Từ dấu mốc thành lập Quốc Tử Giám năm 1076, truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài đã trở thành một dòng chảy bền bỉ trong lịch sử dân tộc. Kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam (1076 - 2026) không chỉ là dịp nhìn lại di sản giáo dục quý báu của cha ông mà còn khơi dậy khát vọng học tập, sáng tạo, cống hiến, góp phần xây dựng đất nước phát triển trong kỷ nguyên mới.

Dấu ấn 950 năm nền Quốc học Việt Nam

Năm 1070, vua Lý Thánh Tông cho xây dựng Văn Miếu tại kinh thành Thăng Long nhằm tôn vinh đạo học và các bậc hiền triết. Đến năm 1075, dưới triều vua Lý Nhân Tông, triều đình tổ chức khoa thi Nho học đầu tiên. Năm 1076, Quốc Tử Giám được thành lập, ghi dấu mốc đặc biệt trong lịch sử giáo dục Việt Nam.

Trải qua các triều đại, Quốc Tử Giám từng bước khẳng định vai trò là trung tâm giáo dục, đào tạo nhân tài của đất nước. Nơi đây gắn liền với sự nghiệp học hành, thi cử của nhiều thế hệ sĩ tử, nhà khoa bảng, góp phần hình thành đội ngũ trí thức có tài năng, phẩm chất, đóng góp trí tuệ cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham quan Triển lãm ảnh “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa” nhân kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam (1076 - 2026). Ảnh: TTXVN

Dấu ấn đặc biệt của truyền thống ấy được lưu giữ qua hệ thống 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, ghi danh những người đỗ đạt trong các khoa thi từ năm 1442 đến năm 1779. Những tấm bia không chỉ là tư liệu quý về lịch sử giáo dục, khoa cử mà còn thể hiện quan niệm sâu sắc của dân tộc về vai trò của người tài. Năm 2011, 82 bia Tiến sĩ được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đặc biệt, tư tưởng “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia” được khắc ghi trong bài văn bia Tiến sĩ năm 1442 của Thân Nhân Trung đã trở thành một triết lý có giá trị bền vững. Đó không chỉ là lời khẳng định vai trò của người tài đối với sự hưng thịnh của đất nước mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của các thế hệ trong việc phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài.

Du khách tham quan Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Hà My

Theo các nhà nghiên cứu lịch sử, giá trị lớn nhất của Quốc Tử Giám không chỉ nằm ở vai trò đào tạo những người đỗ đạt mà còn ở tư tưởng coi trọng giáo dục, đề cao tri thức và gắn việc học với trách nhiệm phụng sự quốc gia. Từ một thiết chế giáo dục thời phong kiến, những giá trị ấy đã vượt qua giới hạn của thời gian, trở thành di sản tinh thần quý báu của dân tộc Việt Nam.

Trải qua 950 năm, Quốc Tử Giám không còn thực hiện chức năng đào tạo như thuở ban đầu, nhưng tinh thần mà thiết chế này vun đắp vẫn tiếp tục được kế thừa trong đời sống đương đại. Đó là khát vọng học tập suốt đời, ý chí chinh phục tri thức, sự trân trọng người thầy và quan niệm đào tạo con người vừa có tài, vừa có đức, biết đem kiến thức, năng lực đóng góp cho sự phát triển của quê hương, đất nước.

Ngày nay, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là địa chỉ lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục mà còn là không gian giáo dục truyền thống, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tinh thần ham học hỏi và ý chí vươn lên trong các thế hệ người Việt Nam.

950 học sinh Thủ đô tham gia chương trình “Ánh Sao Khuê Minh Triết” nhân kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026). Ảnh: Hoàng Lân

Tiếp nối truyền thống, kiến tạo tương lai

Trải qua gần một thiên niên kỷ hình thành và phát triển, Văn Miếu - Quốc Tử Giám không chỉ là biểu tượng của truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo mà còn là nơi kết tinh những giá trị văn hiến của dân tộc. Nhân kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam (1076 - 2026), Hà Nội tổ chức chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, khoa học và trải nghiệm di sản.

Nổi bật là các chương trình trải nghiệm Passport “Hành trình Quốc học - Dấu ấn tri thức”, check-in “Gặp gỡ hiền tài”; các trưng bày, triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”, “Tổ nghề và nhà nho nước Việt”, “Từ di sản đến ngoại giao văn hóa”; cùng các chương trình nghệ thuật “Minh triết khai văn, mở trí, hội tụ hiền tài”, “Ánh sao Khuê Minh Triết” và “Thanh xuân viết tiếp mạch nguồn”. Đặc biệt, hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “950 năm Quốc Tử Giám: Di sản đạo học, hiền tài và khát vọng phát triển đất nước” góp phần làm rõ vị trí, vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục, khoa cử và văn hóa dân tộc.

Chương trình nghệ thuật đặc biệt “950 năm Quốc Tử Giám - Minh triết khai văn, mở trí, hội tụ hiền tài”. Ảnh: Đinh Thế

Điểm nhấn của chuỗi sự kiện là Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 950 năm Quốc Tử Giám - Quốc học Việt Nam với chủ đề “Tinh hoa đạo học”, tổ chức tối 13/11 tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Bên cạnh đó, chương trình nghệ thuật “Thanh xuân viết tiếp mạch nguồn” dự kiến diễn ra ngày 15/11 tại Vườn Giám, hướng đến thế hệ trẻ, kết nối truyền thống hiếu học, tinh thần trọng dụng nhân tài với khát vọng sáng tạo, cống hiến hôm nay.

Chuỗi hoạt động kỷ niệm không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường hình thành, phát triển của Quốc Tử Giám - biểu tượng của nền Quốc học Việt Nam, mà còn khẳng định vai trò nền tảng của giáo dục, tri thức và nhân tài đối với sự phát triển đất nước.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh trách nhiệm hôm nay là mở rộng cánh cửa học tập cho mọi người dân, đồng thời tạo môi trường rộng mở để người có tài, có đức thỏa sức cống hiến vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Hướng tới dấu mốc Quốc Tử Giám tròn 1.000 năm tuổi vào năm 2076, các thế hệ hôm nay có trách nhiệm trao truyền không chỉ một di sản nghìn năm nguyên vẹn mà còn những giá trị tư tưởng, khát vọng hiền tài và đạo học, trở thành nguồn lực tinh thần quý báu soi đường cho dân tộc Việt Nam tiến bước, sánh vai cùng các cường quốc năm châu.

Học sinh tham quan triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”. Ảnh: Hoàng Lân

Đối với Đắk Lắk, việc tiếp nối truyền thống hiếu học của dân tộc có ý nghĩa thiết thực trong nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đây là yêu cầu quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của tỉnh, nhằm tạo cơ hội học tập bình đẳng, khơi dậy khát vọng vươn lên và phát huy tiềm năng, trí tuệ của mỗi người dân.

Đồng chí Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh khẳng định, phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, là yếu tố quan trọng để thực hiện các mục tiêu phát triển của địa phương. Vì vậy, tỉnh chú trọng đầu tư giáo dục, nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời xây dựng cơ chế phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài.

Các đồng chí: Lương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh; Đỗ Hữu Huy, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh trò chuyện với cán bộ quản lý, giáo viên về chế độ thu hút nhân tài trong ngành giáo dục. Ảnh: Hà My

Cụ thể hóa định hướng này, Đắk Lắk tập trung nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đầu tư trường lớp, khắc phục tình trạng thiếu giáo viên, ưu tiên địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Các dự án trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới cùng chính sách hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn góp phần bảo đảm cơ hội học tập, thực hiện mục tiêu “Không để học sinh bỏ học vì lý do kinh tế”. Tỉnh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo trong quản lý, giảng dạy. Trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 1.378 cơ sở giáo dục với hơn 718.700 học sinh, học viên; học sinh đạt 114 giải tại các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia.

Đáng chú ý, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 25/2026/NQ-HĐND về chính sách thu hút, hỗ trợ đào tạo, phát triển nguồn nhân lực giai đoạn 2026 - 2031. Theo đó, mức hỗ trợ ban đầu đối với giáo sư được thu hút vào làm việc tại tỉnh là 2 tỷ đồng; phó giáo sư 1,5 tỷ đồng; tiến sĩ 1 tỷ đồng; thạc sĩ 700 triệu đồng và người có bằng đại học 500 triệu đồng. Cùng với đó, Nghị quyết số 19/2026/NQ-HĐND quy định chính sách hỗ trợ bổ sung đối với học sinh và trường phổ thông nội trú tại các xã biên giới đất liền; việc bổ sung 4.515 hợp đồng giáo viên và hỗ trợ dạy tiếng Việt cho trẻ em dân tộc thiểu số trước khi vào lớp 1, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực địa phương.

Phát huy truyền thống hiếu học, Đắk Lắk tiếp tục chú trọng xây dựng xã hội học tập, lan tỏa phong trào khuyến học, khuyến tài; quan tâm phát hiện, bồi dưỡng thế hệ trẻ và tạo môi trường để đội ngũ trí thức, chuyên gia phát huy năng lực, cống hiến.

Đồng chí Cao Thị Hòa An, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh cùng đoàn công tác thăm hỏi, động viên, giao lưu với các em học sinh dân tộc thiểu số tại lớp học tăng cường tiếng phổ thông trước khi vào lớp 1 tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ia Lốp, xã Ia Lốp. Ảnh: Lan Anh

950 năm đã đi qua, những giá trị mà Quốc Tử Giám khởi nguồn và vun đắp vẫn vẹn nguyên ý nghĩa, tiếp tục soi sáng con đường phát triển của dân tộc. Tiếp nối mạch nguồn Quốc học Việt Nam hôm nay không chỉ là gìn giữ, phát huy truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo mà còn phải cụ thể hóa tinh thần trọng tri thức, trọng dụng nhân tài bằng những hành động thiết thực; khơi dậy khát vọng học tập, sáng tạo và cống hiến trong mỗi người dân. Đó chính là nền tảng để phát huy sức mạnh trí tuệ Việt Nam, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đưa đất nước vững bước trên con đường phát triển phồn vinh, hùng cường.

Hà My