Thể thao học đường không chỉ là nơi học sinh rèn luyện thể lực, mà ở nhiều nền thể thao phát triển còn được xem là một trong những nguồn quan trọng để phát hiện, tuyển chọn và phát triển tài năng.

Nhìn vào cách Nhật Bản, Hàn Quốc xây dựng lực lượng vận động viên (VĐV) thành tích cao đều có một điểm chung: bắt đầu từ thể thao học đường, được tổ chức bài bản.

Các em học sinh THCS tranh tài môn bóng rổ tại Hội khỏe Phù Đổng tỉnh Đắk Lắk lần thứ XVI. Ảnh minh họa: Đăng Triều

Nhật Bản là một trong những quốc gia châu Á có hệ thống thể thao trẻ phát triển mạnh. Hoạt động thể thao của học sinh được tổ chức thông qua trường học, các câu lạc bộ thể thao và hệ thống thể thao địa phương. Họ còn có mạng lưới các câu lạc bộ thể thao thiếu niên rất rộng, bên cạnh hệ thống thi đấu học sinh từ cấp địa phương đến toàn quốc.

Đáng chú ý, thể thao học đường không tồn tại tách biệt với hệ thống thể thao thành tích cao. Các VĐV có năng khiếu được phát hiện, tuyển chọn và tiếp tục phát triển qua các cấp trung học, đại học, câu lạc bộ và các tổ chức thể thao. Hiệp hội Thể thao Nhật Bản cũng triển khai các chương trình phát hiện, định hướng và nuôi dưỡng tài năng trẻ cho các môn Olympic.

Điều quan trọng hơn cả là cách Nhật Bản nhìn nhận việc phát triển VĐV trẻ. Không phải cứ phát hiện một học sinh có thành tích tốt là lập tức chuyên môn hóa, mà họ tạo thêm môi trường rộng hơn để học sinh được chơi thể thao, trải nghiệm và phát triển môn thể thao phù hợp với tố chất của các em.

Tương tự, Hàn Quốc cũng xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa thể thao học đường và thể thao thành tích cao. Các đội tuyển thể thao trường học, giải đấu dành cho học sinh - sinh viên và hệ thống đào tạo chuyên biệt tạo nguồn VĐV cho các cấp độ cao hơn. Song song với đó, những năm gần đây, Hàn Quốc cũng chú trọng nâng cao chuyên môn của đội ngũ HLV thể thao trường học, bảo đảm an toàn, đạo đức thể thao và quyền lợi của học sinh - VĐV.

Những thành công của thể thao Nhật Bản và Hàn Quốc trên đấu trường quốc tế vì thế không thể chỉ nhìn qua số huy chương của một kỳ ASIAD hay Olympic. Đằng sau thành tích ấy là cả một quá trình dài phát hiện, đào tạo và nâng cấp VĐV từ khi còn rất trẻ.

Tại Việt Nam, thể thao học đường thời gian qua đã được quan tâm nhiều hơn, nhưng vẫn còn khoảng cách khá lớn giữa phong trào học sinh với thể thao thành tích cao. Ở không ít nơi, môn giáo dục thể chất vẫn bị xem là hoạt động bổ trợ, là môn phụ, nên việc phát hiện năng khiếu chưa trở thành một nhiệm vụ thường xuyên và có hệ thống.

Cả nước có nguồn lực rất lớn: hàng triệu học sinh, nếu làm tốt công tác giáo dục thể chất, kịp thời phát hiện những VĐV có tố chất ở từng môn thì đó là một nguồn VĐV tiềm năng rất quý.

Song một học sinh có năng khiếu chỉ trở thành VĐV chuyên nghiệp khi tất cả đều tuân thủ một "quy trình", công thức phát triển chung: Từ trường học đến CLB, trung tâm năng khiếu, đội tuyển trẻ, đến trung tâm huấn luyện. Nếu những khâu này không kết nối chặt chẽ với nhau, nhiều tài năng có thể bị thui chột ngay từ những năm đầu.

Bởi vậy, phát triển thể thao học đường không nên chỉ được hiểu là xây thêm sân bãi hay tổ chức thêm các giải đấu. Quan trọng hơn là hình thành một hệ thống trong đó nhà trường phát hiện, các câu lạc bộ và trung tâm tiếp nhận, ngành thể thao đào tạo, cộng với khoa học thể thao hỗ trợ đến đội tuyển quốc gia sử dụng nguồn nhân lực.

Sau ASIAD 20, vấn đề đặt ra không chỉ là đánh giá kết quả chúng ta đoạt được bao nhiêu huy chương, hoàn thành chỉ tiêu hay chưa, mà là chúng ta có học hỏi được gì từ cách làm của các nền thể thao hàng đầu châu Á, để tạo ra thế hệ VĐV kế cận. Muốn vậy, chúng ta cần nhìn nhận lại, đánh giá lại đúng vai trò, tầm quan trọng của thể thao học đường. Phải xác định thể thao học đường chính là nền móng, là xuất phát điểm của một VĐV, để từ đó có chiến lược đúng đắn, tập trung đầu tư dài hạn và kết quả, thành tích thi đấu quốc tế trong 10 - 15 năm sau mới chính là đáp án cho bài toán này.

Thảo Nhi