Sự phát triển của công nghệ đang tạo ra những ngành nghề mới chưa từng có tiền lệ.

Thị trường lao động đang trải qua một bước ngoặt lịch sử. Đó là cuộc dịch chuyển từ lao động tay chân sang lao động thông minh. Nếu như trước đây nông dân canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và sức người bền bỉ thì hiện nay, tư duy quản trị bằng công nghệ và tự động hóa đã bắt đầu chiếm ưu thế. Con người không còn trực tiếp tham gia vào mọi khâu vất vả mà chuyển sang vai trò điều phối, ra quyết định dựa trên dữ liệu.

Ở Đắk Lắk, những vườn cây với những hệ thống tưới tự động, các thiết bị bay không người lái (drone) phun thuốc bảo vệ thực vật và các cảm biến thông minh theo dõi sức khỏe cây trồng đang dần trở nên quen thuộc. Sự phát triển của nông nghiệp công nghệ cao dẫn đến sự hình thành của các nhóm nghề chuyên biệt như kỹ thuật viên nông nghiệp công nghệ cao, người vận hành drone hay các chuyên gia quản lý trang trại thông minh. Cùng với đó là đội ngũ nhân viên livestream bán nông sản và chuyên viên marketing sản phẩm địa phương, những người đóng vai trò kết nối trực tiếp hạt cà phê, quả sầu riêng từ vườn nhà lên các sàn thương mại điện tử toàn cầu.

Livestream bán hàng là một trong những ngành nghề mới hình thành từ sự phát triển của công nghệ.

Chưa kể sự phát triển và phủ sóng rộng rãi của trí tuệ nhân tạo (AI) đã hình thành nên một đội ngũ chuyên đào tạo, hướng dẫn sử dụng, vận hành các công cụ AI. Ông Nguyễn Xuân Hợi, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghệ VN168, chuyên viên đào tạo AI chia sẻ, ông bắt đầu hành trình đào tạo AI từ chính những kinh nghiệm thực tiễn khi ứng dụng công nghệ này vào marketing, quản trị và chuyển đổi số. Nhận thấy AI đã trở thành công cụ thiết yếu thay vì chỉ là xu hướng tương lai, ông Hợi quyết định theo đuổi con đường giáo dục để giúp cộng đồng tiếp cận công nghệ một cách thực tiễn, dễ hiểu và xóa bỏ những bối rối ban đầu của người học. Trong bối cảnh nhu cầu ứng dụng AI tăng mạnh ở mọi ngành nghề từ giáo dục đến nông nghiệp, ông Hợi nhận thấy đây là thời điểm vàng để lan tỏa giá trị và đồng hành cùng sự phát triển của các đơn vị, doanh nghiệp.

Sự xuất hiện của các nghề nghiệp mới mang đến những "gam màu hồng" đầy triển vọng cho sự phát triển kinh tế. Trước hết, mức thu nhập từ các công việc vận hành công nghệ, đào tạo hay sáng tạo nội dung số thường cao gấp nhiều lần so với công việc khác. Đặc biệt, công nghệ đã phá bỏ rào cản địa lý, cho phép những người khởi nghiệp, lao động trẻ tại Đắk Lắk vẫn có thể tiếp cận thị trường toàn quốc hoặc xuất khẩu trực tiếp mà không cần phải "ly hương" để tìm kiếm cơ hội ở các đô thị lớn. Đây cũng là mảnh đất màu mỡ cho những cá nhân có tư duy học hỏi nhanh, bởi trong kỷ nguyên số, khả năng chủ động cập nhật kiến thức đóng vai trò vô cùng quan trọng.

Các kỹ thuật viên làm việc tại một doanh nghiệp công nghệ trên địa bàn phường Buôn Ma Thuột.

ThS. Nguyễn Kiên Nhẫn, đồng sáng lập Cộng đồng Design Thinking, Techfest VN, Trưởng vùng Tây Nguyên Dự án "Bản lĩnh doanh nhân", Giám đốc Công ty Truyền thông và Hướng nghiệp Happy Key cho rằng, bên cạnh những cơ hội bứt phá, bức tranh lao động mới hình thành từ sự phát triển công nghệ vẫn tồn tại những thách thức không nhỏ. Những nghề nghiệp mới đòi hỏi một hệ kỹ năng hoàn toàn khác biệt, từ năng lực số đến tư duy học tập suốt đời để không bị đào thải trước sự thay đổi chóng mặt của công nghệ. Tại một địa phương như Đắk Lắk, việc thiếu các chương trình đào tạo bài bản, sát thực tế khiến nhiều người vẫn phải tự mày mò, dẫn đến rủi ro về kiến thức nền tảng và thu nhập không ổn định do áp lực cạnh tranh cao. Bên cạnh đó, "khoảng cách số" giữa thế hệ trẻ nhạy bén và người lớn tuổi khó thích nghi cũng đang tạo ra những rạn nứt trong cấu trúc lao động cộng đồng.

Để những nghề nghiệp mới thực sự trở thành đòn bẩy kinh tế bền vững, thiết nghĩ các ngành chức năng cần có chiến lược bài bản. Bên cạnh các chương trình đào tạo kỹ năng số quy mô lớn để người dân “không ai bị bỏ lại phía sau”, cần có những giải pháp phát triển chuỗi giá trị hoàn chỉnh, phát triển kinh tế số nông thôn, hỗ trợ người dân đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử, kết hợp logistics địa phương.

Khả Lê