Đắk Liêng) và Y Sôl Sruk (ở xã Liên Sơn Lắk) - đã lặng lẽ mở một lối đi khác: đưa du khách trở về với buôn làng, voi rừng và âm vang cồng chiêng; trải nghiệm ngủ nhà dài, chạm vào những giá trị nguyên bản của đại ngàn.

Từ những tour trải nghiệm mộc mạc mà khác biệt, họ không chỉ tạo sinh kế cho cộng đồng, mà còn thắp lên thông điệp: Khi được đánh thức và kể lại đúng cách, văn hóa không chỉ được gìn giữ, mà còn trở thành nguồn sống bền vững.

Hành trình săn mây và "đánh thức" đại ngàn

Tháng 4, Tây Nguyên vào “mùa lá mới”, trên những cành cây khẳng khiu, chồi non bật dậy, xanh biếc. Giữa đại ngàn xanh thẳm, chàng trai Y Xim (SN 1992) dẫn đoàn khách 7 người từ TP. Hồ Chí Minh băng rừng, vượt dốc, chinh phục đỉnh Chư Yang Lắk cao gần 1.700 m, thuộc Vườn Quốc gia Chư Yang Sin. Hành trình dài khoảng 13 km đường rừng không chỉ là chuyến leo núi đơn thuần, với Y Xim, đó là “đặc sản” để du khách chạm vào hơi thở nguyên sơ của núi rừng, “săn” những biển mây bồng bềnh và lắng nghe câu chuyện của đại ngàn.

Anh Y Xim Ndu đưa khách nước ngoài trải nghiệm du lịch sinh thái cộng đồng.

Ít ai biết, chàng trai M’nông làm “hoa tiêu” giữa đại ngàn ấy từng chọn một lối đi ngược dòng. Tốt nghiệp Học viện Hành chính tại TP. Hồ Chí Minh, có công việc ổn định tại UBND xã nhưng năm 2018, Y Xim quyết định nghỉ việc, trở về buôn làng, khởi nghiệp từ con số không.

Lớn lên giữa rừng, bên đàn voi và tiếng cồng chiêng, anh mang theo ký ức ấy như một phần máu thịt. Sau những năm rong ruổi học hỏi từ Lào Cai, Lâm Đồng đến Campuchia, cuối năm 2020, Y Xim trở về bên hồ Lắk, dựng nên mô hình du lịch sinh thái - cộng đồng, lặng lẽ đặt nền móng cho hành trình “đánh thức” buôn làng.

Hai “đặc sản” anh dồn tâm huyết xây dựng là tour du lịch trekking (hoạt động du lịch dã ngoại, đi bộ leo núi tương tác nhiều với thế giới tự nhiên) và trải nghiệm đời sống của buôn làng. Trong từng hành trình, anh khéo léo đưa văn hóa bản địa đến gần du khách. Sau khi chinh phục thác Bìm Bịp, dãy núi Chư Yang Lắk, du khách tiếp tục về các buôn M’nông dưới chân núi, trải nghiệm làm gốm, thăm vườn ca cao Yang Tao, xem dệt thổ cẩm, đan gùi, ngắm hoàng hôn trên hồ Lắk. Đêm xuống, họ thưởng thức canh tro, cà đắng, rượu cần, hòa mình trong tiếng cồng chiêng và nghỉ lại nhà sàn, cảm nhận nhịp sống buôn làng.

Mỗi đoàn khách đến, không chỉ Y Xim mà cả gia đình anh đều trở thành “đại sứ văn hóa”. Người mẹ mộc mạc của anh cũng hào hứng kể chuyện về đất và người Lắk, về những mùa rẫy, lễ hội, về một buôn làng với những nét đẹp văn hóa truyền thống đang dần được hồi sinh.

Sau hơn 4 năm gắn bó với du lịch và văn hóa bản địa, Y Xim không chỉ trưởng thành trong nghề mà còn góp phần thắt chặt hơn sự liên kết cộng đồng. Những dự án anh đồng hành cùng bà con dần khởi sắc, mang lại những chuyển biến tích cực rõ nét. Từ thực tế ấy, anh nhận ra: du lịch chỉ thật sự bền vững khi được nuôi dưỡng từ chính cộng đồng mà nó thuộc về. "Năm 2026, tôi lựa chọn tập trung sâu hơn vào du lịch sinh thái cộng đồng và các mô hình du lịch thân thiện với voi, đồng thời từng bước thu hẹp các chuyến leo núi dã ngoại, để theo đuổi hướng đi lâu dài và bền vững hơn", anh Y Xim chia sẻ.

“Trị liệu” cùng voi, đưa văn hóa bản địa vươn mình

Buổi sớm mai, khi tiếng chim rừng và mùi khói bếp len lỏi trong làn sương mỏng, anh Y Sôl Sruk (SN 1996, ở xã Liên Sơn Lắk) lại tất bật chuẩn bị bữa sáng cho những vị khách lưu trú tại căn nhà sàn của gia đình.

Không phải là một khu nghỉ dưỡng tiện nghi với điều hòa hay dịch vụ phòng sang trọng, homestay của anh Y Sôl mộc mạc như cuộc sống thường ngày của người dân M'nông nơi đây. Nhưng chính sự giản dị ấy lại trở thành sức hút đặc biệt đối với du khách.

Anh Y Sôl Sruk mong muốn gìn giữ và phát huy những giá trị truyền thống của buôn làng.

Chia sẻ về cách làm du lịch của mình, anh Y Sôl chia sẻ: “Du khách đến với tôi không phải để nghe một bài thuyết minh trau chuốt, mà để trải nghiệm. Họ theo chân tôi lên rẫy, học cách nấu cơm lam, quây quần bên bếp lửa và lắng nghe những câu chuyện đời thường. Mọi thứ diễn ra tự nhiên, không sắp đặt, tạo nên một sự gắn kết nồng ấm giữa chủ nhà và khách”.

Từ homestay của mình, anh Y Sôl liên kết với các hộ dân trong buôn để phát triển các tour trải nghiệm như trekking trong rừng, tìm hiểu nghề gốm hay khám phá đời sống sinh hoạt của người M’nông. Mỗi trải nghiệm là một lát cắt văn hóa được gìn giữ và trao truyền. Đặc biệt, mô hình "trị liệu cùng voi" do anh triển khai đã tạo dấu ấn mạnh mẽ khi du khách được cùng voi dạo bước, cho voi ăn, lắng nghe những câu chuyện về cuộc đời những nài voi gắn bó với đại ngàn.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động trực tiếp, anh Y Sôl còn tận dụng mạng xã hội để quảng bá hình ảnh quê hương. Những video mộc mạc ghi lại cảnh nướng gà bên suối, giã cà đắng dại, nấu cơm trên nhà sàn hay khoảnh khắc hoàng hôn buông xuống trên núi đá voi đã thu hút hàng triệu người xem, góp phần đưa hình ảnh địa phương đến gần hơn với du khách.

Bà Sonja Tijl, du khách đến từ Hà Lan chia sẻ sau chuyến trải nghiệm tại xã Liên Sơn Lắk: “Điều tôi ấn tượng nhất trong chuyến đi là sự chân thành của người dân. Chúng tôi không đi xem một buổi biểu diễn văn hóa mà đang thực sự sống trong chính nền văn hóa đó”.

Trong mục tiêu đón 8 triệu lượt khách, đạt doanh thu 16.000 tỷ đồng vào năm 2026 của tỉnh Đắk Lắk, những mô hình du lịch cộng đồng - sinh thái như của Y Xim, Y Sôl chính là “hạt nhân” quan trọng. Giữa mùa lá mới đại ngàn, hành trình của họ như chồi non vươn lên - lặng lẽ mà bền bỉ, đánh thức buôn làng, khơi dậy niềm tự hào văn hóa bản địa và khát vọng vươn lên giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Hà My - Như Quỳnh