Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 - 1959) là tấm gương tiêu biểu về bản lĩnh, khí tiết và lòng trung thành son sắt của người chiến sĩ cộng sản. Những cống hiến to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc sẽ mãi được các thế hệ ghi nhớ, trân trọng và noi theo.

Người chiến sĩ cộng sản kiên trung

Sinh năm 1906 ở làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc (nay là phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp), từ thời niên thiếu đồng chí Phạm Hữu Lầu (bí danh Tư Lộ) đã sớm tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ của các bậc chí sĩ yêu nước; chứng kiến, thấu hiểu nỗi khổ của người dân mất nước, sớm hình thành ý chí cách mạng, đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Trong những năm 1925 - 1926, Phạm Hữu Lầu tham gia phong trào yêu nước, truy điệu và để tang chí sĩ Phan Chu Trinh; đòi ân xá chí sĩ Phan Bội Châu… Đến tháng 9/1928, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, là một nhân cốt lãnh đạo chi hội ở Cao Lãnh.

Mùa thu năm 1928, Phạm Hữu Lầu được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, đánh dấu sự chuyển biến từ một thanh niên yêu nước trở thành người cách mạng. Với cương vị là Chi hội trưởng Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Cao Lãnh, đồng chí đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống lại cường quyền bóc lột, nâng cao uy tín và góp phần vào sự phát triển lực lượng của Chi hội.

Chân dung đồng chí Phạm Hữu Lầu. Ảnh tư liệu

Nhờ những hoạt động năng nổ và hiệu quả, tháng 10/1929, đồng chí Phạm Hữu Lầu được kết nạp và trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại Nam Kỳ. Đến tháng 11/1929, đồng chí được bầu làm Bí thư Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại ấp Hòa Lợi, làng Hòa An. Cuối năm 1929, đồng chí tham gia vô sản hóa, xây dựng phong trào công nhân ở đề-pô xe lửa Dĩ An, tuyên truyền, giác ngộ lý tưởng cộng sản cho giai cấp công nhân, đưa đến sự ra đời của Chi bộ Đảng và tổ chức Công hội đỏ của Xí nghiệp xe lửa Dĩ An.

Sau Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí Phạm Hữu Lầu giữ cương vị là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng. Đồng chí đã có nhiều hoạt động phong phú, đóng góp to lớn trong việc chỉ đạo thành lập các đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tại khu vực Nam Kỳ; góp phần vào quá trình hoàn tất việc hợp nhất tổ chức Đảng Cộng sản Việt Nam trên toàn quốc và chỉ đạo phong trào đấu tranh cách mạng sôi động ở Nam Kỳ.

Ngày 24/7/1930, đồng chí Phạm Hữu Lầu bị bắt tại Hải Phòng khi chuẩn bị sang Hồng Kông dự Hội nghị Trung ương sắp diễn ra. Kẻ thù đã tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ, tra tấn nhằm khai thác các thông tin về tổ chức Đảng nhưng không thể lay chuyển được bản lĩnh, tinh thần kiên trung, bất khuất của người cộng sản Phạm Hữu Lầu. Chúng kết án tù chung thân với đồng chí, phát lưu và đày ra Côn Đảo vào giữa năm 1931.

 Trong nhà tù Côn Đảo, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng với các đảng viên bị giam giữ đã biến nhà tù thành trường học cách mạng, tích cực hoạt động, lãnh đạo tù nhân đoàn kết, đấu tranh đòi cải thiện đời sống, bảo vệ sinh mạng và tổ chức lớp học tập văn hóa, lý luận nhằm đào tạo cán bộ.

Năm 1936, trước sự đấu tranh mạnh mẽ của nhân dân ta, Chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp ra quyết định ân xá cho một số lớn tù chính trị, trong đó có đồng chí Phạm Hữu Lầu. Ra tù, trở về đất liền, đồng chí bắt liên lạc với tổ chức và tích cực hoạt động trong báo Dân chúng. Do những hoạt động tích cực trong phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, đồng chí Phạm Hữu Lầu bị thực dân Pháp coi là "phần tử nguy hiểm", bị trục xuất khỏi Sài Gòn, đưa về quản thúc tại Cao Lãnh.

Trở về quê hương, đồng chí Phạm Hữu Lầu tiếp tục tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ và bị thực dân Pháp bắt lần hai, bị kết án 5 năm tù giam, 10 năm lưu đày biệt xứ. Cuối năm 1940, đồng chí bị đày ra Côn Đảo lần hai. Trong tù, đồng chí luôn giữ vững ý chí đấu tranh, hăng say học tập và hoạt động giúp đỡ anh em tù nhân. Đặc biệt, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã cùng các đồng chí bị giam giữ tổ chức tốt công tác cứu tế tù nhân, bảo vệ mạng sống cho nhiều tù chính trị. Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 23/9/1945, đồng chí Phạm Hữu Lầu cùng nhiều đồng chí khác được trả tự do và trở về đất liền.

Nhà lãnh đạo tài năng, tận tụy

Với tư duy chính trị nhạy bén, bản lĩnh kiên định, năng lực lãnh đạo và tầm nhìn chiến lược, từ những ngày đầu tham gia phong trào cách mạng cho đến cuối đời, đồng chí Phạm Hữu Lầu luôn được Đảng và nhân dân tin tưởng giao phó nhiều trọng trách quan trọng. Đồng chí luôn thể hiện phẩm chất của một nhà lãnh đạo cách mạng kiên trung, có năng lực tổ chức, tập hợp quần chúng và lãnh đạo phong trào, hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao, có nhiều đóng góp quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc.

Từ tháng 2/1930 đến khi bị bắt tháng 7/1930, đồng chí Phạm Hữu Lầu thực hiện nhiệm vụ của một ủy viên Trung ương. Trong những năm 1936 - 1939, đồng chí tham gia công tác tổ chức và hoạt động của báo Dân chúng. Từ tháng 10/1945 đến tháng 10/1954, đồng chí đảm nhiệm vai trò Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc; Chủ tịch Ủy  ban Kháng chiến Hành chính tỉnh Sa Đéc; Khu ủy viên, Phó Bí thư Khu ủy Khu 8 phụ trách Ban Kiểm tra Khu 8, Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho, Ủy viên Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ kiêm Giám đốc Sở Công an Nam Bộ và phụ trách thương binh và cựu binh. Trong điều kiện công cuộc kháng chiến đầy khó khăn gian khổ, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã mang hết trí tuệ, tài năng và kinh nghiệm để phục vụ cách mạng và đã hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao phó.

Tháng 10/1954, tại Hội nghị thành lập Xứ ủy Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Phó Bí thư Xứ ủy. Sau Hội nghị Xứ ủy Nam Bộ lần thứ hai họp ở PhnômPênh, đồng chí Lê Duẩn ra miền Bắc nhận nhiệm vụ mới, tháng 6/1957 đồng chí Phạm Hữu Lầu giữ chức Quyền Bí thư Xứ ủy.

Trong giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam bị địch đàn áp, đồng chí Phạm Hữu Lầu đã cùng tập thể Xứ ủy chèo lái phong trào cách mạng miền Nam đấu tranh giữ gìn lực lượng, chống chính sách "tố cộng, diệt cộng" của địch. Đồng chí đã cùng tập thể Xứ ủy phát huy tinh thần chủ động, thực hiện linh hoạt sự chỉ đạo của Trung ương, từng bước đưa cuộc đấu tranh từ chính trị đơn thuần sang đấu tranh chính trị có vũ trang tự vệ, xây dựng lực lượng vũ trang gắn với đấu tranh vũ trang chính trị.

Giữa lúc công cuộc cách mạng của nhân dân miền Nam đang ở thời điểm gay go quyết liệt nhất, vì bệnh nặng nên đồng chí Phạm Hữu Lầu đã hy sinh vào ngày 16/12/1959 tại Campuchia.

Năm 1985, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đưa hài cốt đồng chí Phạm Hữu Lầu về cải táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh (phường Mỹ Trà) và quyết định đặt tên Trường Chính trị tỉnh là Trường Phạm Hữu Lầu (nay là Trường Chính trị tỉnh Đồng Tháp).

Phẩm chất đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị, tinh thần tận tụy, ý chí kiên cường và sự hy sinh của đồng chí Phạm Hữu Lầu đã trở thành một phần tiêu biểu trong truyền thống cách mạng của Đảng bộ và nhân dân Đồng Tháp, của Nam Bộ và cả nước. Cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí là minh chứng sinh động cho tinh thần suốt đời phấn đấu, hy sinh vì Đảng, vì Tổ quốc và Nhân dân; là tấm gương để cán bộ, đảng viên và các thế hệ hôm nay, nhất là thế hệ trẻ, học tập, noi theo trong tu dưỡng, rèn luyện bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, tinh thần trách nhiệm và ý thức phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân.

Theo Ban Tuyên giáo Trung ương - Tỉnh ủy Đồng Tháp