Tám thập kỷ sau Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ Nhất năm 1946, tư tưởng “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” vẫn vẹn nguyên giá trị, tiếp tục định hướng sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Tại tỉnh Đắk Lắk, tinh thần ấy được cụ thể hóa bằng yêu cầu xây dựng hệ giá trị văn hóa, con người giàu bản sắc, nhân văn, bản lĩnh.

Một tư tưởng đi cùng thời gian

Ngày 24/11/1946, tại Nhà hát Lớn Hà Nội, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất đã diễn ra trong bối cảnh vận mệnh dân tộc đứng trước muôn vàn thử thách hiểm nghèo. Giữa thời khắc cam go ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định một chân lý mang tầm vóc thời đại: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”.

Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Lân giao lưu, hướng dẫn học sinh Trường THPT Chu Văn An trải nghiệm đánh cồng chiêng. Ảnh: Anh Quỳnh

Trong diễn văn khai mạc, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu nhiệm vụ của văn hóa mới là phải lấy hạnh phúc của đồng bào, sự nghiệp đấu tranh của dân tộc làm nội dung phản ánh, đồng thời phải tiếp thu những kinh nghiệm của văn hóa xưa và nay để xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam với ba tính chất: Dân tộc, khoa học, đại chúng. Người nêu rõ vị trí, ảnh hưởng của văn hóa nghệ thuật trong việc giáo dục thế hệ trẻ, xây dựng con người Việt Nam yêu nước, độc lập, tự cường, tự chủ.

Lời căn dặn của Bác năm 1946 đã trở thành kim chỉ nam xuyên suốt tiến trình cách mạng Việt Nam.

Sự tiếp nối dòng chảy lý luận từ Hội nghị Văn hóa toàn quốc năm 1946 đến các quan điểm chỉ đạo của Đảng, đặc biệt là tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và con người Việt Nam, đã khẳng định nhất quán, định vị văn hóa ở “vị trí dẫn đường”, là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh, kết tinh trí tuệ Việt Nam và là động lực dẫn dắt sự phát triển dân tộc, độc lập, tự chủ, tự cường.

Soi chiếu vào thực tiễn Đắk Lắk hôm nay, tinh thần ấy được Tỉnh ủy cụ thể hóa sâu sắc thông qua Chương trình hành động số 14-CTr/TU ban hành ngày 22/4/2026. Tỉnh xác định mục tiêu xây dựng và phát huy toàn diện hệ giá trị văn hóa, con người Đắk Lắk thấm nhuần tinh thần nhân văn, đoàn kết, bản lĩnh và khát vọng vươn lên, tạo nền tảng vững chắc trong bối cảnh địa phương đang vận hành mô hình chính quyền hai cấp và mở rộng không gian văn hóa đặc trưng kết nối giữa đại ngàn Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung Bộ.

Từ góc nhìn của người làm công tác sáng tạo và quản lý, nhà văn Niê Thanh Mai, Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh khẳng định, luận điểm “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi” từ năm 1946 đến nay vẫn là ngọn đuốc soi rọi sứ mệnh của văn nghệ sĩ. Văn nghệ sĩ chính là những chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, là “thư ký của thời đại” phản ánh chân thực nhịp sống, tâm tư của nhân dân, đồng thời không ngừng đổi mới tư duy, cách tiếp cận để đưa cái hay, cái đẹp của văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội. Xây dựng con người giàu bản sắc cũng chính là xây dựng nền tảng gốc rễ để mọi quyết sách kinh tế - xã hội phát triển vững bền mà không đánh đổi các giá trị nhân văn cốt lõi.

Nuôi dưỡng nhân cách từ mạch nguồn văn hóa

Nền tảng gốc rễ ấy phải được vun đắp từ đời sống thực tế bởi nhân cách và hệ giá trị con người không thể hình thành trên những khái niệm trừu tượng mà cần được dung dưỡng từng ngày qua sự kết nối tự nhiên, bền bỉ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng xã hội. Nếu gia đình là cái nôi gìn giữ nền nếp và bồi đắp lòng tự trọng, nhà trường không chỉ truyền thụ tri thức mà còn dạy cách làm người, bồi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp thì buôn làng và cộng đồng chính là môi trường bao bọc, rèn giũa ý thức trách nhiệm cùng tinh thần tương trợ, đoàn kết. Khi những mạch nguồn văn hóa truyền thống được thẩm thấu và trao truyền một cách tự nhiên qua nếp sống thường nhật, thế hệ trẻ sẽ tự hình thành tình yêu quê hương sâu sắc, khơi dậy lòng tự hào nguồn cội và tạo dựng bản lĩnh vững vàng trong dòng chảy hội nhập hôm nay.

Biểu diễn văn nghệ phục vụ du khách tại Bảo tàng Đắk Lắk. Ảnh: Anh Quỳnh

Mối liên kết bền chặt ấy đang hiển hiện sinh động qua các mô hình giáo dục trải nghiệm di sản văn hóa trên khắp địa bàn tỉnh. Là người nặng lòng với văn hóa dân gian Tây Nguyên, trực tiếp truyền dạy nhiều lớp đánh chiêng, chỉnh chiêng, Nghệ sĩ Ưu tú Vũ Lân cho rằng, để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống, trước hết giới trẻ phải yêu, phải hiểu di sản rồi từ tình yêu và sự thấu hiểu ấy mới mạnh dạn sáng tạo đúng với đòi hỏi của đời sống đương đại. Việc đưa di sản vào trường học hay các chương trình trải nghiệm tương tác tại Bảo tàng Đắk Lắk, nơi công chúng không chỉ “xem” mà được “sống cùng” hiện vật đã giúp thế hệ trẻ tiếp nhận văn hóa theo phương châm "mưa dầm thấm lâu", biến di sản thành mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn một cách tự nhiên và bền bỉ nhất.

Từ những sự kết nối ấy, thế hệ trẻ hôm nay đang tiếp nhận các giá trị văn hóa truyền thống bằng tư duy cởi mở và đầy trách nhiệm. Bạn Trần Quang Anh (phường Buôn Ma Thuột) chia sẻ, từ những không gian giáo dục và trải nghiệm giàu tính mở ấy, mạch nguồn truyền thống đã chạm đến nhận thức của thế hệ trẻ không phải bằng những bài học giáo điều, mà bằng sự rung cảm và ý thức tự thân về nhân cách sống; qua đó, giúp thế hệ trẻ định hình rõ hơn lý tưởng và trách nhiệm công dân đối với quê hương.

Lan Anh - Như Quỳnh