Kỳ 2: Kết nối nguồn lực phát triển

Tỉnh Đắk Lắk đã chuyển từ việc chờ đầu tư sang chủ động vươn ra thế giới và kiến tạo hệ sinh thái kinh tế mở, biến tiềm năng thành sức mạnh cạnh tranh toàn cầu và ngoại giao kinh tế thực chất.

Sắc xanh hữu nghị trên cao nguyên Nam Lào

Nhìn lại hành trình 15 năm (2006 - 2020) trực tiếp tham gia Dự án “Trồng 10.000 ha cao su và cây công nghiệp tại 4 tỉnh Nam Lào”, kỹ sư Trần Văn Tính, Trưởng Phòng Kế hoạch - Kỹ thuật sản xuất, Công ty Cổ phần Đầu tư Cao su Đắk Lắk (DRI) vẫn không quên những ngày đầu gian khó. Giữa nơi mà hạ tầng thiếu thốn, không điện, không nước sạch, sóng điện thoại chập chờn, rào cản lớn nhất lại là ngôn ngữ và tập quán.

Xác định nhiệm vụ không chỉ là trồng cây mà còn là xây dựng niềm tin, đội ngũ kỹ sư, công nhân Việt Nam kiên trì phương châm “ngày cùng làm, đêm giao lưu”. Anh Tính tự học tiếng Lào, xuống từng bản làng, tỉ mỉ hướng dẫn người dân bản địa kỹ thuật canh tác mới. Sự chân thành đã xóa tan khoảng cách.

Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng và tỉnh Đắk Lắk tham quan, tìm hiểu sản phẩm của Miss Êđê tại Hội nghị Công bố quy hoạch và Xúc tiến đầu tư tỉnh Đắk Lắk.

Trải qua hơn 22 năm, từ những gian khó ban đầu, dự án đã kết “quả ngọt” với vùng sản xuất hơn 9.276 ha, tạo việc làm ổn định cho hơn 2.500 lao động (trên 90% là người Lào); đầu tư đồng bộ nhà máy chế biến mủ, xí nghiệp dịch vụ tổng hợp cao su, trường học, trạm y tế, cầu đường và hạ tầng an sinh. Sáu tháng đầu năm 2026, sản lượng mủ cao su đạt hơn 5.236 tấn, doanh thu hợp nhất đạt 511,30 tỷ đồng, 100% diện tích đạt chuẩn EUDR và FSC, góp phần nâng cao giá trị nông sản trên thị trường quốc tế.

Bà Nguyễn Thị Hải, Phó Tổng Giám đốc DRI chia sẻ: “Dự án Nam Lào là mô hình hợp tác kinh tế gắn liền với trách nhiệm xã hội và ngoại giao nhân dân. Sắc xanh của những vườn cao su hôm nay không chỉ tô điểm cho đại ngàn Nam Lào mà còn là biểu tượng sống động, thắt chặt tình đoàn kết keo sơn Việt - Lào”.

Nâng tầm giá trị nông sản xuất khẩu

Sức mạnh ngoại giao kinh tế của Đắk Lắk không chỉ vươn qua biên giới bằng những cánh rừng cao su, mà còn thông qua chuỗi giá trị nông sản.

Ở vị thế doanh nghiệp trụ cột, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2/9 Đắk Lắk (Simexco) đã đặt viên gạch đầu tiên cho hành trình đối ngoại bằng nông sản từ ngày 7/5/1994 với lô cà phê đầu tiên xuất sang Đức. Ông Lê Thanh Sơn, Giám đốc Khối kinh doanh cà phê và hàng hóa Simexco cho biết, mốc lịch sử ấy gắn với ngày kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ như một động lực để doanh nghiệp vươn lên thành Top 3 đơn vị xuất khẩu cà phê cả nước, đưa hơn 155.000 tấn cà phê đến hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ. Năm 2025, doanh thu của Simexco đạt 18.189 tỷ đồng, tổng kim ngạch xuất khẩu gần 640 triệu USD và đang tự tin hướng tới mốc 842 triệu USD trong năm 2026.

Nhưng để những container cà phê rộng đường vào các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, cái bắt tay chiến lược giữa “sếu đầu đàn” và người nông dân chính là mắt xích quyết định. Simexco đã liên kết trực tiếp với hơn 65.000 nông hộ, số hóa 100% bản đồ vùng trồng, phủ rộng các chuẩn mực quốc tế như 4C, Rainforest Alliance, Fairtrade và chuẩn bị toàn diện cho quy định chống mất rừng EUDR, giảm phát thải carbon. Bằng những sự kiện quốc tế như Coffee Dinner tại Thụy Sĩ hay việc đón các đoàn đối tác EU, Campuchia về thăm tận vùng trồng, Simexco đã biến nông sản thành sứ giả kể câu chuyện về mồ hôi và tâm huyết của người trồng cà phê Đắk Lắk.

Sự tiếp nối chuỗi giá trị không dừng lại ở những hạt cà phê nhân xanh đạt chuẩn. Mạch ngầm ấy được tiếp nối qua thế hệ trẻ với tư duy chế biến sâu để xuất khẩu.

Không sinh ra ở Tây Nguyên nhưng kỹ sư nông nghiệp Hoàng Danh Hữu (SN 1990), nhà sáng lập thương hiệu Miss Êđê lại trăn trở sâu sắc khi chứng kiến nông sản quê hương phần lớn vẫn xuất thô. Trực tiếp đứng trên “bờ vai” của các doanh nghiệp lớn bằng hợp tác liên kết chuỗi cung ứng với Simexco, Miss Êđê tập trung toàn lực vào khâu chế biến tinh và sáng tạo thương hiệu.

Anh Hữu chọn đưa hình ảnh người phụ nữ Êđê - biểu tượng của chế độ mẫu hệ và sự chịu thương chịu khó lên bao bì sản phẩm. Mỗi gói cà phê mang hoa văn thổ cẩm và vẻ đẹp của người phụ nữ Êđê chinh phục thị trường Mỹ, Hàn Quốc không chỉ đơn thuần là sản phẩm thương mại mà đã trở thành một “sứ giả văn hóa”, tôn vinh nét đẹp bình đẳng giới và bản sắc đại ngàn.

Đưa thủy sản Đắk Lắk vươn xa

Trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đắk Lắk, thủy sản không chỉ là ngành kinh tế mũi nhọn mà còn đóng vai trò là trụ cột quan trọng thúc đẩy hoạt động ngoại giao kinh tế và hội nhập quốc tế.

Với kim ngạch xuất khẩu thủy sản biển đạt khoảng 150 triệu USD/năm (tương đương 3.750 tỷ đồng), trong đó cá ngừ đại dương đóng góp đến 80% (khoảng 120 triệu USD), ngành thủy sản đã mang lại nguồn thu ngoại tệ ổn định, tạo đòn bẩy phát triển cho doanh nghiệp và nâng cao đời sống ngư dân.

Chế biến cá ngừ đại dương theo quy trình khép kín, bảo đảm tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm phục vụ xuất khẩu tại một doanh nghiệp trong Khu kinh tế Nam Phú Yên.

Để đưa sản phẩm thủy sản Đắk Lắk vươn xa tới các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản, Anh, Đức, Pháp..., việc chuẩn hóa quy trình sản xuất được đặt lên hàng đầu. Các doanh nghiệp trên địa bàn, điển hình như Công ty TNHH Nguyễn Hưng (Khu công nghiệp Đông Bắc Sông Cầu) đã đẩy mạnh tự động hóa, kiểm soát chặt chẽ nguyên liệu đầu vào với sản lượng chế biến khoảng 10.000 tấn cá ngừ/năm để khẳng định uy tín thương hiệu.

Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng nỗ lực đẩy mạnh áp dụng hệ thống điện tử trong truy xuất nguồn gốc, đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ các quy định khai thác hải sản. Đồng thời thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm chung tay gỡ bỏ “thẻ vàng IUU” của Ủy ban châu Âu (EC), gia tăng lợi thế cạnh tranh cho hải sản Việt Nam.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn khẳng định: “Đắk Lắk xác định nâng cao giá trị thủy sản là mắt xích cốt lõi trong công tác đối ngoại kinh tế. Tỉnh định hướng chuyển dịch đồng bộ thông qua việc kết hợp hài hòa giữa khai thác hải sản tự nhiên hợp pháp và phát triển nuôi trồng hiện đại. Sự liên kết chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và ngư dân không chỉ bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân mà còn củng cố vị thế, mở rộng thị phần của thủy sản Đắk Lắk trên bản đồ thương mại toàn cầu”.

Từ sức mạnh kinh tế được tạo dựng bằng những sản phẩm vươn ra thế giới, Đắk Lắk đang tiếp tục mở rộng không gian hội nhập bằng một nguồn lực đặc biệt: sức mạnh mềm của văn hóa và giáo dục, qua đó đưa bản sắc, con người và tri thức Tây Nguyên đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Kỳ cuối: Tăng thêm "sức mạnh mềm” từ ngoại giao văn hóa

Nguyễn Xuân - Hà My - Quỳnh Anh