Với lợi thế gần dân, sát cơ sở, các xã, phường đang phát huy vai trò "lá chắn" đầu tiên trong bảo đảm an toàn thực phẩm thông qua tuyên truyền, kiểm tra, giám sát và hướng dẫn các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Bám địa bàn để kiểm soát nguy cơ

Buôn bán tạp hóa nhiều năm tại thôn Suối Biểu (xã Đức Bình), chị Ksor Hờ Lý thường xuyên được cán bộ xã và nhân viên Trạm Y tế xã hướng dẫn cách bảo quản thực phẩm, kiểm tra hạn sử dụng, lựa chọn nguồn hàng có xuất xứ rõ ràng. Nhờ đó, việc kinh doanh của gia đình chị luôn bảo đảm các yêu cầu về an toàn thực phẩm (ATTP.)

Theo bà Nguyễn Thị Điềm, Giám đốc Trạm Y tế xã Đức Bình, địa phương hiện quản lý 173 cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; từ đầu năm đến nay đã kiểm tra 110 cơ sở theo kế hoạch, 100% cơ sở được kiểm tra đáp ứng các điều kiện theo quy định. Kết quả này không chỉ đến từ hoạt động kiểm tra mà còn từ việc duy trì tuyên truyền, hướng dẫn để các hộ kinh doanh nâng cao ý thức chấp hành quy định về ATTP.

Việc kiểm soát chặt chẽ các điều kiện vệ sinh tại bếp ăn tập thể là yếu tố quan trọng phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Ảnh: Bằng Giang

Ông Nguyễn Thanh Hoài, Phó Chủ tịch UBND xã Đức Bình cho biết, địa phương luôn coi phòng ngừa là giải pháp trọng tâm. Bên cạnh công tác tuyên truyền, xã duy trì phối hợp với ngành y tế, công an và lực lượng quản lý thị trường trong kiểm tra, xử lý vi phạm, góp phần hạn chế nguy cơ mất ATTP ngay từ cơ sở.

Thực tế tại xã Đức Bình cho thấy, khi chính quyền thường xuyên bám địa bàn, hướng dẫn và đồng hành với người dân, nhiều nguy cơ có thể được phát hiện, khắc phục trước khi trở thành vi phạm hoặc sự cố. Đây cũng là mục tiêu của quản lý nhà nước trong lĩnh vực ATTP.

Xây dựng ý thức từ mỗi cơ sở

Nếu như trước đây công tác quản lý chủ yếu tập trung vào kiểm tra và xử lý vi phạm thì hiện nay nhiều địa phương đang chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, nâng cao nhận thức và xây dựng ý thức tự giác của người sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Tại xã Ô Loan, nơi phát triển du lịch cộng đồng gắn với danh thắng Hòn Yến, bảo đảm ATTP được xác định là một trong những điều kiện để xây dựng hình ảnh điểm đến an toàn. Thời gian qua, UBND xã thường xuyên tổ chức tập huấn cho các hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống và người dân làm du lịch về kiến thức ATTP, kỹ thuật chế biến, lựa chọn nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng và kỹ năng phục vụ du khách. Bà Đặng Thị Nhị (thôn Nhơn Hội) chia sẻ, các lớp tập huấn không chỉ giúp người dân nâng cao kiến thức, kỹ năng nghề mà còn nâng cao ý thức trong việc giữ gìn uy tín của địa phương thông qua chất lượng dịch vụ và ATTP.

Song song với tuyên truyền, UBND xã duy trì kiểm tra đột xuất các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, vận động các hộ ký cam kết chấp hành quy định về ATTP và sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc rõ ràng.

Ông Nguyễn Văn Danh, Phó Chủ tịch UBND xã Ô Loan cho biết, thực hiện Kế hoạch hành động năm 2026, xã tập trung kiểm soát ATTP theo chuỗi, tăng cường tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh, mạng xã hội và tại khu dân cư; đồng thời phối hợp kiểm tra, hậu kiểm các cơ sở sản xuất, kinh doanh, khuyến khích người dân tham gia giám sát, phản ánh các hành vi vi phạm. Đối với Ô Loan, xây dựng văn hóa sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn tạo niềm tin cho du khách, nâng cao giá trị sản phẩm địa phương và phát triển du lịch bền vững.

Từ thực tiễn trên có thể thấy, công tác bảo đảm ATTP sẽ khó đạt hiệu quả nếu chỉ dựa vào hoạt động kiểm tra của cơ quan chức năng. Khi người dân, hộ kinh doanh chủ động thực hiện đúng quy định và tham gia giám sát, chính quyền cơ sở sẽ có thêm "tai mắt" để phát hiện sớm nguy cơ, hình thành cơ chế quản lý dựa trên sự đồng hành thay vì chỉ xử lý vi phạm.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn, chủ động phòng ngừa ngay từ cơ sở là giải pháp có ý nghĩa căn cơ và lâu dài trong bảo đảm ATTP. Vì vậy, các sở, ngành và địa phương cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý chất lượng theo chuỗi giá trị; thực hiện hiệu quả phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của chính quyền cấp cơ sở; tăng cường hậu kiểm đối với các cơ sở có nguy cơ cao, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Đồng thời đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường đối với nông, lâm, thủy sản an toàn, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Phạm Thùy