Từ ngày 1/7/2026, nhiều hành vi vi phạm trên mạng xã hội như cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân, thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội, làm khó khăn hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ; xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xúc phạm tôn giáo, phân biệt đối xử về giới hoặc chủng tộc; tiết lộ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư cá nhân... sẽ bị xử phạt tới 50 triệu đồng.

Đó là nội dung đáng chú ý của quy định xử phạt đối với hành vi vi phạm về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội thuộc Nghị định số 174/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin (Nghị định 174) vừa được Chính phủ ban hành.

So với quy định hiện hành, Nghị định 174 cho thấy mức xử phạt mới tăng mạnh. Chẳng hạn, đối với hành vi xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức hoặc danh dự, nhân phẩm cá nhân trên môi trường mạng, Nghị định 174 quy định mức xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng; trong khi các hành vi này theo quy định cũ thường bị xử phạt ở mức phổ biến từ 5 - 10 triệu đồng.

Việc nâng mức xử phạt không đơn thuần là bước ngoặt pháp lý, cụ thể hóa các chế tài xử phạt, mà còn mang tính răn đe, cảnh tỉnh đối với người vi phạm; cho thấy quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc làm sạch không gian mạng, nơi đang tồn tại không ít nội dung độc hại, thông tin thất thiệt với các chiêu trò câu view, câu tương tác bất chấp hậu quả.

Hướng dẫn người dân phường Tuy Hòa sử dụng mạng xã hội an toàn, đúng quy định. Ảnh: Việt An

Thực tế cho thấy, không gian mạng không còn là công cụ giao tiếp đơn thuần, mà đã trở thành một môi trường thông tin toàn diện, nơi mỗi cá nhân vừa là người tiếp nhận vừa có thể trở thành một “kênh phát tin”. Tuy nhiên, quyền tiếp cận và lan truyền thông tin luôn đi kèm với trách nhiệm.

Sở dĩ lâu nay có không ít người vẫn “cố tình” đăng fake news là do chế tài xử phạt chưa đủ mạnh để khiến họ phải e sợ. Vậy nên, Nghị định 174 buộc mỗi cá nhân phải cẩn trọng, cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đăng tải bài viết hay chỉ đơn giản là chia sẻ, bình luận. Đây được xem là lớp rào chắn pháp lý với kỳ vọng ngăn chặn kịp thời những hành vi dẫu vô tình hay cố ý lan truyền thông tin xấu độc trong cộng đồng.

Tự do ngôn luận là quyền cơ bản của con người và là nền tảng của một xã hội dân chủ, văn minh. Song, tự do ngôn luận không đồng nghĩa với tự do bịa đặt, tự do xúc phạm người khác hay tự do lan truyền những thông tin sai lệch gây bất ổn xã hội. Và mục đích cốt lõi của quy định mới này không phải là thu tiền phạt, mà là định hình lại văn hóa ứng xử trên không gian mạng.

Chính vì vậy, mỗi người khi tham gia mạng xã hội cần chủ động trang bị cho mình tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội. Hãy là người dùng thông thái bằng cách hình thành thói quen kiểm tra nguồn, đối chiếu nhiều kênh và đặt thông tin trong bối cảnh cụ thể. Trong môi trường số, khả năng mở rộng nguồn thông tin, so sánh và kiểm chứng sẽ giúp người dùng hình thành khả năng đánh giá toàn diện và khách quan hơn. Từ đó, những thông tin được chia sẻ sẽ chính xác, hữu ích, góp phần xây dựng một môi trường số lành mạnh.

Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cũng cần có hướng dẫn cụ thể về tiêu chí nhận diện những thuật ngữ nền tảng như thông tin sai sự thật, gây hoang mang trong nhân dân, xúc phạm uy tín cơ quan, tổ chức... bao gồm ranh giới ở đâu và bằng cách nào để người dân biết được ranh giới đó để không bị phạt oan do lỗi vô tình “trượt tay”.

Mạnh Thúy