Mặc dù công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trên địa bàn tỉnh thời gian qua đã được các cấp, ngành quan tâm triển khai với nhiều giải pháp đồng bộ, song thực tế vẫn còn không ít bất cập và những khoảng trống trong công tác quản lý.

Phó Giám đốc Sở Y tế Huỳnh Lê Xuân Bích cho biết, thời gian qua, các sở, ngành và địa phương đã nỗ lực triển khai nhiều biện pháp nhằm kiểm soát an toàn thực phẩm (ATTP) và cơ bản đạt các chỉ tiêu đề ra. Tuy nhiên, đáng lo ngại là tình hình ngộ độc thực phẩm trên địa bàn có chiều hướng gia tăng. Năm 2025, toàn tỉnh ghi nhận 7 vụ với 84 người mắc, trong đó 82 người phải nhập viện điều trị, không trường hợp tử vong. Riêng trong 3 tháng đầu năm 2026, tỉnh xảy ra 2 vụ với 92 người mắc, trong đó có một vụ liên quan thức ăn đường phố khiến tới 86 người nhập viện điều trị.

Một trong những nguyên nhân cốt lõi được chỉ ra là người sản xuất, kinh doanh, người tiêu dùng chưa thay đổi về nhận thức và hành vi. Tại nhiều vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vẫn duy trì thói quen sử dụng các loại thực phẩm tiềm ẩn độc tố tự nhiên như nấm rừng, quả dại, cà độc dược, ấu trùng ve sầu hay thịt cóc mà chưa nhận thức đầy đủ về nguy cơ.

Đoàn liên ngành kiểm tra việc bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm tại một cơ sở kinh doanh trên địa bàn tỉnh.

Ở góc độ quản lý cơ sở, qua ghi nhận thực tiễn tại phường Buôn Ma Thuột cho thấy, công tác quản lý nhà nước về ATTP là áp lực không nhỏ đối với chính quyền địa phương. Tính đến hết quý 1/2026, phường đang quản lý 1.807 cơ sở thực phẩm dưới 200 suất ăn, bao gồm 638 cơ sở có đăng ký kinh doanh, 594 cơ sở không đăng ký, 513 cơ sở thức ăn đường phố và 62 bếp ăn tập thể. Đây cũng là những “điểm mù” dễ phát sinh vi phạm nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Trong năm 2025 và quý 1/2026, phường Buôn Ma Thuột đã kiểm tra 660 cơ sở, xử phạt 39 cơ sở vi phạm với tổng số tiền hơn 145 triệu đồng. Công tác giám sát được tăng cường với 216 mẫu test nhanh tại các chợ và cơ sở kinh doanh, kết quả 100% mẫu đạt yêu cầu. Hoạt động truyền thông cũng được đẩy mạnh với 48 buổi tuyên truyền cho gần 3.000 lượt người, tập huấn cho hơn 460 hộ kinh doanh. Trên địa bàn không xảy ra vụ ngộ độc thực phẩm nào trong thời gian này.

Tuy nhiên, theo đại diện phường Buôn Ma Thuột, nếu công tác bảo đảm ATTP chỉ dựa vào sự “gồng gánh” của lực lượng cơ sở thì khó có thể duy trì bền vững. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhân lực quản lý nhà nước về y tế tại phường trở nên mỏng hơn, trong khi kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ.

Thực tiễn cũng cho thấy nhiều nút thắt trong lĩnh vực này vẫn chưa được tháo gỡ. Trước hết là khó khăn trong quản lý thức ăn đường phố, loại hình có tính linh động cao, thường hoạt động vào ban đêm hoặc sáng sớm, không có địa điểm cố định. Việc truy xuất nguồn gốc nguyên liệu gần như bất khả thi khi hàng hóa chủ yếu lấy từ các chợ nhỏ lẻ, không hóa đơn, chứng từ.

Bên cạnh đó, chế tài xử phạt đối với vi phạm ATTP, đặc biệt trong lĩnh vực thức ăn đường phố chưa đủ sức răn đe. Đáng ngại hơn, tâm lý ngon - nhanh - rẻ ở một bộ phận người tiêu dùng vô hình trung tiếp tay cho các hành vi vi phạm, tạo ra vòng luẩn quẩn “có cầu ắt có cung”.

Một bất cập đáng quan tâm khác là khoảng trống trong phân cấp quản lý. Liên quan vấn đề này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn đã chỉ rõ, trước đây, các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và bếp ăn tập thể do cấp huyện quản lý, nhưng khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, việc phối hợp giữa Sở Y tế và chính quyền cấp xã, phường chưa thực sự chặt chẽ. Trong khi Sở Y tế chủ yếu tập trung vào cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện ATTP, hoạt động hậu kiểm còn hạn chế, thì cấp xã, phường lại chưa được giao đầy đủ thẩm quyền quản lý. Điều này dẫn đến tình trạng một số cơ sở gần như “không có cơ quan quản lý”, tiềm ẩn nguy cơ mất ATTP.

Từ thực tiễn trên, nhiều giải pháp đã được đề xuất như quy hoạch các khu ẩm thực tập trung để quản lý thức ăn đường phố; tăng cường kiểm tra đột xuất vào giờ cao điểm; kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu từ các kho, xưởng; thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý ATTP, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc và tiếp nhận phản ánh vi phạm từ người dân...

Có thể thấy, bảo đảm ATTP không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế mà là vấn đề liên quan trực tiếp đến an sinh xã hội, trật tự an toàn xã hội và chất lượng cuộc sống của người dân. Để giải quyết tận gốc những bất cập hiện nay, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, từ hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý đến nâng cao nhận thức cộng đồng. Khi đó, công tác bảo đảm ATTP mới thực sự đi vào chiều sâu và bền vững.

Bằng Giang