Ranh giới giữa một giao dịch dân sự và một vụ án hình sự đôi khi chỉ được tính bằng mức lãi suất vượt quá giới hạn pháp luật cho phép.

Mới đây, TAND tỉnh tổ chức phiên tòa sơ thẩm hình sự xét xử các bị cáo: Võ Thị Hằng Lại (SN 1993, trú xã Ô Loan), Phạm Văn Vinh (SN 1968, trú phường Tuy Hòa), Nguyễn Thị Nhiễu Đang (SN 1981, trú phường Đông Hòa) cùng về tội “cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”. Đứng trước bục khai báo để trả lời những câu hỏi của Hội đồng xét xử, cả ba bị cáo bật khóc và phân trần rằng bản thân... không biết việc mình làm là vi phạm pháp luật.

Các bị cáo Võ Thị Hằng Lại, Nguyễn Thị Nhiễu Đang, Phạm Văn Vinh (từ trái qua) tại phiên tòa sơ thẩm. Ảnh: H. Duy

Theo cáo trạng, khoảng tháng 4/2020, bà Nguyễn Thị Ngọc Phượng (SN 1989, trú phường Hòa Hiệp) quen biết Võ Thị Hằng Lại thông qua hoạt động môi giới mua bán bất động sản. Từ tháng 3/2021 đến tháng 8/2022, Lại thực hiện 59 lần cho Phượng vay tổng số tiền hơn 27,7 tỷ đồng, với lãi suất từ 121,67% đến 547,5%/năm, thu lợi bất chính gần 7,9 tỷ đồng.

Cuối năm 2021, Phượng quen biết Phạm Văn Vinh trong quá trình thực hiện thủ tục liên quan đến đất đai, rồi nhiều lần mượn tiền để đầu tư giao dịch bất động sản. Trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 8/2022, Vinh cho Phượng vay 17 khoản với tổng số tiền 11,6 tỷ đồng, lãi suất từ 121,67% đến 182,5%/năm, thu lợi bất chính hơn 1,06 tỷ đồng.

Nguyễn Thị Nhiễu Đang cũng quen biết với Phượng thông qua việc kinh doanh bất động sản vào năm 2021. Từ tháng 4 đến tháng 7/2022, Đang đã cho Phượng vay 51 lần với số tiền hơn 7,95 tỷ đồng, lãi suất từ 102,66% đến 182,5%/năm, thu lợi bất chính hơn 962 triệu đồng.

Điểm đáng chú ý, cả ba bị cáo không hề quen biết nhau nhưng đều cho bà Nguyễn Thị Ngọc Phượng vay tiền. Theo hồ sơ vụ án, bà Phượng hiện đang chấp hành bản án 18 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong một vụ án khác. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử xác định đây là hai hành vi phạm tội độc lập, việc người vay phạm tội không làm thay đổi trách nhiệm hình sự của những người cho vay lãi nặng.

Tại phiên tòa, các bị cáo thành khẩn khai báo, thừa nhận hành vi như cáo trạng mà Viện KSND tỉnh đã truy tố. 

Thẩm phán Y Phi Kbuôr, chủ tọa phiên tòa cho biết, pháp luật không cấm việc cho vay tài sản trong giao dịch dân sự. Việc vay, mượn tiền là quan hệ dân sự hợp pháp nếu thực hiện đúng quy định. Tuy nhiên, khi người cho vay thỏa thuận mức lãi suất vượt quá giới hạn pháp luật cho phép và thu lợi bất chính thì đã đủ yếu tố cấu thành tội "cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự".

Hội đồng xét xử cũng cho rằng, cả ba bị cáo có trình độ học vấn 12/12 nên việc nói mình “không hiểu biết pháp luật” không phải là căn cứ để miễn trừ trách nhiệm hình sự. Các bị cáo đã nhiều lần thực hiện hành vi cho vay trong thời gian dài, với mức lãi suất có thời điểm lên tới 547,5%/năm, cao gấp nhiều lần mức lãi suất tối đa theo quy định của Bộ luật Dân sự; số tiền thu lợi bất chính lên tới hàng tỷ đồng đã thể hiện rõ tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, cần xử lý nghiêm để giáo dục, răn đe và phòng ngừa chung.

Sau khi xem xét toàn diện vụ án cùng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, Hội đồng xét xử tuyên phạt bị cáo Võ Thị Hằng Lại 1 năm 6 tháng tù, phạt bổ sung 50 triệu đồng; tuyên phạt bị cáo Phạm Văn Vinh 600 triệu đồng; tuyên phạt bị cáo Nguyễn Thị Nhiễu Đang 400 triệu đồng, cùng về tội “cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự”. Đồng thời tịch thu sung công quỹ Nhà nước toàn bộ số tiền thu lợi bất chính mà các bị cáo có được từ hành vi phạm tội.

Phiên tòa khép lại, các bị cáo lặng lẽ rời phòng xử sau những giọt nước mắt và lời phân trần muộn màng, nhưng bài học pháp lý từ vụ án vẫn còn nguyên giá trị. Mọi hành vi lợi dụng nhu cầu vay tiền để áp đặt mức lãi suất vượt quá giới hạn cho phép nhằm thu lợi bất chính đều phải đối mặt với trách nhiệm hình sự. Đây cũng là lời cảnh báo đối với những ai đang xem việc cho vay lãi cao là một cách kiếm lời, bởi cái giá phải nhận về không hề nhỏ…

Hà Duy