Chiếc ghe chở đầy rác chậm rãi cập bờ sau một ngày quần thảo trên vịnh Vũng Rô. Những bao tải, chai nhựa, túi nilon, thùng xốp… lần lượt được đưa xuống phân loại và chuyển đi xử lý.

Công việc ấy lặp lại ngày này qua ngày khác, suốt nhiều tháng. Người bỏ thời gian, công sức và cả tiền bạc cho công việc đó là anh Trần Thiện Toàn, 39 tuổi, ở tỉnh Khánh Hòa.

Kiên trì từ một lời hứa

Tháng 6/2025, trong chuyến tham quan, tìm hiểu mô hình thu gom rác trên vịnh Vân Phong nhân Ngày Môi trường thế giới, đoàn công tác của thị xã Đông Hòa, tỉnh Phú Yên (cũ), nay là xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk, biết đến công việc của anh Toàn. Thấy cách làm có thể áp dụng ở Vũng Rô, đoàn ngỏ lời mời anh về hỗ trợ địa phương.

Anh Toàn vốn đã quen với những chuyến ghe đầy rác ở vịnh Vân Phong, nơi anh cùng đội của mình duy trì việc thu gom rác từ năm 2016. Khi nhận lời mời của đoàn công tác, anh đưa theo 4 công nhân, tàu thuyền, máy móc và thiết bị từ Vân Phong ra Vũng Rô để bắt đầu công việc thu gom rác trên vịnh Vũng Rô. Lý do của anh rất đơn giản. “Tôi là dân biển. Tôi chứng kiến biển xanh nuôi sống biết bao thế hệ. Vậy mà những túi nilon, chai nhựa, bao bì thức ăn của con người ném xuống biển làm biển nghèo đi, mất dần sức sống. Cá nhân tôi luôn muốn góp sức mình, được chính quyền mời nên tôi nhận lời ngay”, anh Toàn chia sẻ.

Đội thuyền của anh Trần Thiện Toàn ra biển vớt rác.

Đến Vũng Rô, anh Toàn và những người cùng đội gần như bắt tay vào việc ngay. Sáng, họ dong thuyền ra các khu vực có nhiều rác. Chiều, rác được đưa vào bờ, chuyển đến điểm tập kết để phân loại rồi xử lý. Công việc tưởng đơn giản nhưng không nhẹ nhàng. Rác không nằm cố định một chỗ. Theo dòng nước, những túi nilon, chai nhựa, bao bì thức ăn trôi dạt, mắc vào lồng bè hoặc dồn thành từng mảng trên mặt nước. Có loại nổi lềnh bềnh, có loại chìm dưới nước, phải dùng thiết bị và sức người mới đưa được lên ghe.

Tại Vũng Rô có hàng trăm cơ sở nuôi trồng thủy hải sản với hàng nghìn lồng, bè. Mỗi ngày, lượng bao bì sử dụng để đựng thức ăn cho tôm, cá, ốc… phát sinh rất lớn. Một phần trong số đó trước đây bị vứt xuống biển, theo dòng nước trôi dạt khắp vịnh.

Công việc thu gom rác cứ thế lặp lại. Những chuyến ghe ra vào vịnh, những ngày phơi mình trên biển, những lần máy móc hư hỏng phải sửa chữa… trở thành chuyện quen thuộc với anh và những người đi cùng.

Niềm vui được “trả công” từ những đổi thay

Ông Nguyễn Văn Hai, một ngư dân ở Vũng Rô cho biết trước đây rác trên vịnh khá nhiều. Từ khi đội thuyền của anh Toàn đến thu gom, lượng rác giảm hẳn. Bản thân ông và nhiều ngư dân cũng thay đổi cách ứng xử, thay vì vứt trực tiếp xuống biển, họ gom lại đưa vào bờ hoặc mang lên thuyền của anh Toàn.

“Thấy anh Toàn và anh em trong đội làm không công, bà con ý thức hơn. Mỗi người đóng góp một ít kinh phí, chủ yếu để phụ tiền dầu máy. Không nhiều nhưng đó là tấm lòng của bà con”, ông Hai chia sẻ.

Mô hình thu gom rác ở Vân Phong cũng bắt đầu từ sự tự nguyện của anh. Khi thấy anh làm hiệu quả, người dân dần tham gia, góp sức để duy trì. Đến Vũng Rô, anh tiếp tục chọn cách làm ấy, bắt đầu bằng việc mình làm trước, rồi để sự thay đổi trên mặt vịnh thuyết phục người dân.

“Tôi làm tất cả việc này chỉ với một mục đích để ngư dân thay đổi thói quen sinh hoạt, không còn xả rác xuống biển. Niềm vui lớn nhất của tôi là khi người dân bắt đầu coi việc giữ biển sạch là chuyện của chính mình”, anh Toàn nói.

Anh Trần Thiện Toàn (thứ hai từ trái qua) cùng các tổ chức, cá nhân nhận Giải thưởng Môi trường tỉnh lần thứ I năm 2026.

Theo ông Nguyễn Thái Hòa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, mô hình thu gom rác thải trên vịnh Vũng Rô được địa phương thí điểm triển khai từ tháng 6/2025. Điều đáng ghi nhận là mô hình đã thu hút được sự tham gia của cá nhân có tâm huyết sẵn sàng cùng địa phương giải quyết vấn đề rác thải trên biển. Đây là minh chứng cho thấy khi phát huy được nguồn lực xã hội, sự chung tay của người dân và cộng đồng thì hiệu quả bảo vệ môi trường sẽ được nâng lên.

Minh Duyên