Ngày ngày chăm sóc những con vật bị thương, mất mẹ hoặc từng bị nuôi nhốt, những cán bộ, nhân viên Trạm cứu hộ động vật hoang dã giữa rừng khộp Buôn Đôn thường bắt đầu công việc từ lúc sáng sớm và tất bật gần như cả ngày.

Chăm bẵm những “đứa trẻ” đặc biệt

2 giờ sáng, tiếng khỉ con đánh thức anh Mai Thanh Nhân, nhân viên Trạm cứu hộ động vật hoang dã thuộc Phòng Cứu hộ động vật hoang dã (Trung tâm Bảo tồn voi, cứu hộ động vật và quản lý, bảo vệ rừng). Con vật chỉ có cân nặng khoảng 5 lạng, chưa cai sữa và vẫn chưa quen với việc thiếu hơi ấm của mẹ. Anh Nhân bật dậy, pha sữa rồi kiên nhẫn cho nó uống.

Đó là công việc quen thuộc của những người chăm sóc động vật hoang dã tại Trạm. Ban ngày, họ cắt từng miếng thịt cho những con vật bị thương; tìm kiến, mối làm thức ăn cho tê tê Java; theo dõi từng bước đi của những cá thể đang tập lại bản năng hoang dã. Đêm xuống, nếu một con non cất tiếng kêu, họ lại thức dậy.

Thống kê từ năm 2022 đến ngày 31/8/2026, Trạm đã tiếp nhận 453 cá thể động vật hoang dã; trong đó, 187 cá thể được chăm sóc, điều trị và đủ điều kiện tái thả về môi trường tự nhiên.

Các cá thể động vật hoang dã khi được cứu hộ về Trạm đều được thăm khám, kiểm tra sức khỏe và chăm sóc, điều trị. Ảnh: Thuận Tiếp

Mỗi cá thể được đưa về Trạm gắn với một "hoàn cảnh" khác nhau. Có con bị mắc bẫy, có con bị thương do săn bắt, nuôi nhốt; cũng có những cá thể được người dân tự nguyện giao nộp. Với những con non, việc cứu hộ càng đòi hỏi nhiều thời gian và sự kiên trì.

Bác sĩ thú y Nguyễn Văn Tú cho biết, Trạm được trang bị một số thiết bị phục vụ công tác thăm khám, điều trị như máy siêu âm, kính hiển vi, máy xét nghiệm máu, máy hấp tiệt trùng… Qua thăm khám, cán bộ thú y xác định tình trạng sức khỏe, xây dựng chế độ chăm sóc và điều trị phù hợp cho từng cá thể.

Tháng 5/2026, một con diều hoa Miến Điện được bàn giao cho Trạm sau khi bị mắc bẫy. Con vật bị mất một chân, không còn khả năng tự kiếm ăn như trong tự nhiên. Hằng ngày, nhân viên phải chuẩn bị thức ăn, cắt nhỏ rồi đưa đến tận nơi để nó có thể ăn. “Nhìn những con vật bị thương như vậy thấy thương lắm. Nhiều con trước đó còn khỏe mạnh nhưng chỉ vì mắc bẫy hoặc bị nuôi nhốt mà mất đi khả năng sống tự nhiên”, anh Nhân chia sẻ.

Không chỉ diều hoa, tại Trạm còn có những cá thể mang thương tích nặng hơn. Một con kỳ đà vân từng bị mắc bẫy khiến hai chân trước bị thương nghiêm trọng, sau đó phải cắt bỏ. Từ một loài vốn quen với việc tự tìm kiếm thức ăn, con vật giờ phải phụ thuộc vào sự chăm sóc của con người.

Những phần thịt gà, thịt bò hay nội tạng được nhân viên cắt thành từng miếng nhỏ, phù hợp với khả năng ăn của từng con. Với những cá thể còn non, công việc càng vất vả hơn. Con khỉ nhỏ chỉ khoảng 5 lạng, chưa cai sữa nên phải uống sữa 4-5 lần mỗi ngày. “Có khi 2-3 giờ sáng nó kêu thì mình cũng phải dậy. Chăm riết rồi quen, coi như chăm một đứa trẻ”, anh Nhân nói.

Ở một khu vực khác, tê tê Java lại cần một chế độ thức ăn riêng. Để bảo đảm nguồn thức ăn phù hợp, nhân viên phải vào rừng tìm kiến, mối mang về. Những công việc tưởng như nhỏ ấy lại góp phần quan trọng giúp các cá thể hồi phục.

Những cá thể khỉ nhỏ được các nhân viên trạm tận tình chăm sóc, bón sữa hằng ngày để bảo đảm sức khỏe.  Ảnh: Thuận Tiếp

Với 5 cán bộ, nhân viên, Trạm hiện chăm sóc khoảng 200 cá thể động vật hoang dã thuộc nhiều loài khác nhau. Mỗi loài có đặc điểm, chế độ ăn và cách chăm sóc riêng, đòi hỏi nhân viên phải theo dõi sát tình trạng sức khỏe và tập tính của từng cá thể. Công việc vì thế gần như diễn ra liên tục, từ chuẩn bị thức ăn, vệ sinh chuồng trại, điều trị đến theo dõi quá trình hồi phục.

Nhưng chăm sóc chỉ là một chặng. Mục tiêu cuối cùng là giúp các cá thể phục hồi bản năng, đủ điều kiện trở về môi trường tự nhiên.

Đưa động vật hoang dã trở về rừng

Sáng sớm một ngày giữa tháng 9, khi rừng khộp Buôn Đôn còn vương hơi sương, Trạm cứu hộ động vật hoang dã đã rộn ràng. Nhân viên tất bật chuẩn bị thức ăn, kiểm tra sức khỏe lần cuối rồi lần lượt đưa các cá thể động vật hoang dã vào lồng vận chuyển. Hôm ấy, 9 cá thể đã đủ điều kiện trở về với môi trường tự nhiên.

Những chiếc lồng được đưa lên xe. Cánh cửa đóng lại, đoàn xe bắt đầu hành trình đến Vườn quốc gia Chư Yang Sin, cách Trạm khoảng 100 km. Quãng đường không ngắn nhưng trên gương mặt những người làm công tác cứu hộ đều ánh lên niềm vui. Sau nhiều ngày, nhiều tháng chăm sóc, giờ đây họ đang đưa những con vật trở về nơi chúng vốn thuộc về.

Đến nơi, những cánh cửa lồng lần lượt được mở. Hai cá thể trăn gấm chậm rãi trườn xuống nền đất, len qua lớp lá khô. Những con khỉ đuôi dài, khỉ đuôi lợn và khỉ mặt đỏ thoáng ngập ngừng rồi nhanh chóng tìm đến những tán cây gần đó. Chỉ trong chốc lát, những con vật từng được con người chăm sóc mỗi ngày đã khuất dần giữa màu xanh của núi rừng.

Chuyên gia quốc tế cùng cán bộ Trung tâm Bảo tồn voi, cứu hộ động vật và quản lý bảo vệ rừng kiểm tra cá thể chim săn mồi bị thương nặng được tiếp nhận cứu hộ.  Ảnh: Thuận Tiếp

Các nhân viên cứu hộ đứng nhìn theo. Những chiếc lồng được thu lại, chuyến đi kết thúc. Với họ, đó cũng là lúc một chặng công việc hoàn thành: từ tiếp nhận, chữa trị, chăm sóc đến phục hồi bản năng, để những cá thể động vật hoang dã có thể tiếp tục cuộc sống giữa tự nhiên.

Ông Lê Quốc Dũng, Trưởng Phòng Cứu hộ động vật hoang dã (Trung tâm Bảo tồn voi, cứu hộ động vật và quản lý, bảo vệ rừng) cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, Trạm đã tiếp nhận 195 cá thể động vật hoang dã; trong đó, 86 cá thể sau khi được cứu hộ, chăm sóc đã được tái thả về tự nhiên.

Để một cá thể có thể trở về rừng là cả một quá trình chăm sóc và phục hồi. Sau khi tiếp nhận, từng cá thể được kiểm tra sức khỏe, điều trị và chăm sóc theo từng giai đoạn. Khi sức khỏe ổn định, nhân viên tiếp tục theo dõi khả năng vận động, tự kiếm ăn và phục hồi các tập tính tự nhiên. Chỉ khi đáp ứng đủ điều kiện, chúng mới được đưa trở lại môi trường rừng. “Không phải cứ khỏe mạnh là có thể thả ngay. Chúng tôi phải theo dõi xem con vật có tự kiếm ăn được không, có khả năng thích nghi với môi trường tự nhiên hay chưa. Đạt yêu cầu thì mới tiến hành tái thả”, ông Dũng cho biết.

Minh Thuận - Vạn Tiếp