Tháng chín, những cánh đồng lúa ở phía Đông Đắk Lắk ngả màu vàng óng, cũng là lúc những cơn mưa đầu mùa trút xuống.

Các loại cá nước ngọt, trong đó có cá rô bắt đầu “chạy nước” để tìm thức ăn trên các cánh đồng, kênh mương ngập nước. Khi nguồn thủy sản ngoài tự nhiên dồi dào, thì nhiều người háo hức rủ nhau ra đồng khai thác.

Cá rô đồng mùa này béo tròn, căng bụng trứng, thịt mềm và thơm, có thể chế biến thành nhiều món ngon. Cá rô to cỡ 2 - 3 ngón tay, vào mùa nước nổi, nhờ nguồn thức ăn ngoài tự nhiên dồi dào nên con nào cũng mập tròn, ươm mỡ vàng tươi. Trời càng mưa, cá càng thích “lang thang” khắp các đồng ruộng, kênh rạch. Chỉ cần xách cần câu, mảnh lưới, hoặc chiếc lờ tre đặt ở ô ruộng ngập nước, sau vài tiếng đồng hồ là có ngay rổ cá rô để cải thiện bữa ăn cho gia đình.

Cá béo tròn, đem nướng chín vàng trên lửa than, chấm muối ớt là ăn “ngọt” miệng. Những buổi chiều mưa lành lạnh, con cá nướng còn nóng, thả vào tô nước mắm ớt tỏi, ăn với cơm mới nóng hổi, thêm đĩa rau lang luộc thì không gì sánh bằng.

Món cá rô đồng nướng.

Ngoài nướng, cá rô còn có thể chiên xù, kho tộ - là những món ăn “nhớ đời” của nhiều thế hệ sinh ra từ gốc rạ. Cá sau khi làm sạch, đem chiên, hoặc bỏ vào cái tô bằng sành ướp với một chút nước mắm ngon, đường, tiêu, chút nước màu dừa, một ít tóp mỡ hoặc dầu ăn, để khoảng nửa giờ cho thấm gia vị mới bắt đầu kho. Cá kho tộ thường dùng lửa liu riu. Khi cá đã mềm, thơm, nước cá sền sệt, rắc thêm một lần tiêu bột trước khi nhắc xuống bếp. Vị ngọt của cá, vị mặn của nước mắm, chút cay của ớt và tiêu hòa quyện, đánh thức vị giác bằng những hương vị rất đỗi thân thuộc.

Chưa hết, vài con cá rô đem luộc hoặc nướng, gỡ thịt nấu canh với rau cải, thêm lát gừng tươi cũng là món hấp dẫn trong những ngày mưa. Canh cải cá rô lạ ở chỗ ăn không còn vị hăng đắng của cải, cũng chẳng còn cái tanh của cá, chúng hòa vào nhau thành vị thơm ngọt, càng ăn càng thấy ngon, thấy ấm lòng. Cá rô vị hàn, tính âm; gừng tính dương; âm dương hài hòa, đúng theo cái triết lý ẩm thực phương Đông. Theo Đông y, món canh này tốt cho người khí huyết suy, cơ thể gầy yếu, ăn uống không tiêu, cảm lạnh, ho đàm…

Với nhiều người, cá rô đồng không chỉ là món ăn, mà đó còn là một phần ký ức về những mùa lúa chín, về những ngày theo bố mẹ ra đồng, về đôi chân lấm bùn đất và tiếng cá quẫy đành đạch trong rổ rá.

Cá rô đồng tháng chín, vào mùa lúa chín là món quà mà ruộng đồng dành tặng người dân quê sau những tháng ngày cày cấy. Thú vui bắt cá, tiếng cá quẫy giữa đồng, mùi cá nướng trên than hồng hay vị cá chiên giòn trong bữa cơm chiều... tất cả cứ thế ở lại trong ký ức.

Vỹ Trương