"Sợi chỉ đỏ" giữ nếp buôn làng

Không phải là những văn bản hành chính khô khan, hương ước và quy ước trong các buôn làng còn là "sợi chỉ đỏ" kết nối quá khứ với hiện tại, là cầu nối đưa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước đi sâu vào đời sống, gìn giữ nền nếp buôn làng…

Ở buôn Akŏ Dhông (phường Buôn Ma Thuột), hương ước được xây dựng dựa trên nguyên tắc đề cao tính tự quản của cộng đồng dân cư. Theo thời gian, nó trở thành một nét đẹp vừa góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống, vừa cân bằng nhịp sống của buôn du lịch cộng đồng.

Hương ước của buôn đặt ra quy định rất rõ cho mọi việc trong buôn, từ việc bảo tồn cảnh quan và vệ sinh môi trường, gìn giữ những ngôi nhà dài truyền thống, không chặt phá cây cổ thụ, không vứt rác bừa bãi... đến quy định người dân phải tương trợ, giúp đỡ nhau trong cuộc sống từ ma chay, cưới hỏi để việc làm ăn, phát triển kinh tế. Bản hương ước của buôn đã trở thành "kim chỉ nam" cho nếp sống của người Êđê nơi đây, giúp đồng bào gìn giữ phát huy những nét đẹp văn hóa đặc sắc.

Amí Min (buôn Akŏ Dhông) giới thiệu những bộ trang phục truyền thống của đồng bào Êđê.

Trải qua gần 70 mùa rẫy, Amí Min đã chứng kiến bao sự đổi thay, những nốt thăng trầm của buôn làng. Amí Min bảo, qua bao năm tháng, dù ở thời điểm nào đi nữa người dân buôn Akŏ Dhông vẫn luôn tuân thủ những hương ước, quy ước đã đặt ra. Mỗi giai đoạn, người dân trong buôn sẽ bàn bạc, thống nhất để chắt lọc, chọn lựa cái tinh túy nhất để thực hiện, trao truyền và lưu giữ, nhất là bản sắc văn hóa của dân tộc.

Ngày nay, buôn Akŏ Dhông đã phát triển mạnh mẽ, người dân có cuộc sống khấm khá, ngoài những quy ước tốt đẹp từ thời cha ông được chắt lọc thì hương ước của buôn còn lồng ghép nhiều tiêu chí mới về xây dựng đời sống văn hóa, chỉnh trang đô thị và cả phát triển kinh tế...

Một góc buôn Akŏ Dhông.

Tại buôn Tring 1 và 2 (phường Buôn Hồ), hương ước như một lời cam kết danh dự của những người dân nơi đây. Những hủ tục lạc hậu, kết hôn cận huyết thống, tảo hôn, ép gả, mê tín dị đoan… đã được xóa bỏ. Thay vào đó, hương ước dần được điều chỉnh, đề cao tinh thần tương trợ, đoàn kết, nhất là khi có gia đình trong buôn gặp khó khăn, hoạn nạn. Hương ước của buôn còn đề cao sự học, yêu cầu người dân phải chăm lo làm ăn phát triển kinh tế, xây dựng đời sống văn hóa; giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo vệ cây xanh; đảm bảo an ninh trật tự, an toàn cháy nổ, phòng, chống dịch bệnh…

Những tập thể, cá nhân thực hiện tốt hương ước sẽ được biểu dương, khen thưởng; những hành vi, biểu hiện chưa tốt sẽ bị phê bình, nhắc nhở. Những điều này tưởng chừng hết sức bình thường nhưng ở các buôn làng lại trở thành “sức nặng” vô hình để bà con trong buôn tuân thủ nghiêm túc những quy ước do chính mình cùng cộng đồng đặt ra. Ông Y Bhiao Mlô, già làng buôn Tring 2 bày tỏ: "Buôn Tring 2 còn lưu giữ được nhiều nét đẹp truyền thống của người Êđê từ cồng chiêng, đan đát, ủ rượu cần, dệt thổ cẩm, lễ cúng bến nước đến những phong tục, tập quán, tín ngưỡng của cha ông. Tất cả nhờ những quy định được đặt ra trong hương ước của buôn. Mỗi khi có mâu thuẫn nhỏ, bà con thường ngồi lại, xem lại bản hương ước để soi xét cái đúng, cái sai dựa trên tình nghĩa đồng bào”.

Có thể nói, mỗi bản hương ước, quy ước ở các buôn làng đã trở thành mối ràng buộc đầy nhân văn, là công cụ đắc lực để quản lý xã hội, xây dựng tình làng nghĩa xóm và hình thành nếp sống văn minh. Ở đó, cái cũ lạc hậu bị đẩy lùi, những điều tiến bộ, văn minh được trân trọng, để mỗi buôn làng không chỉ giàu lên về vật chất mà thắt chặt khối đại đoàn kết, nhân lên lòng nhân ái và khát vọng vươn xa.

Thúy Hồng