Cuối tháng 1/2026, tỉnh Điện Biên khánh thành Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên di tích đồi E2 - Điện Biên Phủ. Công trình được hoàn thành sau gần hai năm xây dựng từ nguồn kinh phí 35 tỷ đồng - là quà tặng của nhân dân TP. Hồ Chí Minh dành cho Điện Biên nhân dịp kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2024).       

Việc xây dựng Nhà tưởng niệm Bác Hồ trên đồi E2 càng cho thấy tầm vóc của những di tích lịch sử ở Điện Biên với đất nước.         

Huyền thoại sơn pháo         

Trong số hàng nghìn hiện vật hiện được trưng bày ở Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ có khẩu sơn pháo của khẩu đội Phùng Văn Khầu đã tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ và lập công lớn trong trận tấn công cứ điểm  E (cụm Dominique) gồm hai đỉnh đồi  E1 và E2. Khẩu sơn pháo này trước đây đã từng được đưa về trưng bày ở Bảo tàng Lịch sử quân sự (cũ) tại khu vực Cột Cờ, Hà Nội; sau này khi Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ hoàn thành, khẩu pháo được trở lại với vùng đất nơi đã lập nên chiến công lịch sử.         

Tại Điện Biên Phủ cách đây 72 năm, quân Pháp đã bố trí Tiểu đoàn 3 lê dương thiện chiến để phòng ngự tuyến phía đông Điện Biên. Cụm E như bức bình phong che chở cho tập đoàn cứ điểm ngăn chặn các hướng tấn công của quân cách mạng Việt Nam, chính vì thế tiêu diệt cứ điểm E1 là nhiệm vụ được Bộ Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ giao cho Tiểu đoàn 16 và Tiểu đoàn 428 (Trung đoàn 141, Đại đoàn 312). Đúng 18 giờ chiều 30/3/1954, cuộc tấn công bắt đầu và chỉ chưa đầy hai giờ quyết chiến, cứ điểm này đã bị tiêu diệt. Sau khi chiếm được E1, quân ta biến mỏm đồi này thành trận địa phòng ngự, bố trí hai đại đội sơn pháo 75 mm, 2 đại đội súng cối 120 mm, một đại đội súng cối 82 mm. Một trong hai đại đội sơn pháo ấy chính là đại đội của Phùng Văn Khầu.         

Khẩu sơn pháo lịch sử.

Từ ngày đầu chiến dịch, Phùng Văn Khầu và khẩu đội sơn pháo 75 mm thuộc Đại đội sơn pháo 755 (Trung đoàn  675, Đại đoàn công pháo 351) được giao nhiệm vụ bắn khống chế hỏa lực địch trên đồi A1, chi viện cho bộ binh chiến đấu. Khẩu đội đã phá hủy nhiều công sự, ụ súng, tiêu diệt sinh lực địch, tạo điều kiện cho bộ binh ta bao vây công kích và chiếm lĩnh trận địa.  Sau khi chiếm được cụm cứ điểm E và chuyển sang phòng ngự, suốt từ đêm 30/3/1954 đến đầu tháng 5/1954, hỏa lực bố trí trên cụm E hỗ trợ cho các mũi tấn công của quân ta vào tập đoàn cứ điểm. Biết được lợi thế của cụm hỏa lực này, quân Pháp đã liên tục tấn công, có những đợt pháo của địch rót trúng trận địa, anh em khẩu đội người hy sinh, người bị sức ép ngất đi, khẩu đội chỉ còn mình Phùng Văn Khầu tỉnh dậy, vừa tiếp tục quan sát mục tiêu vừa tự làm pháo thủ ngắm bắn. Chàng lính trẻ Phùng Văn Khầu của Điện Biên năm ấy đã được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 1955 và đã đi suốt cuộc trường chinh của dân tộc, rời quân ngũ với quân hàm Đại tá.

Năm 2021 Anh hùng Phùng Văn Khầu ra đi ở tuổi 92. Nhưng khẩu sơn pháo gắn liền chiến công của ông và đồng đội được gắn một tấm biển khắc trang trọng lịch sử và chiến công: “SƠN PHÁO 75MM (Nhật Bản sản xuất viện trợ cho Trung Quốc, sau đó Trung Quốc viện trợ lại cho quân đội nhân dân Việt Nam) của khẩu đội 1, Đại đội 755, Trung đoàn pháo binh 675, Đại đoàn công pháo 351 do đồng chí Phùng Văn Khầu làm khẩu đội trưởng tham gia chiến đấu và phòng ngự trên cao điểm đồi E từ ngày 30/3 - 7/5/1954. Kết quả đã phá hủy 5 khẩu pháo 105 của thực dân Pháp, bắn cháy một kho đạn của quân Pháp ở phân khu Trung tâm Điện Biên Phủ, góp phần làm tê liệt toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ”.

Viết tiếp trang sử trên đồi E2     

Năm 2004, kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, dưới sự phát động của Trung ương Hội Cựu chiến binh (CCB) Việt Nam, CCB cả nước đã ủng hộ vật chất, tinh thần và các kỷ vật, tặng phẩm xây dựng Trung tâm Văn hóa CCB Việt Nam trên đồi E2.

Ngoài không gian kiến trúc mang đậm văn hóa dân tộc, Trung tâm Văn hóa CCB Việt Nam còn trưng bày rất nhiều hiện vật liên quan đến Điện Biên Phủ và hành trình bảo vệ Tổ quốc của người lính Việt Nam do CCB các tỉnh thành trao tặng. Rất nhiều câu chuyện về “chia lửa” cho chiến trường Điện Biên Phủ năm 1954 được kể lại trong những tư liệu, hình ảnh. Ví như CCB Phú Yên tặng sơ đồ chiến dịch Át-lăng (Atlante) của Pháp nhằm bình định vùng giải phóng Liên khu 5 vào đầu năm 1954 đã bị quân dân Phú Yên đánh bại, góp phần tiêu hao sinh lực địch, khiến quân Pháp không thể tăng cường hỗ trợ cho chiến trường Điện Biên. Hay CCB Hải Phòng tặng bức tranh tái hiện trận đánh sân bay Cát Bi vào tháng 3/1954, đánh sập cầu hàng không lớn nhất chi viện cho tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, phá hủy 59 máy bay và nhiều phương tiện chiến tranh của quân đội Pháp.         

Đền thờ liệt sĩ chiến trường Điện Biên Phủ trên đồi F.

Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đồi E2 vừa được khánh thành đã tạo thêm điểm nhấn tham quan cho người dân địa phương và du khách khi đến với Điện Biên Phủ. Nhà tưởng niệm có mặt bằng hình chữ “nhất”, kiến trúc 2 tầng mái, 5 gian, diện tích 160 m², được thiết kế theo kiến trúc truyền thống Việt Nam, kết hợp hài hòa giữa kết cấu bê tông cốt thép với kết cấu gỗ truyền thống, bảo đảm tính bền vững, trang nghiêm và linh thiêng, hài hòa với cảnh quan tự nhiên, không gian lịch sử của khu di tích. Trong nhà tưởng niệm đặt tượng thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh, thể hiện hình dáng Bác ngồi bình thản, đưa mắt ngắm nhìn đất nước, quê hương. Cùng với nhà tưởng niệm là các hạng mục phụ trợ đồng bộ, nghi môn bằng đá, hệ thống sân, đường nội bộ, kè chắn đất, lan can, cảnh quan cây xanh gắn với hình ảnh và cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hệ thống nhà trưng bày được tu bổ, nâng cấp, bổ sung nội dung, hiện vật, không gian trưng bày, lối đi cho người khuyết tật, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân và du khách.         

Từ di tích đồi E2 hôm nay cùng với những cụm di tích khác ở Điện Biên Phủ ngày càng được tôn tạo, xây dựng khang trang sẽ thấy đây không chỉ là tri ân sự hy sinh của các thế hệ cha anh mà còn là truyền thống luôn được giữ gìn tiếp nối. 

Lê Đức Dục