Thời gian gần đây, Công an tỉnh Đắk Lắk thông tin liên tiếp những vụ việc tiêu cực liên quan đến thanh thiếu niên xảy ra trên địa bàn tỉnh. Đáng chú ý, chỉ trong tháng 9, toàn tỉnh xảy ra 21 vụ phạm tội và vi phạm pháp luật liên quan đến người chưa thành niên, tăng 13 vụ so với tháng 8/2026. Những con số trên đặt ra yêu cầu không chỉ xử lý vi phạm mà phải nhận diện sớm các nguy cơ để phòng ngừa hiệu quả.
Thực tế tại Đắk Lắk, nhiều mô hình tư vấn học đường, tuyên truyền pháp luật, giáo dục và cảm hóa thanh thiếu niên đang được triển khai mạnh mẽ. Tuy nhiên, tình trạng người chưa thành niên vi phạm pháp luật trên địa bàn tỉnh đang tiếp tục diễn biến phức tạp. Tại phường Ea Kao, lực lượng công an kịp thời ngăn chặn hai nhóm gồm 26 thanh thiếu niên, học sinh mang hung khí đi giải quyết mâu thuẫn. Tại xã Hòa Phú, công an xã này đang củng cố hồ sơ xử lý nhóm 13 thanh thiếu niên, học sinh mang nhiều loại hung khí nguy hiểm đi giải quyết mâu thuẫn, khiến một người phải nhập viện cấp cứu. Còn tại phường Tân An, Công an phường tiếp tục củng cố hồ sơ xử lý nhóm 8 đối tượng từ 15 - 19 tuổi liên quan đến các vụ đột nhập ô tô để trộm cắp tài sản.
Có vụ việc được phát hiện, ngăn chặn kịp thời, có vụ để lại thương tích, có vụ đang được xử lý. Liệu các biện pháp phòng ngừa hiện nay đã thực sự chạm tới những thời điểm trước khi hành vi vi phạm xảy ra hay chưa?
Một điểm chung của các vụ việc nêu trên là đều liên quan đến nhóm. Điều đó cho thấy nhóm bạn có thể tác động mạnh đến quá trình hình thành hành vi của thanh thiếu niên. Tác động ấy càng đáng lưu ý khi không gian mạng ngày càng trở thành một phần trong đời sống giao tiếp của thanh thiếu niên, học sinh. Vậy nên, vấn đề không chỉ là trẻ chơi với ai mà còn là nhóm bạn ấy đang chia sẻ những giá trị gì. Nếu nhóm có những chuẩn mực lệch lạc, các em càng dễ bị cuốn sâu vào hành vi tiêu cực. Vì thế, ở lứa tuổi này, sự đón nhận, thấu hiểu và dẫn dắt của người lớn có ý nghĩa đặc biệt.
Thực tế đó yêu cầu công tác phòng ngừa phải hướng đến việc tiếp cận thanh thiếu niên ngay khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Cách làm tại xã Phú Hòa 2 thời gian qua là một ví dụ. Công an xã tăng cường gặp gỡ, phân tích hành vi, lắng nghe tâm tư, những mâu thuẫn, khúc mắc của thanh thiếu niên có biểu hiện lệch chuẩn, có nguy cơ tụ tập đánh nhau hoặc vi phạm pháp luật. Đồng thời phối hợp với gia đình, nhà trường và các đoàn thể để nắm bắt những thay đổi về tâm lý, mối quan hệ, kịp thời phát hiện, uốn nắn những biểu hiện bất thường trong suy nghĩ và hành vi của thanh thiếu niên. Nhờ đó hạn chế được những vụ việc đáng tiếc xảy ra.
Hung khí cầm trên tay là kết quả của một quá trình lạc lối trong cách ứng xử với mâu thuẫn. Nhưng trước đó có thể các em đã trải qua khoảng thời gian dài thiếu sự quan tâm, định hướng. Hoặc là những thiếu hụt trong kỹ năng ứng xử với một vấn đề mà các em chưa đủ khả năng để giải quyết. Không phải mọi bất thường đều dẫn đến hành vi vi phạm, nhưng mỗi biểu hiện đáng để người lớn quan tâm, tìm hiểu trước khi nó trở thành một vụ việc. Gia đình vì thế giữ vai trò đặc biệt trong việc nhận diện những thay đổi của con. Cách phụ huynh ứng xử trước các vấn đề của trẻ quyết định liệu cha mẹ có thực sự hiện diện trong thế giới của con hay không. Phụ huynh không chỉ cần biết con đi đâu, chơi với ai mà còn cần biết con đang gặp chuyện gì, đang chịu tác động bởi những mối quan hệ nào và có điều gì khiến các em không muốn chia sẻ. Một đứa trẻ được cha mẹ lắng nghe sẽ có nơi để tìm đến trước khi tìm kiếm sự đồng thuận từ một nhóm bạn hoặc giải quyết mâu thuẫn bằng cách cực đoan.
Bên cạnh đó, những thay đổi về hành vi, quan hệ bạn bè, cách ứng xử và những mâu thuẫn giữa học sinh với nhau nếu được nhà trường phát hiện sớm sẽ tạo ra cơ hội can thiệp trước khi sự việc đi xa. Những mô hình tư vấn học đường, phối hợp giữa nhà trường với gia đình và lực lượng chức năng cần trở thành một kênh để học sinh có thể tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp vấn đề.
Với cơ quan chức năng, xử lý nghiêm hành vi vi phạm là yêu cầu cần thiết. Nhưng phòng ngừa còn nằm ở việc chủ động nắm bắt những trường hợp có nguy cơ, phối hợp với gia đình và nhà trường để tháo gỡ mâu thuẫn từ sớm.
Không phải mọi nguy cơ đều có thể nhìn thấy. Không phải mọi trường hợp được quan tâm đúng lúc đều chắc chắn tránh được vi phạm. Nhưng thời điểm tốt nhất để ngăn một vụ việc trước khi nó xảy ra đã bị bỏ qua nếu các dấu hiệu không được nhận diện, can thiệp sớm.
Khải An
