Trong hệ thống di sản văn hóa phong phú của vùng đất Phú Yên xưa (nay thuộc phía Đông Đắk Lắk), sắc phong là loại hình di sản Hán Nôm đặc biệt quý giá. Tuy nhiên, trước sự tàn phá của thời gian và thiên tai, nhiều sắc phong đang đứng trước nguy cơ hư hỏng, đòi hỏi những giải pháp bảo tồn cấp thiết.

Khẩn trương tìm giải pháp cứu di sản

Mới đây, khi khảo sát Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia Lẫm Phú Lâm (phường Phú Yên), các chuyên gia của Văn phòng UNESCO Việt Nam đã trực tiếp xem xét hiện trạng các sắc phong đang được lưu giữ tại đây. Theo TS. Phạm Thị Thanh Hường, Trưởng Ban Văn hóa Văn phòng UNESCO Việt Nam, thiệt hại do trận lũ lịch sử cuối năm 2025 gây ra đối với các sắc phong đang cất giữ tại di tích là rất nghiêm trọng. “Chúng tôi nhận thấy Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia Lẫm Phú Lâm chịu ảnh hưởng nặng nề không chỉ ở hệ thống kiến trúc mà còn ở các tài liệu gốc có giá trị đặc biệt, nhất là các sắc phong. Đây là tình trạng rất cấp thiết, đòi hỏi phải can thiệp kịp thời để có thể khôi phục, bảo vệ. Văn phòng UNESCO Việt Nam sẽ phối hợp cùng các chuyên gia, cơ quan quản lý di sản và địa phương để nghiên cứu, tìm giải pháp khôi phục đối với các tài liệu gốc này”, bà Hường nói.

Sự quan tâm của Văn phòng UNESCO Việt Nam xuất phát từ thực trạng đáng lo ngại của nhiều sắc phong trên địa bàn phía Đông tỉnh Đắk Lắk. Riêng Lẫm Phú Lâm hiện còn lưu giữ 5 sắc phong cổ nhưng đều bị ảnh hưởng nặng nề sau trận lũ lịch sử cuối năm 2025.

Đoàn công tác của Văn phòng UNESCO Việt Nam xem xét, ghi nhận tình trạng các sắc phong tại Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia Lẫm Phú Lâm (phường Phú Yên) để tìm hướng hỗ trợ.

Ông Huỳnh Thắng - hậu duệ của cụ Huỳnh Đức Chiếu (người lập làng tại vùng đất Phú Lâm nay thuộc phường Phú Yên, đang được thờ tự tại di tích) hiện trông coi Lẫm Phú Lâm cho biết: “Nước lũ dâng cao, lẫm bị ngập sâu gần tới mái nên các sắc phong ngâm nước mấy ngày. Bây giờ sắc phong không gỡ ra được. Địa phương cũng đã mời chuyên gia ở bảo tàng hỗ trợ nhưng không ai dám mở ra. Bây giờ 5 sắc phong này vẫn còn nguyên hiện trạng cuốn lại”.

Không riêng Lẫm Phú Lâm, tại Lăng Ông Đông Tác (phường Phú Yên) cũng xảy ra tình trạng tương tự. 3 sắc phong phong cho thần Nam Hải, Thủy Long Thần Nữ và Thành hoàng làng Đông Tác sau nhiều năm được cất giữ trong hộp gỗ đã bị mối mọt tấn công. Một sắc phong đã hư hỏng hoàn toàn, hai sắc phong còn lại hư hại một phần.

Theo UBND phường Phú Yên, địa phương đã tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng các di tích, di sản văn hóa theo tinh thần Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị và chương trình hành động của Chính phủ về văn hóa. Tuy nhiên, việc phục chế các sắc phong bị hư hỏng đang gặp nhiều khó khăn do thiếu chuyên môn và nguồn lực. “Đối với việc khôi phục các sắc phong, địa phương đã làm việc với Sở VH-TT&DL và mới đây là Đoàn công tác của Văn phòng UNESCO Việt Nam. Phường rất mong các cơ quan chuyên môn sẽ có những giải pháp hữu hiệu khôi phục lại các sắc phong này”, ông Lê Ngọc Thái, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Phú Yên cho hay.

Kho tư liệu quý của vùng đất hơn 400 năm tuổi

Theo kết quả nghiên cứu, trên địa bàn Phú Yên trước đây hiện còn lưu giữ hơn 200 sắc phong tại các đình, đền, miếu và nhà thờ dòng họ. Đây là một trong những hệ thống tư liệu Hán Nôm có giá trị còn tồn tại ở địa phương.

Sắc phong cổ nhất được xác định có niên đại năm 1596, dưới thời vua Lê Thế Tông, niên hiệu Quang Hưng thứ 19, phong cho Lương Văn Chánh chức Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân cai quản quân vụ bốn vệ Thần Vũ, tước Phù Nghĩa hầu. Hiện đạo sắc này đang được lưu giữ tại Đền thờ Lương Văn Chánh, xã Phú Hòa 1. Trong khi đó, sắc phong muộn nhất được ban dưới thời vua Bảo Đại năm thứ 20 (1945), phong cho Tiền hiền thôn Tân Mỹ, nay thuộc xã Sơn Thành.

Dưới triều Nguyễn, số lượng sắc phong được ban cấp rất lớn. Nhiều sắc thần tại các đình làng từ thời Tự Đức đến Khải Định vẫn còn được lưu giữ đến ngày nay. Không ít đạo sắc ghi nhận công lao của những người có công khai khẩn đất đai, lập làng, mở cõi hoặc có đóng góp lớn đối với đất nước, sau đó được nhân dân tôn thờ và phụng tự.

Ngày nay, giá trị của sắc phong không chỉ nằm ở ý nghĩa hành chính của một văn bản triều đình mà còn là nguồn sử liệu quan trọng giúp nghiên cứu lịch sử hình thành làng xã, quá trình biến đổi địa danh, đời sống tín ngưỡng và văn hóa cộng đồng qua nhiều thế kỷ. Bởi vậy, bảo tồn hệ thống sắc phong không chỉ là gìn giữ những tờ giấy cổ, mà còn là giữ lại những trang sử gốc của vùng đất, để các giá trị văn hóa tiếp tục được truyền lại cho các thế hệ mai sau.

Tuyết Hương