Sự hiện diện ngày càng sâu rộng của công nghệ giúp trẻ em có nhiều cơ hội tiếp cận tri thức và phát triển kỹ năng, song kéo theo đó là nhiều nguy cơ đối với sức khỏe thể chất, tinh thần và sự an toàn của trẻ. Nhận diện đầy đủ những thách thức đó là bước đầu tiên để bảo vệ trẻ em trong kỷ nguyên số.

Lớn lên cùng thế giới số

Chỉ với một thiết bị kết nối internet, trẻ em hôm nay có thể học ngoại ngữ, tra cứu tài liệu, tham gia các lớp học trực tuyến hay kết nối với bạn bè ở nhiều nơi. Thế giới số đang len lỏi vào từng góc nhỏ của tuổi thơ, trở thành người bạn đồng hành quen thuộc của nhiều em trong đời sống hằng ngày.

Em Trần Duy Anh, học sinh Trường Tiểu học và THCS Nguyễn Khuyến (phường Thành Nhất) cho biết, internet giúp em tiếp cận nhiều kiến thức về khoa học, lịch sử và khám phá những điều mới mẻ ngoài trang sách.

Học sinh khai thác các nguồn học liệu trực tuyến.

Là người trực tiếp triển khai dự án “Trường học an toàn, tư duy số - Kiến tạo tương lai xanh”, hỗ trợ học sinh tiếp cận công nghệ số một cách bổ ích, cô Nguyễn Thị Hải, giáo viên Trường Tiểu học Ngô Quyền (phường Buôn Ma Thuột) cho rằng, không nhất thiết ngăn cấm trẻ sử dụng công nghệ, điều cần làm là hướng dẫn để trẻ sử dụng đúng cách. Nếu được hướng dẫn phù hợp, trẻ có thể khai thác internet như một công cụ hỗ trợ học tập, phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng số. “Tôi luôn hướng tới việc giúp học sinh nhận biết những lợi ích cũng như nguy cơ của môi trường mạng, biết lựa chọn nội dung phù hợp, sử dụng công nghệ phục vụ học tập và giải trí lành mạnh. Điều quan trọng nhất là hình thành cho các em tư duy số an toàn ngay từ nhỏ”, cô Hải chia sẻ.

Nhận diện nguy cơ

Song hành với những cơ hội mà công nghệ mang lại là không ít rủi ro đối với trẻ em. Độ tuổi tiếp cận các thiết bị điện tử và mạng xã hội ngày càng trẻ hóa, trong khi thời gian sử dụng internet của nhiều em liên tục gia tăng. Theo Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, độ tuổi trung bình trẻ em Việt Nam bắt đầu sử dụng điện thoại di động và các thiết bị truy cập internet sớm hơn khoảng 4 năm so với mức trung bình toàn cầu.

Bác sĩ Nguyễn Nhật Hoàng, giảng viên Khoa Y Dược, Trường Đại học Tây Nguyên cho biết, việc lạm dụng thiết bị điện tử có thể ảnh hưởng đến thị lực, rối loạn giấc ngủ, khả năng tập trung, phát triển ngôn ngữ, cảm xúc và kỹ năng giao tiếp của trẻ. Bên cạnh đó, tình trạng ít vận động kéo dài cũng làm tăng nguy cơ béo phì, rối loạn tư thế cột sống và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất.

Đáng lo ngại hơn là các nguy cơ trên không gian mạng như bạo lực mạng, bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, đánh cắp thông tin cá nhân hay các hành vi xâm hại trẻ em. Những tác động này có thể để lại hậu quả lâu dài đối với tâm lý và quá trình phát triển của trẻ.

Hoạt động trải nghiệm thực tế giúp trẻ em có thêm các kỹ năng sống.

Theo Sở Y tế, trong bối cảnh trẻ em tiếp cận internet ngày càng sớm nhưng kỹ năng tự bảo vệ còn hạn chế, hành lang pháp lý vẫn còn những khoảng trống nhất định, sự đồng hành của gia đình và nhà trường giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giúp trẻ nhận diện rủi ro và sử dụng môi trường mạng an toàn.

Từ thực tế nuôi dạy con, chị Nguyễn Thị Lan, phụ huynh có con đang học tiểu học tại phường Ea Kao cho rằng: “Không thể cấm hoàn toàn vì các con cần internet để học tập và tìm kiếm thông tin. Điều quan trọng là cha mẹ phải đồng hành, hướng dẫn con lựa chọn nội dung phù hợp và hình thành thói quen sử dụng mạng an toàn”.

Anh Phương