Không dừng lại ở vị thế của một loại trái cây đặc sản ăn tươi hay sản phẩm chế biến thô, sầu riêng Đắk Lắk đang bước vào một hành trình chuyển mình mới thông qua ngôn ngữ của ẩm thực đương đại.

Bằng việc kết hợp tinh tế cùng nguyên liệu đa dạng từ hải sản, thịt tươi đến các loại thảo mộc, 102 món ăn độc đáo chế biến, kết hợp từ sầu riêng đã mở ra một tư duy mới về chế biến nông sản chủ lực thành tinh hoa ẩm thực địa phương.

Nâng tầm thưởng thức sầu riêng

Cuộc thi ẩm thực và hướng đến xác lập Kỷ lục Việt Nam “102 món ăn đặc sắc chế biến từ sầu riêng Đắk Lắk 2026” mang đến một góc nhìn mới về tính đa năng của “vua trái cây”.

Bếp trưởng Kongsawat Surasak (Thái Lan) giới thiệu món ăn chế biến từ sầu riêng. Ảnh: Công Nam

Nhìn nhận ở góc độ sáng tạo, sầu riêng sở hữu cấu trúc thịt mịn, độ béo ngậy đặc trưng, vị ngọt đượm, nếu biết cân bằng cấu trúc độ ẩm và nhiệt độ, đây sẽ là nguyên liệu nền cho cả món mặn lẫn món ngọt.

Tại talkshow giới thiệu nghệ thuật ẩm thực sầu riêng trong khuôn khổ hoạt động truyền thông Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026, bếp trưởng, chuyên gia ẩm thực Lee Chan Hong (Malaysia) chia sẻ: Mọi người thường mặc định sầu riêng chỉ phù hợp làm món tráng miệng vì tính ngọt vốn có.

Nhưng nếu nhìn nhận dưới góc độ đầu bếp chuyên nghiệp, sầu riêng là một nguyên liệu cực kỳ đa năng. Món sa-lát sầu riêng hay nước sốt sầu riêng cay mặn nhẹ có thể thay thế đường nhân tạo nhờ vị ngọt béo tự nhiên, giúp món ăn vừa tròn vị vừa tốt cho sức khỏe. Sầu riêng có thể trở thành nguyên liệu chính cho các món ăn nóng, từ lẩu, món nướng cho đến các loại sốt thịt cao cấp.

Sự thay đổi tư duy này không chỉ mở ra cánh cửa sáng tạo cho đội ngũ đầu bếp mà còn nâng tầm thưởng thức sầu riêng thành một trải nghiệm ẩm thực phong phú. Nhà sáng tạo nội dung Nguyễn Thanh Huy (phường Buôn Ma Thuột) cho rằng, ở góc độ marketing, câu chuyện ẩm thực sầu riêng có thể trở thành một nguồn nội dung chiến lược dài hạn, khai thác được nhiều góc nhìn, nhiều cách kể chuyện, giúp thương hiệu nông sản địa phương chạm đến cảm xúc của du khách thông qua những trải nghiệm độc đáo, với nhiều lớp giá trị khác nhau - từ văn hóa, ẩm thực, đến bản sắc vùng miền…

Định hình giá trị

Bước khởi đầu trong chặng đường định hình giá trị mới cho sầu riêng Đắk Lắk được thể hiện rõ nét qua danh mục 102 món ăn kết hợp đầy sáng tạo. Bộ sưu tập ẩm thực này được ví như một cuộc dạo chơi nghệ thuật, là không gian để các đầu bếp kết hợp nhuần nhuyễn giữa bản sắc Việt Nam và phong cách fusion food (sự kết hợp từ nhiều nền ẩm thực khác nhau).

Được chia thành 6 nhóm chuyên biệt, với 24 món khai vị và fusion finger food; 30 món chính và món mặn đương đại; 12 loại bánh ngọt, bánh nướng hiện đại; 14 món tráng miệng và chè truyền thống; 12 thức uống và đồ giải khát; 10 món chay, danh mục các món ăn thể hiện sự phong phú, đa dạng, đồng thời khẳng định tiềm năng chế biến không giới hạn từ sầu riêng.

Các món ăn chế biến kết hợp từ sầu riêng. Ảnh: Công Nam

Điều đặc biệt ở khả năng biến tấu linh hoạt theo từng trạng thái và bộ phận của trái sầu riêng. Thay vì chỉ dùng cơm sầu riêng chín béo ngậy làm sốt hay kem, nhiều công thức đã táo bạo đưa sầu riêng non vào các món mặn như cá ngừ cuộn sầu riêng non lá lốt nướng, canh sườn nấu sầu riêng non hay nấm đùi gà kho quẹt sầu riêng non. Khi chưa chín, sầu riêng non có vị ngậy nhẹ và tính hút gia vị cao, đóng vai trò như một loại củ quả cao cấp giúp cân bằng độ đạm của thịt cá.

Trong khi đó, hạt sầu riêng, vốn thường bị bỏ đi lại được tận dụng ninh hầm cùng sườn heo, củ sen, sủi cảo hay sa kê kho tiêu xanh mang lại vị bùi dẻo thơm rất riêng. Với các món ăn fusion mặn nóng như vịt quay sốt sầu riêng mắc khén; cá tầm nướng riềng sả, sự xuất hiện của sầu riêng chín dưới dạng sốt nhuyễn đã tạo nên lớp kết dính sánh mịn, làm dịu vị cay nồng của gia vị và tôn lên độ ngọt tự nhiên của nguyên liệu sầu riêng.

Ở nhóm khai vị và món ăn nhẹ, sự tinh tế được thể hiện qua cách phối trộn; các sáng tạo mang tính quốc tế như canapé gan ngỗng mứt sầu riêng, hoành thánh nhân sầu riêng phô mai kéo sợi đã chứng minh tính tương thích cao của nguyên liệu địa phương với ẩm thực phương Tây.

Ở mảng thức uống, sự giao thoa giữa hai nông sản biểu tượng của Đắk Lắk là cà phê và sầu riêng đã tạo nên những ly espresso kem sầu riêng hay cà phê sầu riêng bơ sữa vừa đắng dịu vừa béo ngậy. Ngay cả trong thực đơn chay, sự hiện diện của sầu riêng hạt sen nấu cà ri hay lẩu nấm chay sầu riêng thảo mộc cũng đem lại sự cân bằng dinh dưỡng và thanh tao khác biệt.

Nói về định hướng chiến lược lâu dài của việc nâng tầm ẩm thực địa phương, ông Lê Hoàng Cơ, Tổng Giám đốc Công ty Du lịch Thương mại Đam San, Trưởng Ban tổ chức Lễ hội Ẩm thực sầu riêng nhấn mạnh: “Việc nghiên cứu, sáng tạo và chuẩn hóa 102 món ăn từ sầu riêng chính là nền tảng để hình thành nên các chuỗi nhà hàng ẩm thực chuyên đề sầu riêng không chỉ tại Đắk Lắk mà còn vươn ra nhiều tỉnh thành và quốc tế”.

Đồng quan điểm đó, Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng, ẩm thực luôn là một phần của bản sắc văn hóa; một món ăn ngon không chỉ mang lại trải nghiệm vị giác, mà còn kể câu chuyện về vùng đất, về con người và những giá trị phía sau sản phẩm. Sự hội tụ của chuyên gia ẩm thực, đầu bếp để sáng tạo nên những công thức chế biến mới từ sầu riêng là bước đi quan trọng nhằm gia tăng giá trị thương phẩm, kỳ vọng mở ra nhiều góc nhìn mới trong việc khai thác giá trị của sầu riêng.

Lan Anh